PHẢI CHĂNG XUÂN LỖI HẸN


Khi gió đồng ngát hương, rợp trời chim én lượn …Khi những cơn nắng xuất hiện cũng là lúc chim én lượn nô đùa trên không trung.


Đó là sứ giả của mùa xuân.


Đặc tính của loài chim én là sống bầy đàn, bay đi vào mùa đông và quay về mùa xuân. Chính v́ đặc điểm nầy của chim én mà người Việt có một câu thành ngữ rất hay, rất súc tích và mang tính giáo dục về cộng đồng rất cao. “
Một con én không làm nổi mùa xuân.” Như vậy có nghĩa là mùa xuân chúng ta sẽ thấy hàng ngh́n, hàng vạn chim én bay lượn trên bầu trời trong xanh. H́nh như hiện tượng nầy hơi xưa rồi, bây giờ chúng ta chẳng thấy một con én nào, chứ đừng nói đến bầy đàn. Én chưa vào đến miền Nam là đă bị bắt hết rồi. Món én nướng, én quay là “mồi” khoái khẩu của dân nhậu. Và chính cái đặc tính sống hợp quần, bầy đàn mà én bị bẫy một lần là hàng loạt.


Hiện giờ th́ chúng ta có thể nói:”
Tạm biệt chim én” nhưng rất khác với cách nói của nhạc sĩ Trần Tiến. Không có được những âm điệu du dương và t́nh cảm lăng mạn. Và trong tương lai không xa lắm, chúng ta sẽ nói lời “vĩnh biệt chim én”. V́ loài chim nầy sẽ bị xóa sổ.


Ngày nay th́ phải nói là:
Vô mai bất thành xuân. Phải, cây mai rất xứng đáng được tôn vinh là vua của mùa xuân. Có thể nói vùng đất phương Nam, chính là vương quốc của cây mai. Tại đây suốt 300 năm qua cây mai được các thế hệ nghệ nhân chọn làm cây kiểng quư ở sân nhà. Ông Bà ta thích hoa mai nhờ vào vẻ đẹp tươi tắn của hoa và c̣n là hiện thân của sự mai mắn, thịnh vượng. Tết cần phải có cây mai vàng không những chỉ đúng điệu mà là đúng cả nghi thức. Cây mai c̣n dành cho người sành điệu trong thú chơi cây cảnh. Mai như người bạn thân thiết trong sân nhà. Dể trồng, chịu đựng nhiệt độ cao, khắt nghiệt, ít chiếm đất, ra hoa vào dịp đông tàn, kéo dài hết xuân.


Nguyễn Du có câu:
Mai là bạn củ, hạc là người quen.


Mai là một đề tài rất phong phú, rất thông dụng. Các thi nhân dùng để tượng trưng cho tiết tháo, cho ḷng tinh khiết của ḿnh, và c̣n biểu cảm thói đa t́nh của họ.


- Trong Kinh Thi, lấy cây mai là h́nh ảnh tiết tháo, trong sạch, tắm gội gió sương. Kiếp sống của cây mai dài hơn kiếp sống của một đời người.

 

- Trong triết lư của Đạo giáo th́ tôn mai lên hàng vũ trụ luận, cho rằng đó là do âm dương phối hợp mà thành.

 

- Nho Giáo th́ vừa xem mai là tiết tháo của bậc đại trượng phu, khí phách hiên ngang anh hùng và cũng là h́nh ảnh ḥa hợp của đạo vợ chồng.


Cũng v́ tất cả những điều đó mà những văn nhân, thi nhân, họa sĩ lấy cây mai làm đề tài ngâm vịnh, sáng tác, để vẽ. Trong Đường thi cũng như thơ văn của Việt Nam ta có nhiều bài “vịnh mai” với ư tưởng sâu sắc.


Cao Bá Quát ca ngợi mai như sau:

“Mười năm chu du t́m gươm cổ,
Cả đời chỉ cúi lại hoa mai.”


Một người cao ngạo không chịu khuất phục trước ai mà đối với mai th́ tôn kính như vậy.

 

C̣n nữ sĩ Sương Nguyệt Ánh th́ cảm xúc rằng:

“Sắc nước hương trời nên cảm mến,
Non linh đất phước trổ hoa thần.


Với Trịnh Hoài Đức một thi nhân trong Gia Định tam gia th́:

“Tự khoe tiết sạch cùng trong trắng,
Lại hẹn danh thơm chẳng biến dời.”


Tôn Thọ Tường một người làm quan cho Pháp, vốn trước kia là một thi nhân trong thi xă Bạch mai cũng thương tiếc cây mai:

“Đau đớn cho mai cách dưới đèo
Mười phân trong sạch phận cheo leo.
Sương in tuyết đóng, nhành thưa thớt,
Xuân đến thu về lá quạnh hiu.”


Cố nhạc sĩ Trịnh Công Sơn th́ tả cành mai một cách ngộ nghĩnh, bị đá lăn vào như một kiếp người trôi nổi giữa ḍng đời:

Ḥn đá lăn trên đồi,
Ḥn đá rớt xuống nhành mai.”


Đời nhà Lư có một vị Thiền Sư là Măn Giác . Có một bài thơ rất nổi tiếng về sự tinh khiết thanh cao của người xuất gia, sống giữa mùa đông giá rét, các loài hoa khác tàn lụi th́ mai lại nở sau một đêm. Cây mai là linh hồn của sự giải thoát giác ngộ trong nhà Phật. Tôi xin trích đoạn 2 câu nguyên tác bằng Hán văn:

“Mạc vị xuân tàn hoa lạc tận
Đ́nh tiền tạc dạ nhất chi mai.”


Được dịch là:

“Chớ tưởng xuân tàn hoa rụng hết,
Đêm qua sân trước nở cành mai.”


Ngày nay tết đến, những người viết thư pháp thường viết 2 câu thơ này cho người chơi liễng treo trong nhà, v́ những ư nghĩa cao siêu của câu thơ.


Theo Đại Nam nhất thống chí, nơi g̣ cao nhất của g̣ mai Gia Định thành ngày xưa có 7 cây mai, bóng ngă lơ thơ, mùi hương phăng phất , đó là nơi hội tụ của tao nhân mạc khách đến du lăm, có nhiều văn nhân thi sĩ mang bầu rượu đi theo từng bậc lên đầu g̣ ngâm vịnh dưới hoa. Đúng là một thắng cảnh thanh tịnh thoát tục. Mai Sơn tự tọa lạc nơi nầy nên cảnh chùa và cây mai là đề tài xướng họa. Đây là một địa danh đi vào lịch sử, sau nầy trở thành chiến dịch của kháng chiến quân Việt Nam và quân xân lược Pháp, gọi là đồn cây mai.


Đề tài về cây mai xưa là như vậy, nhưng ngày nay là một lỗi lo, là sự trăn trở của nhiều nhà vườn, nhiều nghệ nhân phải điêu đứng v́ mai. Năm Kỷ Sửu th́ mai nở chậm, đến cuối tháng giêng hoa vẫn c̣n tưng bừng. Tết Canh Dần chưa đến mà mai đả nỡ rộ cả tháng nay rồi.


Phải chăng xuân lỡ hẹn? À, thực không phải. Xuân đến đúng, tết đến đủ. Cũng không phải tại mai, lại càng không phải lỗi tại nhà vườn. Người ta đổ lỗi là tại trời, tại thời tiết mưa nắng thất thường, nóng lạnh lộn xộn. Cũng đúng đấy! Nhưng tác nhân gây ra thời tiết xáo trộn lại chính là con người.


Con người là nguyên nhân chính gây biến đổi khí hậu. Và chuyện cây mai không theo kịp sự biến đổi nầy vẫn c̣n là chuyện nhỏ. Những trận động đất kinh hoàng, những cơn băo lũ có sức tàn phá khủng khiếp, rồi sóng thần, băo tuyết dày đặc, hạn hán v..v…mỗi năm chết vài triệu người mới là chuyện lớn.


Nh́n chung th́ nhà vườn Cái Mơn sản xuất mai năm nay không được lạc quan cho lắm. Tuy nhiên tỉ lệ mai nở sớm có vẻ ít hơn mai Thủ Đức. Bà con hy vọng nhiều v́ từ nay đến tết có luồng khí lạnh từ miền Bắc tràn về Nam cộng với gió Lào th́ mai sẽ nở trể hơn. Thế nhưng, hôm nay là ngày mồng 5 tháng chạp mà từ sáng sớm đến tối…..mưa vẫn mưa bay ….chưa có dấu hiệu chấm dứt mà c̣n hứa hẹn cả đêm nay và ngày mai ……..


Nhờ vậy mà tôi chẳng làm được ǵ mới viết bài nầy. Mưa trái mùa th́ tất cả mọi loài hoa sẽ nỡ rất nhanh. Như vậy th́ tết Canh Dần nầy mai ra chợ xuân sẽ giăm nhiều. Khách chơi mai sẽ mua cao hơn giá năm rồi từ 30%, song nhà vườn cũng không đạt lợi nhuận v́ số lượng cây mai ở lại vườn nhiều hơn phần được ra chợ.


Khách chơi mai xuân Kỹ Sữu không mua mai cũng là bất đắc dĩ v́ mai không nở. Chứ mai tượng trưng cho mai mắn, thịnh vượng, làm ăn tốt vậy mà nhà không có cây mai nào, nên chuyện làm ăn năm con trâu cũng ́ ạch, nhọc nhằn mà không được ǵ.


Năm Canh Dần, mai nở sớm là dấu hiệu của sự thịnh vượng, việc làm ăn nhanh chóng mạnh mẻ như con cọp vậy. Thông thường năm nào hoa nở sớm th́ các chợ hoa xuân rộn rịp hẳn lên, sác xuân muôn ngàn muôn vẻ, hoa kiểng bán hết sạch, không đủ cho người mua . Năm nay chắc chắn cũng không ngoại lệ.


Chúc một năm mới thuận lợi cho nhà vườn và khách chơi hoa thành công như ư.

Fx. Quang Nhậm