Hai Quang sưu tầm

_{Hai Quang
sưu tầm:________________________________}

	_♣ Ít đất trồng kiểng vẫn có thể giàu
	_♣ Trồng hoa kiểng từ củ Hoa vừng hồng
	_♣ Hoa Ban nét đẹp vùng Tây Bắc
	_♣ Cây và kiểng

Biết tôi thích “giao du” với các “lão tướng” làm vườn giỏi ở Cái mơn. (mà hầu hết trong số họ đều có trong tay hàng ngàn, thậm chí hàng vạn mét vuông đất vườn và họ đều là những “trăm triệu phú”). Một anh bạn đã giới thiệu và dẫn tối đến thăm một mô hình khá đặc biệt, chỉ với mảnh đất vài chục mét vuông mà mỗi năm đã mang lại cho ông chủ của chúng hàng chục triệu đồng. Đó là mô hình của anh Nguyễn văn Trọn ở gần nhà thờ Vĩnh Bình thuộc họ đạo Cái mơn.

Sau cái bắt tay làm quen, anh dẫn chúng tôi đi tham quan “phân xưởng” chuyên “lắp ghép” (tháp) cây xương rồng kiểng và mảnh vườn “mini” rộng chừng vài chục mét vuông mà có đến hàng ngàn cây xương rồng với đủ các hình dạng, màu sắc xanh, đỏ, vàng, trắng… rất lạ và đẹp mắt.

Trả lời câu hỏi: Sao anh không thích “chơi” chim, thú, cá… cảnh mà lại thích “chơi” cây kiểng. Anh cười có lẽ là do “cái duyên cái nợ” các “Ông” ạ, mình thích chơi cây kiểng từ nhỏ, ở cái tuổi “trẻ trâu” mình đã khoái uốn tỉa cây cảnh tạo dáng cổ thụ mà ngày nay người ta chơi kiểng thường gọi là bonsai… Vào năm 1991 khi nhiều người “chơi” kiểng còn chưa biết đến cây xương rồng kiểng là gì thì mình được mấy ông bạn trong “Hội chơi kiểng” tặng cho mấy chậu xương rồng kiểng rất quý, mê quá, sẵn tính tò mò, thích tìm hiểu mình bắt đầu sưu tầm tài liệu, rồi “tầm sư học đạo”… và bắt tay vào nghiên cứu nhân giống bằng cách ghép (tháp những “mắt” của những cây xương rồng quý lên gốc ghép là những đoạn cành của những cây thanh long. Sau nhiều lần làm thử mình đã thành công. Cứ thế vừa nhân giống vừa sưu tầm những cây xương rồng quý, mới… từ bè bạn và nhập thêm một số giống quý hiếm từ Thái Lan, từ Mỹ, từ Úc… đến nay mình đã có trên 2000 chậu với khoảng 400 loài khác nhau.

Anh khoe: ai đến đây tham quan hoặc mua cây cũng “mê” mảnh vườn nhỏ này. Nhiều người cứ “xúi” mình mang cây đi dự thi, mình hơi ngán vì sợ “không bằng ai”, mãi đến năm 1999 trước “sức ép” của mấy ông bạn, mình đánh liều mang vài chậu đi thi thử tại “Hội hoa xuân Tao Đàn” Thành phố Hồ Chí Minh, lần đầu tiên đi thi run quá, chỉ sợ “đem chuông đi đấm xứ người” mà chuông lại tậm tịt thì cứ gọi là “quê một cục”. May sao năm đó mình “ẵm” được một giải khuyến khích. Ngon trớn năm sau mình lại “đem chuông đi đấm” nữa, lần này thì “thắng to”, được những hai giải Đồng và hai giải khuyến khích.Ở Hội thi hoa Tết năm vừa qua mình còn “thắng đậm” hơn với hai giải Bạc về cây xương rồng Ariocarpus và Astrophytum, mấy giải Đồng về cây Ferocactus… và vài giải khuyến khích khác nữa. Cách nay vài năm Công viên Văn Hóa Đầm Sen (TPHCM) bắt đầu xây dựng “nhà trưng bày xương rồng kiểng” năm đó họ xuống mua gần hết vườn xương rồng của mình (số xương rồng này chiếm phân nữa diện tích của nhà trưng bày). Năm đó số xương rồng bán cho họ cộng với số mình đã bán “lai rai” trong năm, đã được tới 250 triệu đồng, sau khi trừ hết chi phí, vốn mua… mình còn lời được khoảng 150 triệu đồng. Các năm sau này do phong trào phát triển rộ, nhiều người “nhảy” vào kinh doanh nên lời không được như trước, nhưng mỗi năm mình cũng thu được khoảng ba, bốn chục triệu đồng tiền lời. Với vài chục mét vuông mặt bằng xung quanh nhà, mỗi năm thu lời vài chục triệu đồng (có năm còn được cả trăm rưỡi triệu), chuyện mới nghe tưởng cứ như đùa nhứng nó lại là điều có thể tin được khi mà anh chỉ cho chúng tôi xem có nhiều cây lạ, to, tròn (lớn gấp đôi trái bóng đá) giá đến cả năm bảy triệu đồng một cây.

Thế mới biết nếu diện tích đất ít nhưng biết phát hiện ra những cách sản xuất kinh doanh “chẳng giống ai” vẫn có thể trở thành “trăm triệu phú”.

Vừng hồng có tên khoa học là Alpinia purpurata, xuất xứ từ vùng đảo Thái Bình Dương. Hoa nhỏ đã bị trụy nằm trong nách các lá hoa to có màu đỏ tươi hay màu hồng nhạt – tụ tập ở đầu cành thành hình chùy khá đẹp và bền, có thể vài tháng. Nếu cắt cắm cũng bền được 5 – 7 ngày. Cây sống nhiều năm nhờ thân ngầm ở đất gọi là căn hành, dạng như chuối hoa, gừng, riềng… củ mang nhiều chồi. Mỗi chồi phát triển lên trên mặt đất một thân giả hình trụ do bẹ lá bọc lấy nhau, cao đến 1 – 2 mét mang hai hàng lá hai bên. Lá to như lá riềng, thơm.

Nhờ hoa bền và đẹp, lại siêng hoa, hầu như quanh năm nên được trồng để cắt cành hoặc chưng chậu. Đất trồng cần ẩm mát nhưng phải dễ thoát nước. Thường làm líp cao để tránh úng. Đặt củ trên líp rồi phủ một lớp mỏng tro trấu hay xơ dừa. Tưới nước, giữ ẩm. Lưu ý: nếu trồng bằng cách chôn củ, hoặc tưới dư nước sẽ làm thối củ mau chóng. Khi chồi phát triển ra lá, bắt đầu tưới phân hữu cơ như phân chuồng, phân bành dầu. Giữ ẩm tốt vào mùa khô bằng cách tưới nhiều nước. Thoát nước tốt vào mùa mưa để đất được ráo thoáng. Rất siêng hoa, mỗi bụi gồm nhiều cây, mỗi cây mỗi cho hoa ở ngọn, liên tục cả năm, dù mùa khô có giảm. Cây trồng ngoài nắng hoặc nơi hơi râm mát đều tốt. Trồng chậu thì phải thoát nước tốt. Dùng đất vườn trộn với lá khô mục hay rơm rạ, xơ dừa để có chất trồng tơi xốp. Đổ chất trồng khoảng 2/3 chậu. Để củ vào và phủ thêm một lớp mỏng chất trồng, sao cho các chồi và một phần thân củ vẫn ở sát trên mặt đất, không nên vùi chôn củ sâu, sẽ thối.

Ngay gốc chùy hoa sắp tàn ta thấy các chồi cây con xuất hiện ở nách các lá hoa. Khi hoa héo khô các chồi này có rễ, có thể tách trồng để gây giống. Ta gọi đó là những truyền thể.

Thông thường thì nhân giống bằng cách tách củ thành nhiều đơn vị, mỗi đơn vị có 2 – 3 chồi. Sau khi cắt tách cần bôi vôi vào vết cắt, để trong mát cho vết cắt được khô mới đem trồng. Nếu không củ rất dễ bị thối, nhất là vào mùa mưa.

Đây là loài cây khá kinh tế, cho hoa quanh năm mà không cần chăm sóc nhiều, chỉ cần lưu ý trị sâu kèn ăn lá, rầy bông bám ở hoa – và nhất là bệnh thối vào mùa mưa ở nơi dễ úng ngập.

Những ai đã đến núi rừng Tây Bắc thì sẽ không khỏi ngất ngây trước vẻ đẹp của rừng hoa ban nở. Con đường ngoằn ngoèo uốn mình qua những ngọn núi đá trập trùng sẽ đưa mọi người đến vùng Tây Bắc hùng vĩ, mà nhìn xuống là vực sâu thăm thẳm, ngước mặt lên thì tằm mắt như chạm đến chân trời.

Pha Luông đấy, ngọn núi trùng điệp đầu tiên dẫn lối ta vào cửa ải Tây Bắc trong ngút ngàn lau lách và những cây hoa ban nở trắng xóa, kiêu hảnh một cách dịu dàng. Những bông hoa xinh xắn nở rộ giữa lúc trời se lạnh tựa như những cô gái xinh đẹp tưng bừng đi dự lễ hội chợ tình. Vẻ đẹp hoa ban cũng như vẻ đẹp văn hóa nơi đây là nét chấm phá của chỉ riêng núi rừng Tây Bắc.

Bạn có thể tìm thấy hoa hồng, hoa cúc, hoa thược dược… ở khắp nơi, nhưng hoa ban thì không, muốn nhìn ngắm được hoa ta phải đi đường dài xa uốn khúc lên tận miền Tây Bắc vời vợi mới có thể thỏa lòng chiêm ngưỡng. Cây hoa ban xinh đẹp thế, dịu dàng thế, nhưng ẩn chứa từ trong tiềm thức của hoa chính là câu chuyện tình buồn mà người dân nơi đây ai ai cũng biết;

Ngày xưa, hoa ban chưa có ở vùng này… Có một đôi trai gai yêu nhau tha thiết trong một lần gặp nhau tình cờ bên dòng suối. Chàng là người Hơ Mông còn nàng là người Thái. Mặc cho cả hai không cùng dân tộc, nhưng vì tình yêu mãnh liệt, thế là chàng trai từ dãy núi bên kia xa lắm, lặn lội đến dây để xin cưới nàng. Bất hạnh thay, nàng là con gái của quan Châu nỗi tiếng giàu có, nên ông kiên quyết ngăn cấm vì cho rằng không “môn đăng hộ đối” và chàng lại là người dân tộc khác nữa. Ông đã dùng quyền lực của mình đuổi chàng đi thật xa . Trước khi vĩnh biệt người con gái Thái mà mình trọn đời yêu quí, chàng trai đưa nàng một hạt giống lạ rồi nói :”em hãy trồng hạt cây này, khi nào cây đơm hoa kết trái, nhất định là ngày đó là ngày anh trở về với em”. Chàng trai ra đi, ngày qua ngày, người con gái cần mẫn chăm sóc cây lớn dần, rồi trông chờ cây trổ hoa nhưng vẫn vô vọng. Thế rồi trong mộy ngày trời đột nhiên trở lạnh, những nụ mầm be bé ở trên cây nở ra những bông hoa xinh xắn, nàng vui mừng chuẩn bị gặp mặt chàng, nhưng chờ mãi… chờ mãi chẳng thấy bóng chàng trai đâu . Cho dù nàng chờ đến tuyệt vọng thì người con trai ấy cũng sẽ không bao giờ trở về vì chàng đã bị thú dữ ăn thịt trong đêm trời lạnh giá đó. Người con gái Thái đau buồn, mòn mỏi vì chờ đợi rồi ngồi chết bên gốc cây. Xác hoa rơi trắng xóa trên thân nàng để ủ ấm một mối tình không trọn vẹn.

Thế đấy, một mối tình chung thủy, đau xót gắn liền với loài hoa ban trắng, đến nỗi cứ mỗi độ xuân về thì các chàng trai, cô gái dân tộc Thái, Hơ Mông, Kơ Mu và cả người kinh nữa… mặc cho khí lạnh của mùa xuân tràn về họ cũng rủ nhau đi xuống núi chơi phiên chợ tình, như tưởng nhớ đến một chuyện tình đầy nước mắt, và cứ thế đến xuân thì hoa ban lại nở trắng xóa, nhấp nhô trên những cánh rừng. Trời càng lạnh giá hoa càng nở rộ, hòa mình với niềm vui đất trời như để xóa đi nỗi buồn của chuyện tình năm xưa.

Có thể nói, mỗi khi xuân về trên đất nước ta, thi có một quy luật đất trời ban cho mỡi vùng. Đó là miền Nam với những cây mai vàng rực rỡ, ở miền Bắc là những nhàn đào đỏ thắm, riêng ở Tây Bắc – một nơi cheo leo, hun hút như thế chỉ có cành hoa ban trắng mời gọi nắng xuân.

Cây hoa ban thuộc dạng cây gỗ, cao chừng 4m với năm cành hoa trắng mỏng mà trên đó có một cánh điểm thêm màu hồng lợt như một nét son trên khuôn mặt xinh đẹp của người thiếu nữ dân tộc vùng Tây Bắc. Mùa xuân, cây rụng lá từ từ, và chen vào đó là những bông hoa đua nhau khoe sắc. Vì thế những ai có dịp đến vùng đất cao ấy vào dịp xuân sẽ thấy cả rừng hoa ban nở trắng xóa tuyệt vời.

Nhìn những bông hoa ngự trên cành, tôi như nhớ lại câu chuyện tình mà già bản Mướng Lay kể. Tôi thương lắm những cánh hoa trắng đơn côi, thương lắm những cô gái dân tộc nơi đây, vất vả, tần tảo quanh năm để mong có dịp xuân về mà đến chơi phiên chợ tình, và thương lắm người con gái Thái xưa đó, mòn mỏi chờ người yêu rồi gục chết bên gốc hoa ban trắng giữa lúc trời xuân lạnh lẽo.

Có một lần tôi đến vựa bán hoa kiểng hỏi mua vài cây kiểng, trong khi tham quan và hỏi giá các loại cây mới được biết “cây” giá khác, “kiểng” giá khác.

Tại sao cây sứ này và cây sứ kia trông có vẻ như nhau, đều là sứ cả mà giá khác nhau một trời một vực!

-“Cây này chưa đôn và chưa tạo dáng nên còn là “cây”, giá cả thấp hơn cây kia, đã thành “kiểng” rồi.

Không biết thì ngạc nhiên, biết rồi mới “rõ”. Suy tính cho cùng thì giá cả cũng không “mắc” so với công lao đã bỏ ra và sự sáng tạo kiểu dáng nghệ thuật đã đạt được.

Trong thời gian đi vòng vòng ngắm kỹ, chợt trộm nghĩ: thời buổi bây giờ phải bán “trình độ thiết kế” mới tồn tại, bèn hỏi:

- “Cây giá thấp như thế chắc dễ bán, kiểng giá cao chắc phải ôm lâu?”

Đời sống bây giờ ai cũng đòi hỏi “chất lượng” vì vậy “Hàng Việt Nam chất lượng cao” mới được đón tiếp nồng nhiệt.

Thiết kế là một chủ yếu của hoa kiểng chất lượng cao, từ thiết kế chậu đến kiểu dáng cây cho hòa hợp nhau cũng là cả vấn đề và cũng bộc lộ đẳng cấp của nghề nghiệp.

“Cây xuống chậu như cậu lên ngôi”, người xưa có nói nay vẫn còn soi sáng!.