CÁI MƠN BIẾT RÉP CÂY TỪ LÚC NÀO?

                                                                           Lão Ông Cái Mơn        

                                                                                                                           ♣ www.caimon.org mến chào bạn

Ứng dụng khoa học kỷ thuật vào nghề cây trồng.

Từ rất xa xưa người Cái Mơn đã biết trồng cây con, biết chiết cành  gây giống đễ trồng cho mau có trái, nhưng rép cây thì mãi đến năm 1937 mới biết.  Chính  linh mục Nguyễn Trung Ngôn, cha sở  giáo xứ Phan Thiết đã đở đầu và đưa hai anh em ông Phạm văn Trí  (2 Trí) và Phạm Văn Trị (6 Trị) cùng với hai anh em khác là ông Mai Văn Tư (5 Tư) và Mai Văn Khánh (7 Khánh) vào trường Canh Nông Giarai học rép cây có bài bản và khoa học. Không biết thời gian học là bao lâu, chỉ biết rằng sau khi bốn người nầy ra trường  họ đã hướng dẩn anh em người Cái Mơn rép cây, tạo công ăn việc làm cho nhiều người và chính họ là những nhà sản xuất cây trồng (cây rép)  giàu có tiếng  thời đó.

Từ “rép cây” hoặc “cây rép” có lẽ cũng xa lạ với nhiều bạn ngày nay, nhưng  đó là bằng chứng khẳng định rằng nghề nầy lúc đó còn phôi thai, việt ngữ chưa có từ chuyên môn nên phải vai mượn từ tiếng Pháp là greffer. Giáo sư dạy nghề phải chăng cũng là người Pháp? Cũng đã có những kỷ sư canh nông người Việt Nam  và một trong những vị đó là người Cái Mơn, ông Nguyễn văn Vinh, ở đây quen gọi là Bác Vật Vinh. Dưới thời  Tổng Thống Ngô Đình Diệm ông là Bộ Trưởng Bộ Canh Nông.

Một chi tiết khác cũng lạ không kém là tại sao mở trường canh nông ở vùng rừng núi mà không ở vùng đồng bằng? Phải chăng bên cạnh những đồn điền cao su, người Pháp muốn mở thêm những đồn điền cây ăn trái. Thật sự họ đã cho khẩn hoang và một người Cái Mơn là ông Nguyễn văn Triều (thân sinh ông Nguyễn văn Tấn) đã khẩn một lô đất rộng không biết bao nhiêu, chỉ nghe một người Cái Mơn khác làm quản lý cho ông nói rằng, lái xe Jeep đi nữa giờ mới hết mặt tiền lô đất. Ông nầy là Nguyễn Văn Vững thân sinh ông Năm Rắc (Jacques).

Tôi cũng muốn viết thêm vài chi tiết nữa để giúp cho thế hệ tương lai có những bằng chứng thật về con người  và họ đạo Cái Mơn. Ông Nguyễn Văn Triều nói trên đây, thời kỳ nầy có phần  trong công ty nước giải khác “xá xị” và rượu bia “con cọp” cách nào đó không rỏ, nhưng  tài sản của ông khá lắm. Không biết có nên gọi ông là vua của trường đua Phú Thọ vào thời đó, như cách nói ngày nay không, nhưng chắc chắn ông là người hùng vì chính ông đã nhập cãng ngựa giống  từ Âu Châu về nuôi. Và với tài sản như vậy, ông đã tặng toàn bộ phần gổ nóc nhà thờ Cái Mơn. Phần nền ông cũng cho xà lan chở đá đỏ từ Biên Hòa về san lấp, muốn bao nhiêu cũng được.Tiếc rằng không biết tư duy của thời bấy giờ thế nào mà không cho chở thêm để nâng nền nhà thờ cao hơn như hiện nay.

Về đồn điền cây ăn quả thì  bác sĩ Phạm kim Tương cùng bà vợ Phạm kim Sang là một trong những người  tiên phong khai thác.Ông Nguyễn Văn Quới, người Cái Mơn, thân nhân của gia đình đã tình ngưyện bỏ ra nhiều tháng làm chuyên viên giúp kỹ thuật trồng trọt.Gia đình nầy kết sui gia với gia đình học giã Hồ Hữu Tường. Con rễ của ông bà bác sỉ là ông Hồ Sỉ Tú, phó Giám Đốc hàng không Việt Nam lúc bấy giờ.Tôi nói gia đình  nầy là một trong những người tiên phong khai thác đồn điền cây ăn quả vì chắc chắn còn nhiều nhà tư bãn cũng đã đầu tư, bởi nhà vườn cái Mơn thời nầy chỉ xuất khẩu cây con ra đồn điền. Những người làm giàu nhờ nghề rép cây chính là những người tiên phong học nghề rép cây ở đây như nói trên.

Chính người Cái Mơn đã phổ biến nghề ương rép cây trồng, cho dầu trường dạy nghề đầu tiên là ở miền Trung. Sau năm 1975 qua phong trào trồng “tiêu và điều”, người Cái Mơn đã kiếm được rất nhiều tiền nhờ có sẵn tay nghề. Thời gian sau cũng người Cái Mơn đã ra miền Trung hướng dẩn việc gây giống tiêu và ương cà phê sao cho có kết quả cao, một công việc hết sức đơn giãn đối với người dân xứ đạo nầy.

Với nghề truyền thống làm cây, người Cái Mơn đã đóng góp không ích vào sự phồn vinh của đất nước:… bằng cây trái Cái Mơn!..

               h1 Vườn cây rép                                                  h2 Chiếc cành                                                        h3 rép bo

Các giai đọan hình thành một cây rép hoàn chỉnh.

Đầu tiên, người ta sới đất, vun lên thành nhiều liếp lớn trên mặt bờ, bồi lên một lớp sình mỏng, chờ cho ráo, nhổ cây con đã đuợc ươm sẳn cấy lên, khỏang cách một tấc một cây. Sau đó làm giàn che nắng bằng lá dừa, dùng gàu đứng hai bên bờ tát nước lên, nói tới nước người viết xin dừng ở đây một chút. Người dân Cái Mơn từ lâu đã biết cách khử phèn cách tự nhiên, tất cả các mương đều khai thông nước hai đầu. Ai cất nhà ở đâu? Chỗ nào? Dứt khoát  phải có đường nước vô tới, nước trong mương trong vòng 24 giờ phải thay đỗi. Nước mới chưa nỗi phèn  tưới cây rất tốt. Phèn không động lại trong mương vườn, bùng chỉ là phù sa, bồi cây rất tốt. Khi lấy hết đất mương nhà, người ta dùng xuồng ra sông lớn  lấy đất bãi bồi, hoặc xin hay mua đất bãi trước nhà người khác. Người nào kỹ, sợ ngập thì vào ngày rằm tháng 10 lúc mực nước lên cao nhất, họ cặm cây buộc dây làm giàn. Sau  đó họ vun mô trồng cây bằng như thế, chỗ nào thấp họ bồi sình lên từ đó. Tới đây chúng ta trở lại tiếp về cây rép. Khi cây con đuợc o bế chăm sóc đúng một năm, người ta bứng lên cho đứt đuôi chuột, bó mỗi cây bằng một bẹ chuối để trong mát, cho ra rể non. Sau đó, người ta dăm những cây này lại  trên liếp đã dọn sẵn khỏang cách 2 tấc một cây, mỗi một liếp bề ngang là 6 cây, người ta làm như vậy là đúng bài bản để khi cây lớn người ta ngồi ở ngoài chồm vô rép mỗi bên 3 cây con phải nuôi từ hai năm trở lên, gốc cây con phải bằng ngón tay cái trở lên, gốc cây con phải bằng ngón tay cái trở lên, không như bây giờ người ta dùng phân thuốc gốc cây mút đủa là người ta rép được rồi.

Có hai cách rép :

1.     Rép bo (lấy mắt da gắn vào cây gốc)

2.     Rép Baguette (cắt đọt ghép vào cây gốc) bây giờ người ta gọi là cấy đọt.

Hồi đó người ta rép bo là nhiều, dễ sống, sãn xuất đuợc số nhiều. Khi lấy bo rép vào cây gốc, người ta dùng vải nhúng sáp quấn lại hoặc tre chẻ mỏng siết lại bằng dây chì, từ từ thì người ta dùng lá dừa quấn dây thun, hiện giờ người ta dùng nilông. Sau khi rép 3 tuần người ta mở ra chờ một tuần sau coi bo chắc ăn, còn sống thì người ta cắt đầu cây, chỗ vết cắt ngừơi ta quét dầu hắt và tiếp tục nuôi chồi rép cho tới khi lên cao chừng 4 tấc thì  bắt đầu bứng bán được. Khi bán, cây được bó lại bằng 2 bẹ chuối buộc bằng dây yếm dừa hoặc dây lùn.

Làng quê lúc đó trồng  không nhiều các cây rép, chủ yếu bán cho các công ty nông nghiệp các tỉnh, đặc biệt là các tỉnh miền Trung, sau bán cho các dinh điền, các trang trại lớn. Các loại cây thường sản xuất trong thời gian nầy :

-                 Xoài cát

-                 Cam, quýt

-                 Bưởi Thanh trà

-                 Mít

-                 Dâu xiêm

-                 Chôm chôm (Java). Sẽ có bài riêng biệt về lọai nầy.

Nghề rép cây đã lan truyền rộng rãi cho đến ngày hôm nay. Biết bao nhiêu người nhà cao cửa rộng, làm nên sự nghiệp cũng nhờ nghề này.

Chúng ta cùng tưởng nhớ tới họ, những người đi trước đem đến cho dân xứ đạo Cái Mơn một cuộc sống ấm no hạnh phúc.