CHỌN BẠN MÀ CHƠI

                                       Viết tặng một nhà giáo lưu lạc bên xứ Mỹ

Ông bà xưa dạy con cháu : “Hăy chọn bạn mà chơi”. Chọn bạn ở đây không hiểu là phải chơi với con nhà giàu, con nhà quyền thế, với kẻ tài ba lỗi lạc,  nhưng  là với con nhà gia giáo, biết kính trên nhường dưới, biết thảo hiếu với cha mẹ, không nói tục chưởi thề, không gây sự đánh nhau…Lời khuyên nầy tôi nghe rồi để đó, cũng như bao nhiêu lời khuyên khác.

Tôi khôn lớn, vào đời, có trách nhiệm và tôi cần có người cộng tác trong công việc. Trong tiềm thức, tôi  luôn có vấn đề lựa chọn do cha mẹ dạy. Chỉ bấy nhiêu thôi. Tôi có cách chọn nhân viên, chọn người cộng tác, chọn đối tác… theo kiểu của tôi. Tất cả những người nầy không đơn thuần là nhân viên, nhưng là bạn.  Đă là bạn th́ phải chọn. Tiêu chuẩn để chọn ra sao?

Tôi không ư thức rơ ràng, nhưng c̣n nhớ vài lần chọn bạn quan trọng  trong đời tôi đều dựa trên tiêu chuẩn thế nầy:

Tôi mở trường Trung Học, phải chọn giáo sư. Đơn xin việc không thiếu nhưng tôi chưa dám chọn một ai v́ tôi chưa biết người, cũng như chưa biết khả năng chuyên môn của họ. Thế rồi có người giới thiệu cho tôi một giáo sư trẻ trong làng, anh ta đang dạy nhiều trường, cũng  chưa ngỏ ư xin cộng tác. Tôi chỉ đơn thuần đến thăm anh xă giao. Chính  anh rót trà mời khách. Anh  đem trà mời cha anh và mời tôi. Đơn giản chỉ có vậy, nhưng tôi ngạc nhiên thấy cử chỉ anh mời nước cha ḿnh, xưng hô với cha và vui vẻ giới thiệu tôi với cha anh một cách trân trọng, dùng những từ hết sức lễ phép. Thật sự đến lúc bấy giờ tôi chưa thấy một thanh niên b́nh dân hay trí thức nào nói chuyện với cha ḿnh lễ độ như vậy. Điều nầy làm tôi cảm kích, tôi tự bảo ḷng ḿnh: đây đúng giáo sư  ḿnh có thể tín tưởng gởi gấm học sinh ! Và không chần chừ, tôi mời anh cộng tác. Anh vui ḷng chấp thuận, nhưng c̣n xin hoăn để thông qua ư của cha đă, v́ không biết dạy học xứ nhà có những trở ngại nào.

          Tôi chấm anh chỉ v́ anh cư xử rất tốt với cha, nhưng rất may anh dạy học cũng tốt. Chúng tôi là bạn thân từ ngày đó đến nay, dù cả hai chúng tôi đều nghỉ hưu, chúng tôi không có những quan điễm giống nhau về cuộc sống, nhưng chia sẻ với nhau thân mật.

           Người bạn thứ hai, tôi cũng đă gặp trong trường hợp khá hi hữu. Ngày tiếp thu anh c̣n là cán bộ trẻ, năng động, có địa vị cao. Qua một người bạn giới thiệu, tôi gặp anh, và ngay từ buổi ban sơ chúng tôi đă nhận ra nhau là những người chân thành và hơi gàn bướng. Chúng tôi thích nhau v́ chúng tôi cùng thành thật và cùng có tánh hơi gàn. Chúng tôi thích cái gàn, cái bướng và sự chân thật của nhau. Anh là người có địa vị, chức tước cao, có xe con đời mới nhất, nhưng anh luôn đến thăm tôi bằng xe gắn máy. Con cái anh tất cả đều thành đạt, làm việc ở thành phố. Phần anh nay hưu trí, bán nhà, về quê sống bên mẹ.  Gặp người quen hỏi thăm về anh:

- Anh Sáu Phương lúc nầy ra sao?

Câu trả lời ngắn gọn kèm theo nụ cười làm tôi thấy thích thú:

-         Anh Sáu khỏe mạnh, hằng ngày đọc Lục Vân Tiên cho mẹ nghe.

Tôi xin số điện thoại và gọi anh:

-         Độ nầy thế nào?

-        Rất vui vẻ, cám ơn anh. Ngày ba bữa, nấu cơm cho mẹ, giờ rảnh đọc sách cho mẹ nghe. Mẹ tôi thích đọc sách nhưng nay mắt kém lắm không c̣n đọc được nữa.

-         Thế c̣n bà xă đâu mà phải nấu cơm?

-         Bà xă ḿnh vất vả nhiều năm rồi, nay có dịp ḿnh cho bă nghỉ chút ít gọi là ... Đàng khác chính ḿnh phụng dưỡng mẹ ḿnh th́ tốt hơn, bà đâu c̣n sống mấy năm, ngoài ra cũng để gương cho con cái.

         Hai chúng tôi khi gặp mặt nhau, cũng như trên điện thoại, ngoài câu hỏi thăm thông lệ, th́ tiếp theo cả câu chuyện là t́nh h́nh sức khỏe cha mẹ mỗi người. Nhiều lúc nhớ cha mẹ, không ai thông cảm cho, tôi gọi anh để có người hỏi thăm sức khỏe ba mẹ tôi. Chúng tôi là bạn chí thân của nhau, chuyện ai nấy biết, việc ai nấy làm, mỗi người có lư tưởng riêng, nhưng chúng tôi gặp nhau ở điểm chung là thương mến cha mẹ.

           Và đây nữa, một người tôi chưa dám gọi là bạn, chúng tôi cộng tác với nhau làm  việc xă hội. Anh có chuyên môn nên tôi được anh chỉ dẫn nhiều về cách làm việc sao cho hữu ích mà không mất nhiều thời giờ. Nếu chỉ có thế thôi th́ chưa có ǵ phải nói, bởi tôi cũng có rất nhiều người giúp đỡ nhiều việc, tôi nhớ ơn tất cả, nhưng không cảm kích và không thấy mến như mến nhớ người bạn thân nầy. Xin nói ngay anh là Việt Kiều Mỹ, con người có nhiều việc làm để có tiền, cũng như làm v́ công ích. Từ máy bay xuống anh khệ nệ mang hai thùng máy vi tính về cho một linh mục vùng sâu, vùng xa ở miền Trung. Anh nói: “ngoài đó người ta không biết ǵ về công nghệ thông tin. Tôi đem cho họ máy và sẽ ở đấy ít ngày đễ hướng dẩn những người cần học”. Tánh của anh là thế.

         Anh biết giáo xứ Cái Mơn một cách mơ hồ, nhưng chắc chắn đây là một xứ đạo lớn. Anh ngỏ ư với người quen là muốn đóng góp với Cái Mơn điều ǵ đó theo khả năng chuyên môn của anh. Và rồi anh đến thăm nhà xứ. Hôm đó, bận việc đă hẹn trước, chúng tôi không có giờ nói chuyện dài với anh. Chỉ có vậy mà từ hôm đó anh đă vô tư giúp tôi, người nhà tôi và giáo xứ, việc tiếp cận với thông tin trên mạng rất khả quan. Cả nhà chúng tôi đều hảnh diện với kiến thức mới mẻ nầy. Rất cám ơn anh.

        Nhưng điều tôi làm tôi phải lưu ư đến anh và muốn nói ra đây là câu chuyện nhỏ thế nầy:

       Ở Hoa Kỳ về, anh không có nhiều thời giờ, nhưng đă thu xếp đến thăm chúng tôi đễ t́m hiểu khả năng vi tính ở đây, giúp chúng tôi một số công việc tại chỗ, bởi nhiều lần anh đă trao đổi trên thơ điện tử, nhưng chúng tôi không tiếp thu được trọn vẹn. Anh đem về cho chúng tôi nhiều lập tŕnh vi tính, đó là điều dĩ nhiên. Trong số những tài liệu anh sang ra máy vi tinh ở đây, có cả h́nh ảnh gia đ́nh anh: ảnh cha mẹ già, cảnh sum họp gia đ́nh, h́nh anh chị em, những người đi tu, những người là bố đời có rất đông con cháu, tất cả đều nên danh phận và ngoan ngoăn với ông bà, cha mẹ. Anh trân trọng giới thiệu: “Đây là ảnh ba mẹ tôi; ba tôi năm nay đă 97 tuổi, nhưng c̣n minh mẩn, mẹ tôi ngoài  80 vẫn khỏe mạnh. Và đây là gia đ́nh em trai tôi, rất đông con và toàn là con trai, tất cả học giỏi và có sự nghiệp; đây là em gái: Bề trên nữ tu hội ḍng…. Và c̣n đây là gia đ́nh tôi…ngôi nhà của tôi đây: nhỏ bé ! khiêm nhượng !…

       Xong công tác, anh về lại Hoa Kỳ. Thông tin đầu tiên anh gởi cho chúng tôi là cho biết đă đến nhà. Sau câu xă giao thăm hỏi, những ḍng tiếp theo anh nói về ba anh: một tháng vắng con, thương nhớ quá! Con nay đă về, ông cụ mừng và xúc động, ôm hôn con,  khóc !…Ông lăo 97 tuổi ôm con trai 62 tuổi khóc, cảm động biết bao! Ít ra là đối với tôi, bởi ba tôi cũng đă ôm hôn tôi dặn ḍ mỗi lần tôi: “thưa ba con đi”. 

      Mấy đệ tử tôi khi mở máy vi tính thấy h́nh ảnh anh để lại (có lẽ anh để lộn trong nhiều phân mềm khác!), chúng cười nói với nhau: không biết ông giáo sư nầy đem về cho ḿnh mấy h́nh nầy chi vậy? Tôi làm thinh không trả lời chúng, bởi có giải thích chúng cũng chưa chắc đă hiểu, v́ thế thường là “đoạn trường ai có qua cầu mới hay”. Một khi đă làm cha mẹ rồi mới hiểu được công ơn cha mẹ. Và khi thương mến cha mẹ th́ không thể không nói về cha mẹ (le trop plein s’échappe), cũng như muốn cho nhiều người biết đến cha mẹ ḿnh. Điều đáng suy nghĩ là, có không ít những đứa con chẳng bao giờ nói về cha mẹ ḿnh cho người khác nghe, mà thậm chí khi có ai hỏi đến, c̣n cố gắng đánh trống lảng để chứng tỏ họ là người đă thoát khỏi ṿng cương tỏa của cha mẹ. Họ cho đó là văn minh theo Âu Mỹ!( chưa chắc ǵ  tất cả thanh niên, thiếu nữ Âu Mỹ là như vậy, bởi tôi gặp không ít ngựi đi du lịch mỗi ngày đều viết thư cho cha mẹ, họ có làm ǵ th́ cũng nói ba, mẹ tôi dặn như thế!).

      Chiều buồn ngồi nh́n trời mây: xem bức tranh vân cẩu, lặng ngắm ḍng  nước sông xanh phẳng lặng xuôi qua cầu bên hàng dừa xanh, nh́n xe ôtô vùn vụt vượt nhau qua cầu.. Đời là như thế! Mau quá, mới đây mà ḿnh đă già, cha mẹ không biết ngày nào…mà ḿnh có phụng dưỡng được bao nhiêu! Tưởng nhớ cha mẹ, nhớ những lời các ngài dạy bảo: hăy chọn bạn mà chơi!

       Thưa cha mẹ ở điểm nầy th́ con đă giữ cẩn thận. Xem đi xem lại th́ bạn của con toàn là những người hiếu thảo với cha mẹ. Con đă được cha mẹ dạy: chơi với người hiền, bạn với người đạo đức. Đạo ở đây là điều răn thứ Bốn: Thảo kính cha mẹ, là đạo Hiếu của người Việt Nam. Người đời thường dặn ḍ nhau: đừng chơi với những thằng bất hiếu kẻo Trời đánh nó, rồi trúng ḿnh. Và Kinh Thánh đă không nói: con cái hiếu thảo được Chúa chúc phúc, được sống lâu đó sao?