GIÁO DỤC TRẺ THƠ

(Phần 2)

Ngài Hiệu Trưởng

biên soạn

                                          Không nói dối

Một gia đình đầu trộm  đuôi cướp, ba đời cùng bán ma túy, cha con, anh em tiếp theo nhau vào tù  thì chuyện nói dối  chẳng có gì phải bàn, nếu có chăng là  dạy nhau nghề nói dối thật hay. Nhưng với một gia đình có nề nếp, đạo đức khi bắt gặp một đứa con hay cháu nói dối thì buồn vô cùng. Cả nhà báo cho nhau biết để tìm cách đối phó, sửa dạy.

Cũng nghiêm trọng đấy bởi vì  chưa chắc đây là lần đầu. Bình tỉnh đã, may là khám phá được. Nhiều bậc thánh hiền khi nhỏ cũng có lần nói dối. Mẹ của các vị đó đã ra hình phạt thật nghiêm khắc, không phải cho con mà cho chính mình. Bà tỏ ra buồn khổ, nhất định không ăn cơm. Đứa con hiếu thảo biết được nói dối nặng nề và xấu xa đến độ nào mà mẹ phiền không ăn cơm. Ý thức được lỗi nặng, xin lổi và cam kết chừa bằng những hành vi cụ thể rất gan dạ như để than lửa trên tay.

         Có phụ huynh trong trường hợp như vậy đã phạt thật nặng. Phạt không phải để hành xác con nhưng là để cho nhớ mà chừa và sửa mình. Sách thánh hiền để lại rất nhiều gương. Mỗi quí vị có một phương pháp, tôi xin chịu thua  và không  chép ra đây. «Gieo giống nào gặt  giống đó ».  Phải luôn nhắc nhở trẻ  « nói dối là xấu » Không tầm thường đâu, có rất nhiều trẻ chưa bao giờ nghe  được câu: nói dối là xấu. Kinh nghiệm cho biết, đôi lần nói câu trên với những trẻ hư hỏng, chúng trố mắt ngạc nhiên  như nghe điều gì rất mới lạ. Lưu ý thấy sau thời gian chúng có sửa mình, rất dể thương. Chúng trở nên dịu dàng, ngoan và quyến luyến như ta đã cho chúng vật gì đáng giá.

    Gương sáng đó là hạt giống tốt. Điều mỉa mai, phản giáo dục mà chúng ta thường nghe trong trường hợp khách đến nhà, bà mẹ không muốn tiếp nên dạy con :

        - Con ra nói với bác mẹ không có ở nhà.

          Đây là một trong nhiều trường hợp điển hình bà đã gián tiếp dạy con nói dối. Bà gieo giống gì đây ? Bà gieo giống tốt, kẻ thù  rình rập gieo cỏ lùng.Thế đã mệt lắm.Chính bà đi gieo cỏ lùng thì còn gì mùa găt.

         Nguy hiểm lớn của tật nói dối là ăn cắp. « không nên tin lời thề của tướng cướp ». Đây là dân chuyên môn nói dối, sức đâu mà tin chúng. Có ai chịu cha ăn cướp. ! "Nói láo thì ăn cắp, ăn cắp thì nói láo". Câu nói trong dân gian như thế. Ăn cắp, rồi ăn trộm, sau đó là ăn cướp …`` nhỏ ăn trộm gà, già ăn trộm trâu ``

         Tai hại của thói quen nói dối là như vậy đó.

Giáo dục bằng tình thương

          Do tình thương con ngưòi được tạo dựng, đó là  giáo lý công giáo. Con người  được sinh ra cũng cũng do tình thương. Cha mẹ thương nhau, kết quả của tình thương đó là đứa con. Có thể nói bản chất của con  người  là thương. Điều gì không phải là thương, con người không chấp nhận như cơ thể không chấp nhận những vật thể lạ   ( corps étranger) .         

          Con người chỉ vừa ý khi được thương. Đã được thương thì nói gì cũng nghe, bảo gì cũng làm. Do đó mà không ít người lợi dụng tình thương giả tạo để xuôi khiến nhau làm điều càng quấy. Trong giáo dục, tình thương còn cần hơn bất cứ lảnh vực nào khác . Không thương trẻ xin đừng dạy học, bạn sẻ không thành công. Trẻ không thương thầy cô, nhất định ngày càng dốt thêm bởi không thích học .

 Người ta vẩn nói : tình thương sưởi ấm. Tuổi trẻ không thích ở nhà mà thích ngao du đầu đường xó chợ,con nhà có tiền thì ngồi quán cà phê, trò chơi điện tử, bài bạc, trường  gà, cá độ…

 Nguyên do tại đâu ?                                                                                        

          Gia đình hạnh phúc được gọi là  tổ ấm hay  mái ấm gia đình .Tổ không ấm chim con chết, gia đình không ấm con cái đi hoang. Đây là gia đình thiếu tình thương! Không dành thời giờ nói chuyện, dạy dổ con cái là dấu không thương con. Thời giờ chỉ để làm ra tiền cho con, cho gia đình là chưa biết cách thương. Đã không thương hoặc không biết cách thương thì còn dạy dỗ gì nữa.

          Nhiều phụ huynh đã khoe với nhau việc giáo dục con cái của gia đình rất cẩn thận. Ngày nào cũng quở mắng, phạt nặng, nghiêm cấm đủ điều…Lưu ý: nghiêm minh thì được, nghiêm khắc thì không nên.

 Phạt nặng, nghiêm khắc làm cho trẻ sợ phải nói dối, lại sinh ra tai họa khác.Thương cha mẹ mà siêng làm việc thì tốt . Sợ  bị phạt  mà thi hành là học tập trở thành giả hình và nô lệ. Sống trong tình trạng nầy lâu dài lớn lên  sẻ thiếu tự tin.

          Nên nói với trẻ :

                                   . con làm việc nầy mẹ thương

                                   . con không học bài mẹ buồn

                                    .con vâng lời cho ba vui

          Không nên nói :

                                    .đi chơi thì không đựơc ăn cơm

                                    .tuần nầy điểm xấu sẻ bị phạt

                                    .trái ý ba mẹ là no đòn

          Bạo lực chưa thắng bao giờ. Bạo lực trong gia đình gây đổ vở, là tàn ác vô cùng. Hảy tìm cách làm cho trẻ thương, đừng làm chúng sợ.

            Không nên gì cũng thưởng                  

          Bạn đã xem xiếc. Con khỉ biểu diển xong một tiết mục, được thưởng ngay quả táo. Con voi cõng chó chạy một vòng được cho trái chuối. Con gà làm được việc cũng lảnh vài hạt kê. Để khích lệ và bắt thú vật vâng lời không cách nào khác hơn là thưởng cho chúng ăn.

Con người  khác thú vật nên không thể học hành và sinh hoạt giống như chúng vì “nhân linh ư vạn vật”.

Phải cho trẻ sớm nhận biết làm việc là bổn phận, là vinh dự, là quyền lợi. Người không có việc làm gọi là kẻ thất nghhiệp. Một trong những quyền căn bản của con người là quyền có việc làm.Vì thương, vâng lời và để nên người mà siêng năng làm việc. Làm việc vì mục đích cao thượng hơn là chỉ nghỉ đến cái ăn  .Thói quen mướn tiền hoặc hứa cho quà là  hành vi vô tình làm hạ phẩm giá con cái mình.                 

 Cha mẹ già yếu, cần con cái sáng thăm tối viếng thì thưởng gì? Khi nhỏ làm gì cũng đựơc thưởng, lớn lên thành thói quen đặt vấn đề: làm việc nầy thì được gì? Đây là con người tầm thường giửa xả hội, ích kỷ với mọi người, kể cả  đối  với cha mẹ, dòng họ.

 Phần thưởng tinh thần cao qúi hơn. Một tiếng khen, một câu khích lệ làm trẻ  hạnh phúc. Món quà xem qua rồi vất đi, chiếc bánh dùng xong hết. Lời khen có mảnh lưc vực dậy một tâm hồn nhu nhược, xóa tan mặc cãm tự ti để bắt đầu cuộc sống tích cực. Lời khen là phần thưởng tinh thần có giá trị cho cả đời người.

 Đối với những người trưởng thành về tinh thần và tâm linh, được khen thì cũng tốt nhưng không tuyệt đối cần cho họ. Chẳng những không được khen có khi còn chịu nhiều chống đối và hành tội, vậy mà  họ không  chán nản buông  xuôi. Vui khi vượt qua được gian nan thử thách để chu toàn  bổn phận, vui  lúc chiến thắng được những mĩa mai, những đề nghị bỏ cuộc,  những cám dổ  tìm sự an nhàn đó là niềm vui chân thật nên gương cho hậu thế. Đây là trường hợp của các thánh nhân, những anh hùng, những  hiền triết và những nhà nghiên cứu.

 Khen và khích lệ là tốt và cần thiết đối với trẻ.Vỗ tay, hoan hô là gì nếu không phải là khen. Tất cả mọi người đều thich được khen. Khen nhau là lịch sự và bác ái.

Tinh thần trách nhiệm

         Trẻ có thói quen lấy nơi nầy để nơi khác, làm đâu bỏ đó, chưa xong đã đi chơi, vui làm, giận  bỏ. Không dạy ngay từ đầu  lớn lên sẻ trở thành những người tắc trách.

 Câu chuyện nghe được trong một gia đình. Cô gái lớp mười hai xin ý kiến gia đình:

                - Con định thi ngành quản trị.

          Nghe chưa hết câu người anh cười ha hả .

- Sao anh cười?

- Chưa quét được cái nhà, nấu  chưa xong nồi cơm mà đòi quản trị, bảo không cười sao được.

- Thế mới phải học.

                - Thôi thì cầu trời cho em không trở thành nhà quản lý  tồi, làm nghèo đất nước. Nên nhớ tinh thần trách nhiệm quan trọng lắm. Sơ xuất trong quản lý thì công ty phá sản, công nhân chết đói.

          Mất trộm vì vào nhà quên đóng cửa; chết ngạt vì quên khóa ga; cháy nhà vì quên tắt lửa;…người ta gọi đó là lơ đểnh. Sập giàn giáo chết người; đi chơi  để lạc mất trẻ; để xe ôtô chạy xuống sông vì quên cài thắng …người ta  gọi những chuyện đó là bất cẩn. Thật ra là thiếu trách nhiệm!.                  

Nếu từ nhỏ đã được nghe nhiều về  điều nầy có lẻ cũng khá hơn.  Bạn sẻ bảo con nít mà trách nhiệm gì? Tất nhiên chúng ta không không nói chử trách nhiệm nhưng  có thể bắt đầu  dạy thế  nầy:

                      . lấy đâu trả đó

                      . của ai để cho nấy

                      . mượn cái gì phải lo trả liền

                      . làm việc gì phải cho xong

                      . hứa với ai phải giử lời

                      . mổi việc có giờ, mổi vật có chổ riêng .

                      . để vật gì trên bàn phải nhìn lại xem có vừa ý chưa .

                      . bàn học, tủ áo phải ngăn nắp.

                      ..( vài thí dụ, còn thật nhiều vấn đề nữa  tùy bạn dạy trẻ)

          Trách nhiệm trong hành động đã vậy, còn trách nhiệm trong ngôn ngữ nữa.Gặp đâu nói đó, chuyện của ai cũng nói, đó là những ngưòi đa ngôn. Có những câu nói hổn láo, nói hành, lổi bác ái, gây bất hòa mà người lắm chuyện không  lưu ý

          Trong quán cà phê một thanh niên trỏ mấy cô gái đi ngoài đưòng nói với các bạn:

              - mấy cô gái nhà ấy đẹp và lanh lợi, dể thương .

              - đúng là các ả tự nhiên, cởi mở nhưng nói quá nhiều tao ngại không dám tiếp xúc nữa.

              - nói lung tung, nói cả những chuyện mình không ngờ. Giửa công chúng  mình hết biết đường đở.

 “ lời nói không mất tiền mua, lựa lời mà nói cho vừa lòng nhau”. Ông bà còn dạy: nói nên cơm nên gạo thì nói, nói mà gây bất hòa đổ vở thì nói làm gì.

 Luôn phải ý thức trách nhiệm về lời nói của mình bởi vì “nhất ngôn xuất khẩu, tứ mã nan truy”

 Giữ phẩm cách

         Trong buổi hội thảo dành cho giới trẻ, thuyết trình viên hướng về các bạn nữ  hỏi:

-   Người chồng lý tưỏng của chị phải thế nào ?

          Một  thiếu nử nhanh nhẹn trả lời không cần suy nghỉ như đã nghiền ngẩm   từ hồi nào.

                 -  Thưa các bạn, đối với tôi anh ấy  không cần phải là con nhà giàu, quyền chức, đẹp trai, học giỏi…Tất nhiên nếu có những điều nầy thì tốt quá . Điều tôi quan tâm nhất phải  một là một ngưòi không tầm thường.

                 - Theo chị thế nào là tầm thường.?

                 - Đó là con người thiếu phẩm cách  chỉ biết  có  rượu, vui uống rượu, buồn uống rượu, giận vợ uống rượu, thất bại uống rượu, thành công cũng  rượu, không biết cách giải trí  nào khác có tính văn nghệ. Có việc cần không dám tự mình trình bày, phải nhờ người nầy kẻ nọ, tất nhiên là bày tiệc rượu ! Là ngưởi có học, con nhà giàu nhưng chưa bao giờ thấy anh đưa về nhà những người  bạn xứng đáng, có tư cách. Không thấy làm được gì ra tiền. Mổi lần đi quán cà phê thì hỏi tiền vợ xin tiền mẹ. Cũng chưa nghe tính công việc kinh doanh, sản xuất, chỉ ỷ lại vào vườn đất ông bà.                                     

                 - Cám ơn chị. Chúng tôi rất tâm đắc những điều vừa nghe nhưng có vẻ đó là câu chuyện của con hai lúa. Chị nghỉ còn có hạng người nào thiếu phẩm cách nữa không ?

                  - Vâng, đó còn là những con ông cháu cha, cậy ô dù để tiến thân, khả năng thật sự không có, là những con người cậy thân, cậy thế rong chơi quậy phá.Những thanh niên hoang phí, nay xe nầy mai xe khác… sống lấy ngày làm đêm, khi bị đưa lên mặt báo còn trơ mặt cười, tưỡng thế là giỏi lắm. Đây là hạng  dưới mức tầm  thường,

         Nhiều ca sỉ, người mẩu không muốn rập khuôn của mẹ, là cái bóng của  bà hay của chị mình dù biết rằng như thế là dể tiến thân. Cũng không ít cầu thủ không thích đầu quân ở đội bóng do thân sinh mình dẩn dắt. Cũng có thể  nhiều kẻ cho rằng như thế là tự cao quá đáng nhưng nhìn ở một phương diện nào đó chúng ta không phủ nhận được tính tự lập và bản lỉnh của  họ. Đó là những con người không tầm thường

         Từ thuở còn thơ hảy cho trẻ biết rằng giá trị con  người không phải do giàu nghèo, giỏi dở, mạnh yếu  mà do có những  đức  tánh tốt: hiếu nghĩa, hiền lành, lương thiện, chăm học, lể phép, thương người, đạo đức…Giá trị của một thanh niên là cần cù, tự chủ, tự trọng, vui tánh, thích khám phá, có nghề nghiệp, có nhiều tài vặt…

          Để giử thể diện cần có hai đức tánh: tự trọng  và tự chủ

Người biết tự trọng không chờ  giúp đở  mà  tự mình cố gắng làm  nên đủ cho cá nhân, gia đình  và  dư phần giúp đỡ tha nhân.

          Gặp ai cũng xin, thấy gì cũng xin là đáng xấu hổ, không tự trọng. Nói đến đây chắc chắn có nhiều vị liên tưỡng ngay đến tình trạng xả hội Việt Nam ngày  nay: Việt kiều.

          Trông  thân nhân việt kiều về thăm đễ xin tiền, đó là thái độ thiếu   hiểu biết và không trọng danh dự của một số người. Họ tưởng rằng ở hải ngoại tiền lượm ở ngoài đường.  Nên biết  bà con phải vật lộn với cuộc sống còn hơn ở quê nhà, có điều là có việc làm nhưng phải làm trối chết mới có tiền. Một số người thành đạt, kẻ khác thì chưa. Nhưng có tiền thì tiền của người ta. Ông bà dạy : giàu cha giàu mẹ thì chia cho con cháu; giàu  anh giàu chị thì của ai nấy xài. Chưa nói đến một số người lạm dụng lòng tốt của anh chi em để hoang phí.

          Tất nhiên  nếu có được thân nhân tốt lành sẳn sàng trợ giúp để vươn lên thì tốt và cần thiết lắm. Phải kể là dịp may, hãy cố gắng dùng cho nên, có thể nói đó là ơn Chúa.

          Không tự trọng do không biết tự chủ. Có nhiều lý do. Phải chăng do quá nghèo, người ta gọi đó là hạng người chưa từng thấy của.Thấy của, thấy tiền thì mê quá không chịu được, lấy được cũng lấy nhưng lấy không được nên xin mà quên rằng xin như vậy là mất phẩm giá.

Trên đời còn biết bao chuyện của biết bao người làm xấu hổ ông bà bởi không biết giử thể diện.Thấy mà tội ngiệp.Để con cháu chúng ta không hèn hạ như vậy, đề nghị quí vị ngay từ nhỏ  hãy dạy chúng vài điều sơ đẳng như sau  để tập  sống tự chủ:

                         - thấy thì ngó chớ lấy tay mà mó.

                         - phải biết tự chế  (tiếng nhà đạo xưa gọi là hãm mình).

     -  đừng hiếu kỳ ( nghe thì hỏi tới, thấy lộn xộn phải xem cho kỳ được).

                         - đừng mượn những vật dụng mới của người khác thử cho biết.