CÁI MƠN CÓ CẦU GIÀNG SẤY

 

Những địa danh chung quanh Cái Mơn vốn từ tiếng Miên mà ra.

 - Bến Tre       : Nguồn từ tiếng Miên là Benrưsei;  có nghĩa là bến để tre.:

 - Vàm Mơn    : Mêat tambê Kàmeung;  tức miệng  sông Cái Mơn

 - Giàn Sấy      : Prec san chéeurtrei;  tức là giàn sấy cá trèn

 - Bavát           : Kampong Phlong;  tức bến năng. Ông Huyện ở đó gọi là Louk Pralack

 - Sóc săi         :  Sóc Noai  

 - Sway riêng  : Không phải sầu riêng

 - Cần Thơ      : Miên gọi là Prek Rusei;  nghĩa là sông tre.

 - Châu Đốc    : Miên gọi là Meat chruk;  nghĩa là mỏ con heo

Giàng Sấy do tiếng Miên “Prek  sanchéeurtrai” tức giàng sấy cá trèn. Ngày xưa nhiều cá, khi bắt được nhiều ăn không hết, nếu là cá ngon như cá lóc, cá trê, cá rô th́ người ta làm mắm để ăn cả năm hay nhiều năm, nếu là cá tẩm thường như cá ḷng tong, cá sặc, cá trèn, cá cơm, cá linh … th́ phơi khô để dành khi cực ăn . Trời nắng th́ phơi, trời mưa th́ hong trên than lữa gọi là sấy. Có thể người Miên xóm nầy chuyên làm khô cá bán nên làm giàn để phơi cho nhiều.

Nếu nói là xóm Miên sao không c̣n gia đ́nh nào ở đây? Vài gia đ́nh Miên lai th́ có, nhưng quen rồi không ai để ư thôi. Chi tiết sau đây nghĩ cũng quan trọng là người Miên không thích sống chung với người Việt v́ cho người Việt gian dối, c̣n người Việt th́ cho ngựi Miên không thông minh. Những gia đ́nh giàu thường nuôi nhiều người Miên làm công trong gia đ́nh, chính nhờ lực lượng nầy mà họ làm giàu v́ chỉ cho ăn mà không phát lương hoặc chỉ cho đôi chút gọi là. Người Miên rất trung thành nên được tín nhiệm cho sống chung trong gia đ́nh chủ và trông coi tài sản khi chủ vắng. Khi thấy người Miên yếu thế không đ̣i hỏi ǵ th́ cho là họ kém trí, c̣n người Miên bị lường công th́ cho người Việt xấu nhưng không dám đấu tranh..

Thay v́ đấu tranh th́ người Miên dời nhà đi xa người Việt. Đang sống nhưng có gia đ́nh người Việt nào đến cất nhà gần là họ đi ngay, bằng cách nầy người Miên gom lại ở từng sóc và đó là cách người Việt chiếm đât Miên bằng diễn tiến hoà b́nh.

Cầu Giàng Sấy được xây dựng năm nào ngày nay không ai biết, chỉ biết rằng khi tôi biết sự đời th́ đă thấy có cầu Giàn Sấy. Chắc chắn là nó có sau cầu sắt nhà thờ thời gian ngắn, nghĩa là phải trên trăm năm dưới thời Pháp. Đây là cây cầu huyết mạch chung cho cả xă: đi học, đi chợ và đi lễ…

 

Vài kỷ niệm về cầu giàng sấy.

Kỷ niệm một: thứ nhất là cầu Giàng Sây hai lần bị xuống sông . Lần thứ nhất dưới thời chống Tây chính ông Nhứt Quới, một cai thầu của Tây, bất mản nghỉ việc về sống ở quê nhà gần bên cầu, đă cầm đầu Thanh Niên Tiền Phong Cái Mơn cho cây cầu xuống sông. Ông có học trường công chánh nên biết cách xử lư nhanh mà không làm cho cầu găy, để sau nầy kéo lên. Tây về ông trốn mất và Ty công chánh Bến Tre đến kéo lên. T́nh h́nh ổn định ông quay về và chính ông đă đứng xây cất nhà thờ Cái mơn hiện tại. Về già ông c̣n sửa chữa nhà thờ tu viện nhà phước với cách thức cũng đáng nễ là chống đở để nguyên giàng trên, phá toàn bộ phần dưới để đúc cột mới và xây vách.  Ngày nay có thần đèn, thời bấy giờ ở Cái mơn người ta nể ông Nhứt Quới về việc một ḿnh ông dời hồ nước trên mười khối trước nhà đi ṿng ra phía sau nhà theo đúng ư.

 

Lần thứ hai:  Lần thứ hai cầu xuống song do ông Mười Hoa (*) đặt ḿn, ông là giáo dân Cái Mơn nhà gần bên cầu. Sau đó ông trốn mất.  Năm 1975 tiếp thu, cầu được kéo lên rất sớm. Lần nầy th́ chính ông Nhứt Quới đền tội lần trước phải kéo cầu lên. Khỏe thôi! Với ông Nhứt th́ đó là chuyện nhỏ! Ông có đủ dồ nghề nên chỉ cần thanh niên trong xóm giúp một tay là xong ngay.

Kỷ niệm hai. Không nhớ rỏ năm tháng chỉ nhớ được là sau năm 1975. Cầu được kéo lên, dân chúng vui mừng hùn nhau cưa ván cây vườn lót lên, nhưng gỗ cây vườn th́ dùng được mấy năm đă găy gần hết. Chưa kịp thay ván mới th́ một có đám tang liệu mạng khiêng quan tài qua cầu cho gần đường đi chôn. Đến giữa cầu, ván găy, ḥm rớt xuống sông, người ta th́ nhanh nhẹn lội lên để chiếc ḥm trôi lềnh bềnh trên sông! Thế là có chuyện người chết hai lần tại đây. Lần thứ nhất chết tại nhà, bị chèn ép để vào quan tài trông tội nghiệp; lần thứ hai chết trôi sông, đó là cái chết mát thân nhưng trông thảm quá!

 Từ 30 năm nay cầu được thay ván nhiều lần nhưng thời gian sau nầy không ai ủng hộ việc thay ván nữa v́ cầu sắt mà đong đưa như cầu tre lắc lẻo gập ghềnh khó đi th́ chỉ c̣n chờ bắc cầu mới. Và sau nhiều mong đợi hôm nay đă có Cầu Giàng Sấy Mới . Viết vài ḍng thô thiển này gọi là ḥa vào niềm vui với mọi người v́ đă có cây cầu mới.