GIÁO DỤC TRẺ THƠ

(Phần 1)

Ngài Hiệu Trưởng  

biên soạn

Phải biết nói không với con

Tan học. Học sinh ra về. Một bà mẹ còn bế con ăn bánh trước cổng trường. Thầy giáo ngạc nhiên hỏi:

            - Sắp cơm trưa, ăn quà bánh bây giờ làm sao về nhà ăn cơm được ?

Bà vô tư đáp:

            -Dạ cháu đòi  ăn.

Thầy giáo suy nghĩ nhớ lại bé nầy ngày nào cũng vào lớp trể. Để có đáp án về nhận xét của mình, thầy hỏi:

            -Sáng cháu cũng đòi ăn quà trước khi vào lớp?

            - Dạ phải.

            -Sao chị không cho cháu lót lòng ỏ nhà. Ăn quà  thế nầy không tốt đâu

            -Dạ cháu đòi đến truờng mới ăn.      

     Nguy tới nơi !

Mai nầy lớp hai, lớp ba, cháu  đòi xe đạp. Cho xe đạp. Lớp chín, cháu đòi xe gắn máy, cho xe gắn máy. Cháu sẽ đòi xe gắn máy phân khối lớn. Không cho, cháu  khóc, thế là chị vẫn cho cháu xe như con nhà giàu. Chưa thôi. Cháu còn đòi điện thoại di động và liên tục đòi thay dổi điện thoại  đời mới cho kịp chúng bạn.

Cháu đòi đi chơi xa với bạn. Không cho đi cháu bỏ nhà. Cha mẹ đi tìm, năn  nỉ cháu về cho tiền đi chơi với chúng bạn mà không biết bạn đó là những ai.

Cháu đòi thôi học. Chắc chằn là cha mẹ không đồng ý nhưng làm sao ngăn. Không cho càng thêm rối. Cháu chưa bao giờ nghe tiếng không. Cha mẹ liệu có đáp ứng được mãi  không ? Chắc chắn rồi cháu sẽ còn đòi nữa? Nhưng muộn rồi.  Cháu chưa có thói quen nghe tiếng không.

     Nghĩ xa hơn

Phải lập gia đình cho con thôi. Đó là cách trốn trách nhiệm của cha mẹ “thôi lập gia đình cho con cho xong, vợ chồng thương nhau nó sẽ nghe lời vợ đổi tánh”. Chắc gì anh sẽ nghe lời vợ? Có thể nghe, nhưng một  thời gian thôi.

Tội nghiệp cho cô nào lấy phải con trai vô kỷ cương nầy làm chồng.

Anh bán đất, vợ ngăn:

-Đất càng ngày càng quí, không nên bán đất nhé anh. Đất của ông bà, bán cha mẹ buồn lại nữa phải để dành cho con.

-Anh không thích nghe lời đàn bà ! Và anh bán đất mặc cho vợ khóc hết nước mắt.Cha mẹ đôi bên khuyên mấy cũng không được. Anh còn bán nhiều thứ nữa….

Không quen nghe lời cha mẹ thì cũng không thể nghe lời thầy, không nghe lời khuyên của bất cứ ai, kể cả vợ. Anh sẽ vô phúc và làm cho nhiều người phải bất hạnh vì anh. Con người nầy chắc chắn không chấp hành bất cứ luật lệ nào. Tương lai bi đát. Bất hạnh vô cùng. Nguyên do tại cha mẹ đã chìu con quá đáng từ khi chúng còn nhỏ: chẳng dám nói không với  con.

         Tại sao trẻ con độc ác

 “ Nhân chi sơ tánh bổn thiện”.

Xin khỏi chú giải lời người xưa. Đại ý ông bà khuyên  phải lo dạy con, nên hư là do ở giáo dục. Chúng ta tìm hiểu tại sao có một số trẻ em rất thô bạo và độc ác.

Bổng dưng không ai dám đâm trâu thuốc chó, đâm chém và giết người .Giáo dục thì tiệm tiến, điều lành, cái ác cũng từ từ phát triển.Vừa có trí khôn trẻ đã thích thú khám phá ra việc bẻ một lá cây  để cho đàn kiến đứt liên lạc.

Khá hơn chút thì bắt con trùng bỏ vào ổ kiến đề xem nó giẩy giụa ra  sao.

Tuổi mười ba cháu đã biết dụ chó lên cầu để xô xuống sông.Thích thú xem hai con gà đá nhau đổ máu. Đối vói chúng xem bò trâu chém lộn, chứng kiến cảnh bạn bè đánh nhau là dịp giải trí không thể bỏ qua… Bắt chuột buộc bông gòn vào đuôi và đốt lửa để xem nó chạy sống chết thế nào. .Trò chơi quái ác và nguy hiểm chừng nào ! May mà không cháy nhà. Cháu cười thích chí.

Xem đánh lộn chưa đã, đánh thử  nào. Đau đấy, nhưng cũng  hay hay. Người ta đánh nhau  bằng vật nhọn, bằng dao nữa kìa.Và dịp làm ác đến. Cháu đánh lộn, tới hồi căng nhất một thằng bạn chuyền cho con dao…chơi luôn ! Tay cháu đã nhuốm máu !

Và tiếp theo…cháu đã quen với máu mà phải nói là say máu. Hậu quả là thương tật, bồi thường, tù tội..và có khi là án cao nhất. !

Quí vị cho rằng tôi khéo tưởng tượng ? Thì cứ theo dỏi các phiên  tòa xử thanh niên và trẻ vị thành niên thì biết ….

Mấy diều phụ huynh nên luu ý :

   * Cảnh giác con chơi vói những bạn thô bạo, ác tâm

   * Yêu mến thú vật là một tình càm tốt

   *  Những phim bạo lực chắc chắn là tai hại đối với trẻ

           * Không cho trẻ nhũng ồồ chơi nguy hiểm và có ảnh huỏng xấu ( súng, kiếm và dủ thú dồ choi  khác…)

 * Chưa có bằng  lái không cho chạy xe

         Giữ gìn trẻ không thương tật

      Hạnh phúc biết bao khi sinh được đứa con không thương tật. Vô ý dể con bị tai nạn tật nguyền thì ân hận suốt đời. Không phải là nhà sư phạm nhưng ở gần trường Mầm Non, tôi có dip quan sát các bà mẹ thương lo và chiều con như thế nào,. nghỉ là đủ lý chứng để tâm sự vói các bà mẹ trẻ vấn đề nầy. Thương biết bao nhiêu  đứa trẻ khóc ngất lên vì bị khỉ lấy mất chiếc nón. Và bà mẹ khác để cho khỉ cắn tay con chảy máu xối xả. Chắc  là phải cho bé đi tiêm ngừa  . Con đau đớn, còn mất công đi bệnh viện. Cho trẻ xem thú, làm quen vói thú là điều  tốt  nhưng  “ hàm chó vó ngua “ thì bà phài biết rồi.

       Và còn nũa. Chị đón con. Con ỏ trường ra, chị mải mê nói chuyện với bạn bè, hàng xóm,;  nhớ lại  con   đi  đâu mất.Vậy mà chị   vẩn thản nhiên: con tôi đâu rồi ? Chị rất bình tỉnh, từ từ  hỏi  người    nầy kẻ khác có thấy con tôi đâu.Chị ơi, ngoài kia là quốc lộ, xe cộ tấp nập, nguy hiểm quà ! Và chị  có khi nào nghe có kẻ  xấu bắt con nit không? Con  xem cá trong hòn non. Tốt, nhưng nó leo rào cản, sao chị không ngăn, còn  vịnh tay giữ cho cháu vừa ý. Cháu quen leo trèo, hôm nào không có mặt  chị cháu té  vào   hồ nước thì tại ai? Chuyện bất cẩn của các bà mẹ đối với con thôi thì vô kể. Không dám nói nữa, mất lòng  nhau, chỉ đề nghị các bà lưu ý những  điều đơn sơ  mà ai cũng biết rồi :

           * không cho trẻ  ăn những loại trái có hạt mà chưa kiểm soát trứơc

           * không cho trẻ chơi những đồng tiền kẽm, những đồ chơi  nhỏ quá, những vật nhọn.          

           * Không  chơi gần bờ sông, miệng giếng   

           * Không leo cây, trèo tháp để băt tổ chim hoặc để thi đua với bạn

           * Chị nên cấp tốc học vi tính để hưóng dẩn và kiểm soát con

           * Phải nắm tay bé khi qua dưòng, dạy trẻ di sát lề dưòng.

           * Không cho trẻ ngồi trên xe mô tô khi người  lớn chưa  giữ chắc xe.

      *Chở hai, ba trẻ trên một xe vừa vi phạm luật giao thông vừa không an toàn, để lại hình ảnh xấu trong đầu óc non nớt của trẻ về kỷ luật.

                  * Văn hóa Việt Nam » đi thưa về trình » phải giử .

                  *  Không đựoc tắm sông với bạn

          Dậy trẻ biết tránh tội lỗi

Vài tháng tuỗi trẻ biết lật. Bé chòi, đạp, vặn mình,  đỏ mặt, trông    tội  nghiệp làm sao, thế mà bà nội bảo  không nên tiếp. Tiếp nó quen, sau nầy lớn lên, không biết cố gắng, cái gì cũng phải tiếp. 

          Một quan niệm nên suy nghỉ.

Cháu biết đi. Mẹ cho cháu  đứng xa vài bước và khuyến khích cháu bước tới, cháu ngã thì đở dậy. Đó là tập cháu đi.Thương ẩm bồng cả ngày, chuyền hết tay ngưòi nầy sang tay người khác thì ích gì cho cháu ?

                  Cha mẹ có thể làm thay chúng cho nhanh, khỏi mất công, mất giờ. Đúng là khỏi mất  giờ nhưng không nên vì làm thế là không dạy dổ gì cả. Đút cơm cho trẻ thì nhanh và sạch sẻ hơn nhưng làm thế thì chừng nào cháu mới biết tự ăn. Ở nhà trẻ và trưòng mẩu giáo người ta dạy trẻ học ăn học nói  nên không có đút cơm.

Con trai theo ba  rửa xe, đánh giày, lấy  đồ nghề đưa cho ba  hoặc dọn cất . Chỉ dạy và khuyến khích vừa có tình vừa giữ con ở nhà.Trẻ nữ giúp mẹ lặt rau, rửa  bát, quét nhà. Chắc chắn là chúng làm thêm mất công sữa chửa, dọn dẹp và đôi khi trông chúng mệt mà thương Không sao cả. Chúng sẻ thương cha mẹ nhiều hơn và lanh lợi,

     Một học sinh ra trường  xin giáo sư giới thiệu cho sở làm.Thầy từ chối. Anh ta phân bua:

-         Thầy giúp cho anh bạn con được, xin thầy cũng giúp con.

-          Anh nhớ thế nầy nhé, tôi cho anh mượn chiếc thang và anh phải tự leo lên.Tôi đâu thể leo thế anh.Tôi một lần đã cho anh giấy giới thiệu và anh đã không biết trình diện phải phép nên không được nhận việc.Tôi giới  thiệu còn phần tiếp theo anh phải tư liệu lấy.

Bạn anh tháo vát, còn anh thì không. Hãy cố gắng lên.

Con cưng là như thế đó !  Con cưng là con hư mà.      

                  Dậy con từ thủa còn thơ

    Khách đến  nhà. Bà mẹ bảo con :    -- Chào bà  đi con

    Thằng nhỏ làm thinh, đưa mắt ngó.

         -Nầy giỏi đi, mau lên, khoanh tay lại, chào bà…

    Thằng nhỏ phụng phịu, khóc quay lại ôm mẹ.

    Bà mẹ xấu hổ. Khách  đở lời. :

             -Thôi được rồi, đừng trách cháu, nó chưa quen.

         Chưa quen chào chứ không phải chưa quen khách  vì khách  là người hàng xóm. Bà có dạy con chào hỏi  bao giờ đâu  mà  quen. Lẻ ra bà phải dạy cháu biết khoanh tay, cúi đầu, ạ, vẩy tay chào, từ  lúc cháu mới bập bẹ ê, a…

    Một  bà lão than phiền với chồng:

- Con nhà ngưòi ta biết hiếu thảo với cha mẹ, nay tặng vật   nầy mai vật  khác. Nhà mình vô phúc, con cái không biết nghĩ gì đến cha mẹ…

    Thông cảm, tội cho ông bà lắm nhưng bà nhớ lại xem, lúc chúng còn thơ có bao giờ bà nói với con : đây là trái đầu mùa hãy để dành cho ông nội. Thỉnh thoảng ông bà có đưa con về thăm cha mẹ, đem theo món quà nho nhỏ và  dạy con hai tay dâng cho ông bà với câu nói dễ thương…Đó là cách dạy con hiếu thảo với cha mẹ sau nầy.

    Ông bà ngoài tám mươi tuổi, có con trai  duy nhất. Một  hôm anh đến báo tin cho cha mẹ:

      - Tuần sau vợ chồng con đi Mỳ.

     Nghe như sét đánh bên tai. Ông hỏi:

      - Đi ở luôn ?  Đi với ai ?

      - Dạ định cư luôn. Bên vợ con bảo lãnh.

      Bà cụ rụng rời khóc không thành tiếng.:

       - Sao không  hỏi ý cha mẹ?

Thằng con trả lời cách vô duyên và bất nhân:

       - Con sẽ gởi tiền và về thăm.

      Cha mẹ cần con chứ đâu cần tiền!  Về thăm ? thăm mộ  chứ còn ai mà thăm. Mà nó có biết mộ  của cha mẹ ở nơi nào ?     

      Đây là hậu quả của việc khi nhỏ muốn đi đâu thì đi, không phép tắc. Phải chi từ nhỏ đã được dạy đi đâu phải xin phép: có phép của ba còn phải trình mẹ, có phép của mẹ còn phải hỏi ý kiến ba.

Và còn biết bao chuyện thương tâm, hậu quả của việc không “ dạy con  từ thuở còn thơ”

          Giữ vệ sinh cho con

“Sống lâu hơn ở sạch”

Câu nói gở tội của người lười biếng, ở dơ ,trơ trẻn và kỳ dị. Sống không vệ sinh là chuyện không đơn giản.  Đó là  văn minh, sức  khỏe, sống lâu.  Biến vấn đề hệ trọng như vậy thành chuyện tiếu lâm chắc chắn là có tác dụng xấu cho trẻ con và có khi cho cả người lớn.  Thấy mãi bắt chước, nghe mãi tưởng thật. Nói láo một trăm lần sẻ có người tin!

      Con người ta ai thấy cũng ẫm cũng hôn. Con mình thì không. Chị bảo  tại con mình nhà nghèo. Không phải đâu, con chị ở dơ, hôi quá ! Thậm chí thầy cô cũng  ngại đứng gần để nhắc bài, sữa lỗi.

      Đứa trẻ luôn bị ghẻ. Con người ta đâu có. Chị bảo tại con  bị phong ngứa, máu xấu. Chị có tắm và giặt đồ hằng ngày cho cháu bằng  xà phòng không ? Nguyên do tại ở dơ .

      Thằng nhỏ nhà tôi èo uột quá, cháu ít ngũ, không biết tại sao ? Để kiếm  tiền đưa cháu đi Bác sỉ. Không cần đâu, cháu ở  dơ, ngứa không ngủ được. Tắm rửa cháu cho sạch sẻ, cháu sẻ khá ngay thôi.

      Con bị hư răng. Chị chống chế :  gia đình tôi ai cũng bị sâu  răng, cả dòng họ người nào cũng vậy.

      Chị cho con ăn quà, ăn trái cây  cả ngày  mà không đánh răng . Đó là nguyên do hư răng. Đừng đồ thừa cho sâu, nó vô can trong chuyện nầy. Dạy cháu đánh răng và đánh răng đúng cách thì giải quyềt vấn đề.

       Có lẽ chị đang nổi giận : tai họa, khốn đốn nào cũng đổ thừa tại ở dơ thì tôi tính sao đây ?Tôi nghèo, giờ đâu, tiền  đâu mà sống theo các người ?

       Trả lời chị : ở sạch  không tốn tiền, chỉ  mất ít giờ và tốn chút công sức. Nhưng con đau chị có mất giờ nhiều hơn không ? Ông bà ta đã chẳng dạy : << lành cho sạch, rách cho thơm>>

                      Quyền lợi và bổn phận dậy con

«   Tôi có quyền đựơc dạy con tôi. »

Đúng, chị phải có có quyền được dạy con và vì là con của chị nên chị phải dạy nó. Chị là người thầy đầu là tiên và người thầy, người bạn, người cố vấn bên con đến hết đời chị. Chị dạy con khi cho con bú sữa, lúc đưa con đến trường. Nói chung mỗi công việc chăm sóc con đều kèm theo lời khuyên, câu nhắc nhở.

            Nói mãi con nó ghét, chị nghỉ thế. Không đâu, con ghét hay không là do thái độ và cách xử sự của chị. Chị lại thắc mắc nữa rồi :  Nói cách nào bây giờ ? Phải rồi, đây là nghề làm mẹ, là nghệ thuật làm mẹ. Chị thường trách cô giáo không biết dạy học sinh. Người ta sẽ trách  chị  là bà mẹ không biết dạy con.

           Cô giáo đã qua trường sư phạm mà còn bị chê là không biết dạy học sinh. Chị có qua trường lớp nào về nghề làm mẹ chưa ? Người xưa nói «  không thầy đố mầy làm nên ». Không phải có con rồi tự nhiên là biết nuôi con, dạy con. Chị phải năng đọc sách báo, nghe và xem các chuyên  đề của báo đài, dự các buổi giảng dạy nếu chị là người có tôn giáo. Trẻ học làm con thảo, chị học nên mẹ hiền.

  Cháu ở với ông bà không ổn lắm, nhất là khi cháu còn trẻ quá. Ông bà thương và chiều cháu, thường hay bỏ qua và không cho cha mẹ trẻ biết lỗi chúng, sợ cháu bị phạt. «  cháu hư tại bà ».

            Ở nội trú thì sao ? Không phải lúc nào cũng thành công. Không ai biết rỏ con hơn cha mẹ. Nếu nó quậy quá thì cố thu xếp công việc để gần con nhiều hơn. Đa số trẻ bụi đời là con những gia đình quá đa đoan công việc, không có giờ với con. Đành là những giáo viên ở nội trú chuyên môn về giáo dục, giỏi tâm lý trẻ nhưng vẩn là những người xa lạ.Trẻ cãm thấy ở nội trú là bị giam lỏng, chúng càng quậy hơn.

            Nội trú đông quá, giờ đâu mà đồng hành với chúng.Trong nội trú được dạy hằng ngày, có nhiều gương tốt nhưng gương xấu không thiếu. Nhiều nội trú ngày nay nhận rất ít và những trẻ bất trị cho ở thử thời gian nếu không cải thiện sẽ gởi về gia đình. Đó là những cơ sở nội trú đáng tín nhiệm.

            Tôi kết hợp với nhà trường để dạy con tôi, đó là thượng sách.

                            Hợp đồng dậy con

Không gì phản giáo dục bằng “ trống đánh xuôi kèn thổi ngược". Cha phạt, mẹ tha. Cha mẹ cấm, ông bà cho phép. Người lớn không thống nhất ý kiến, giận nhau, đứa trẻ bỏ đi chơi. Sướng chưa ? Cứ  thế, mổi lần bị mẹ la mắng thằng nhỏ nhìn ông, ngó bà để tìm đồng minh. Nó có lý, thế nào rồi ông hay bà cũng ra mặt bênh nó, hay kém may mắn lắm thì cũng được ông bà xin mẹ tha cho. Nó chưa biết  sai điều gì và cũng chưa nhận hình phạt nào, thế mà đã được tha rồi. Đây đúng là kiểu thương  làm hại con cháu vì nó sẻ không bao giờ ý thức được điều sai trái,không biết nhận lổi và sửa sai. Cuộc đời như thế sẽ không có cơ hội đi lên.

          Đây là lý do mà thanh niên nam nữ thường khuyên người yêu nên có cùng một tôn giáo Một gia đình, một tài sản, một đứa con  nhưng hai cái đầu không giống nhau thì sao gọi được là đồng vợ, đồng chồng  để “ tác biển đông  cũng cạn “ .

         Tôn giáo là vấn đề nhạy cãm và dụng chạm luôn. Biết thế nên người lịch sự,tế nhị không bao giờ đem chuyện tôn giáo ra bàn luận. Được rồi, các bạn là người có học,văn minh, tôn trọng nhau, sẻ không có đụng chạm về tôn giáo.

Nhưng con cái thì sao? Bạn trả lời thật dể dàng.  Lớn lên nó muốn theo ai tùy  nó.Tội nghiệp  đứa trẻ: theo cha thì mất mẹ, theo mẹ thì mất cha. Vấn đề không đơn giản trong giáo dục.Nếu đứa bé hỏi tại sao ba không đi nhà thờ; tại sao mẹ không đi chùa thì bạn trả lời thế nào? Bạn trả lời ba không tin Chúa.  Ổn không ? Ba không tin tại sao mẹ tin? 

        Phải chăng đây là khởi điểm của việc con cái không còn niềm tin nơi cha mẹ. Lớn khôn, theo ý bạn, đứa con  sẽ theo tôn giáo của ba hoặc của mẹ. Theo bạn khi đứa con theo tôn giáo của người nầy thì liệu nó có xem thường người kia chăng ? Tôi chưa có kinh nghiệm, xin  cùng bạn một phút suy nghỉ.

        Đạo công giáo có  đường lối rỏ ràng về giáo dục nên gợi ý cho người yêu  thế thôi,không có độc tài gì cả. Nếu sau khi suy nghỉ cẩn thận mà người  yêu vẩn không thông cãm nhungvẩ nhất quyết  hợp đồng góp gạo nấu cơm chung thì cũng  có cách giải quyết.

        Cha và mẹ  hợp đồng  dể giáo dục thì phụ huynh và nhà trường  cũng là một  liên minh để dạy trẻ.Trẻ học kém,bị phạt nó đỗ lổi cho thầy cô,cha mẹ nghe theo  rồi công kích nhà trườn  Không nên,  phải   thường xuyên liên lạc với  nhà trường  để biết nguyên nhân thì tốt hơn.  Kiểm soát bài vở, nhắc con học bài là điều cần.

  "Muốn làm thầy phải kính thầy." 

Gương tốt

“ Lời nói bay qua gương lành lôi cuốn.”

 Bà Mạnh Mẩu phải dời nhà ba lần để  con có gương  tốt . Nhà  ở gần chợ con bắt chước bán hàng; dời nhà gần lò heo, tối ngày con chơi trò giết mổ; về gần trường học con bà theo gương học trò đi học.

           “ Mắt có thấy thỉ lòng mới dấy”. Có thấy mới biết, có biết thì  muốn  làm theo.Nghe thì nhớ,thấy thì bắt chước . Tổng hợp hai yếu tố lại người ta đề  ra phương pháp sư phạm  thính thị (nghe  nhìn).

 Cha mẹ nào cũng tự hào là đã dạy con. Ông hay bà đã thường khoe với thiên hạ  cách dạy con của mình: tôi la rầy  luôn ,phạt nữa đấy ! Chưa đủ, ông bà mới đi có nữa đường thôi.Giáo dục chân chính đòi hai yếu tố cùng một trật:

                * khuyên bảo

                * gương tốt

          Chuyện thường  ngày : Khuyên con trai lo làm ăn nhưng bạn thì cả ngày  hết ngồi quán cà phê  tới đánh cờ tướng, ăn, ngũ, dạo xóm..hết ngày.. Nói với con  rượu không tốt nhưng ba nó ngày nào cũng  say xỉn… Dạy con sống đạo đức nhưng ba chẳng bao giờ đến nhà thờ.

        Có người cũng ý thức mình chẳng ra làm sao nên nói với con: không nên bài bạc, đừng bắt chước ba. Thế thì bắt chước ai? Chẳng lẻ  bắt chước hàng  xóm.

           Gương tốt quan trọng. La rầy chẳng tới đâu. Làm điều tốt con sẻ bắt chước.Chẳng cần phải cấm điều nầy việc khác, hãy tạo việc tốt, trò chơi  lành mạnh cho trẻ, tự dưng sự xấu mất đi . 

             Không đem chuyện xấu của  người nầy kẻ khác, chuyện ba xu bốn cắc   thuật  lại trong gia đình.  Không nghe những chuyện hư đốn của trẻ mất dạy,nhửng chuyện vô luân  thường đạo lý xảy ra thường ngày ở mọi góc đường ,hè phố . Tôi không muốn con tôi như thế  !

              “Để đức cho con”. Ý của người xưa muốn nói đến việc “đời cha ăn mắm đời con khát nước”. Nhưng người xưa cũng dặn bảo : Cha có đức của cha, con có đức của con; đừng vì con mà làm những việc thất đức.

                 Chúng ta không có giờ để chú giải lời người xưa. Xin tâm tình với bạn cố sống thế nào  để hai mươi,ba mươi năm sau con chúng ta thuật lại với cháu :

                  -ông nội dạy ba thế nầy, ông nội dạy ba thế  thế kia…

                  -ông  nội không bài bạc, không  say sưa, không gây sự, hiếu hòa và thương nguời           

 Con cái được hảnh diện về cha mẹ đó là một thứ phúc đức cha mẹ để lại              

                                                                                    Bữa cơm gia đình

Bữa cơm là giờ sum họp gia đình. Trẻ  đòi ăn cơm, mẹ bảo  chờ ba làm xong việc, chờ chị đi học về…Cơm dọn xong mẹ còn bảo chờ ông nội  “Ăn coi nồi ngồi coi hướng:” chổ nầy của ông, chổ nầy của bà, ghế nầy của anh…con ngồi đây. Chưa hết, nếu theo người Bắc còn phải mời  ông xơi, mời bà xơi..rồi mới được xơi. Theo phong tục trong Nam thì chờ người lớn dùng trước rồi mới được lấy thức ăn. Mẹ dạy lấy phần gần nhất, không  được lựa chọn. Ngồi ngay thẳng,  ngồi xa  bàn là kiêu ngạo, ôm bàn là tham ăn.

Nồi cơm còn ít quá. Mẹ đưa tay ngỏ ý lấy cơm cho ba. Ba đáp tỉnh khô :

- Anh no rồi.

Thật sự thì ba còn đói, ba muốn dành phần cho con và ông nội. Bửa cơm gia đình Việt Nam là dịp để dạy con “học ăn học nói,” học lễ, trước khi học văn,  .Văn hóa ẩm  thực Việt Nam thể hiện và thực thi bác ái, nghĩa gia đình.

         Kinh tế thị trường, công nghiệp hóa, hiện đại hóa, đã phần nào làm cho gia đình bị phân hóa vì ít còn dịp  dùng  với cơm gia đình. Mẹ  làm thức ăn sẳn, cơm thì có nồi điện để  suốt ngày, lúc nào cần  ông bà cứ lấy mà dùng, khỏi chờ đợi con cháu.Trẻ đi học về  lấy dĩa cơm thêm ít thức ăn, lên nằm sấp trên giường vừa ăn vừa xem truyền hình, không bị ai rầy la nhắc nhở. Ba  thì bè bạn mời đi ăn nhà hàng, mẹ mua cơm hộp. Anh chị ở nội trú thì có trời mới biết họ ăn ở đâu, với ai ..lúc nào .

   Tiện lợi thật, có tiền,có công ăn việc làm, văn minh…nhưng phải đổi bữa cơm sum họp gia đình  để được những  tiện nghi đó không biết lời hay lỗ. Suy nghĩ cá nhân.

Người tốt  là  kẻ có kỷ cương nề nếp. Kẻ không ra gì  được  gọi cách bình dân là người không      luật lệ . Nói đến  kỹ luật người ta nghĩ ngay đền giờ giấc. Giờ sinh hoạt, giờ giải trí, giờ đọc sách, giờ thăm viếng, giờ kinh nguyện. và giờ cơm.

     Thời giờ  là tiền bạc, thời giờ là công phúc,  là kiến thức, là hư đốn, là vinh quang …  Biết dùng thời giờ người ta có thễ làm nên đủ thứ việc. Mỗi người đều có hai mươi bốn giờ  bằng nhau .Hơn thua là việc xử  dung thời giờ.Thời giờ của bạn, bạn không quản lý được thì  còn mong giử gìn được gì. Nói khoa học kỷ thuật,văn minh lịch sự, đạo đức, xã hội là nói dến giờ giấc. Không đúng giờ làm sao làm được nhiều việc trong một ngày. Không giờ giấc là làm tào lao, gây phiền phức, lộn xộn. Trông bạn bận  rộn nhưng thật sự chẳng hiệu quả bao nhiêu. Phải giờ nào việc ấy.

       Một Đức Giám Mục Việt Nam nói rằng "những đỗ  vở trong hết mọi lảnh vực  đều bắt đầu từ việc không dùng cơm chung với nhau". Một thành viên  của gia đình hay vắng mặt trong các bửa cơm, hãy tìm xem, có vấn đề. Chị nữ tu vì công tác không dùng cơm với chị em, không được. Chị phải sắp xếp công việc lại. Chị thích dùng cơm một mình ? Tại sao chị không thích đồng bàn với chị em ?

     Linh mục cùng một cộng đoàn mà không dùng cơm chung với nhau, gương xấu đấy! Dự tiệc, dùng cơm trể giờ là thiếu lịch sự, không bác ái. Văn hóa Việt Nam đã chẳng nói :"Kẻ đi không cực, cực kẻ chực nồi cơm". Một Đức Giám Mục khác dạy : "Không làm phiền nhau và  nhà bếp đó là làm tông đồ rồi".

    Tại sao bạn trể giờ, luôn luôn tà tà, bất kể người trên kẻ dưới đợi chờ ? Đến trễ giờ, người ta không chờ thì  bạn  ăn đồ thừa. Nếu người ta nể vì,chờ đợi cả nữa tiếng thì bạn nghĩ sao ?. Phải chăng đây là hậu quả của giáo dục gia đình, là nếp sống xa cha mẹ khi còn trẻ. Bạn học cao, biết nhiều về khoa học kỷ thuật nhưng bạn chưa biết  làm người. Những điều nhỏ nhặt mà quan trọng nầy chỉ có cha mẹ dạy. Đừng xem thường, người ta  đánh giá bạn và  cha mẹ bạn nữa.

     Bữa cơm gia đình thật quan trọng !