1/. Lịch sữ giáo xứ Cái Mơn: xem mục Lịch Sử và sinh hoạt họ đạo.

2/.Cái Mơn và các nhà truyền giáo người Pháp.

Có một thời người ta phát biểu đạo công giáo là đạo Tây, thế nên theo đạo là theo Tây, là phản quốc. Chữ Tây ở đây hiểu là người Pháp chứ không phải phương Tây. Nhận định nầy hoàn toàn sai sử sách vì từ ban đầu các nhà truyền giáo là người Bồ Đào Nha và Tây Ban Nha, dầu vậy chúng ta không có dịp thanh minh, và do sự sai lầm nầy mà người công giáo đã chịu nhiều sự phỉ báng và bách hại.

Tại Cái Mơn từ năm 1844 có cha sở người Pháp rất nổi tiếng, cha Henri Gernot là cha sở 48 năm. Ngài là cha sở thứ 5 của Cái Mơn, trước thời gian nầy cha sở là người Việt, có lẽ để dễ trốn tránh. Chính ngài đã xây trường Nam cho các thầy cựu chủng sinh dạy và trường nữ cho các dì phước dạy học, dời nhà thờ về vị trí hiện nay, cất nhà thương, cô nhi viện, nhà dưỡng lão do các dì quản lý, và cũng chính ngài chọn mẩu áo dòng cho các nữ tu. Giáo dân gọi ngài cách thân thương là ông nội. Chính ngài đã tạo nên dấu ấn Tây tại Cái Mơn bởi có cha Tây thì cần báo chí và đôi khi cần rượu lễ, rượu chát vì vậy cần có Bưu Điện mà thời đó gọi là “nhà dây thép”. Ngã ba đi Vàm Mơn, kinh Cả Chánh và Vĩnh Hòa ngày trước gọi là “ngã ba cột dây thép”, bởi ở đây có hai trụ vượt sông. Dân đã phá hai trụ nầy lấy sắt thời không người quản lý. Tiếc thay! Cái Mơn chỉ là họ đạo ở làng quê vậy mà có nhà dây thép cùng trật với tỉnh Bến Tre và 2 quận quan trọng là Mỏ Cày và Ba Tri. Đường Chợ Lách- Mỏ Cày vòng qua chợ như còn thấy ngày nay, để qua nhà thờ giáo dân đi cầu khỉ. Nhiều trẻ con và người lớn té cầu chết chìm, chính cha đã xin chủ tỉnh cho cây cầu sắt nhà thờ, cầu nầy được xây trước rồi mới đấp đường thẳng qua ngang nhà thờ. Xây cầu trước khi làm đường là điều không theo thông lệ.

Ông cò Tây chỉ ở quận và tỉnh, nhưng muốn bảo vệ cha Tây nên gần nhà thờ Cái Mơn, bên kia đầu cầu có bót ông cò( commissaire). Sau nầy bót ông cò được dời qua bên chợ.

Ngoài ra Cái Mơn là nơi có nhiều cha Tây đến hơn các họ đạo khác: 76 cha. Có thể suy ra thế nầy: tại đây có cha Tây đủ uy tín và thông thạo tiếng và văn hóa Việt Nam, có nhà xứ rộng cho nhiều người ở. Ngoài ra dưới con mắt người Tây thì Cái Mơn còn là quê hương của thánh Philipphê Minh, người đã cùng Đức cha Taberd làm tự điển, chỉnh tiếng Việt Nam lần thứ ba như ta có ngày nay. Hơn nữa Petrus Ký người có công phổ biến tiếng Việt, thầy dạy việt văn cho Tây cũng là người Cái Mơn. Thế nên muốn học tiếng Việt thì đến Cái Mơn là đúng địa chỉ nhất. Tưởng rằng đây là những nét đặt thù của Cái Mơn mà lắm người chưa để ý. Người cao tuổi biết tiếng Pháp nên vẫn thích cho con cháu học Pháp Văn kèm theo Anh văn. Người Pháp hiện nay thích đến Cái Mơn vì cảm tình của tổ tiên ngày xưa, và để xem những dấu vết còn sót lại ông cha họ, luôn dịp dạy học, một công tác hè.

Vài chi tiết khác.

  Nếu muốn nói thêm, có thể giới thiệu Cái Mơn là họ đạo có đèn ngôi sao Giáng Sinh đẹp nhất Việt Nam, tất nhiên không nói đến kỹ thuật điện tử mà là công trình thủ công.

 Cái Mơn còn có sầu riêng nhãn hiệu Việt Nam “sầu riêng Chín Hóa”.Sầu riêng và bòn bon Cái Mơn mua đúng mùa, đúng nhà vườn thì không chê vào đâu được do đặc thù thổ nhưỡng ở đây.

Người tứ xứ đến Cái Mơn tìm mua cây trồng và học thêm kỹ thuật ương tháp, nghề của Cái Mơn.

Các bà mẹ đến Cái Mơn để tìm con gái cưới cho con trai mình bởi nghe nói gái Cái Mơn đẹp vì uống nước dừa xiêm và ăn dâu xanh! Điều nầy chưa dám quảng cáo chỉ xin nghe sao ghi vậy.Có điều chắc hơn là con gái Cái Mơn ngoan đạo thì có lẽ đúng phần nào.