Hai Quang sưu tầm

_{Hai Quang
sưu
tầm}

♣ www.caimon.org mến chào bạn

	♠ Sứ Sa Đéc	♠ Vương Nữ Ngàn Hoa
	♠ Dã Quỳ	♠ Dinh dưỡng khoáng chất ở Lan
	♠ Chợ Phiên	♠ Trồng hoa Mạc Chu Lan
	♠ Hồ Điệp	♠ Trồng Lan vào chậu
	♠ Kỷ nguyên Jura	♠ Sứ Ngọc Tú Cầu

Trước năm 1995, Sađéc đã một thời cung cấp rất nhiều sứ Thái cho cả nước, sau đó tiếp tục “ đánh mạnh” hơn nữa từ khi có “ sứ ghép” đến nay.

Từ lâu làng hoa Sađéc là một trung tâm “ gánh vác” phần lớn việc cung cấp các loại hoa kiểng cả nước, trong đó Sứ Thái luôn sát vai với làng hoa và từ từ hình thành đặc danh sứ Sađéc. Nói đến sứ Sađéc ngày nay ai cũng biết.

Đi tham quan làng hoa Sađéc bằng xe máy theo kiểu “ cỡi ngựa gem hoa” cũng mất cả tiếng đồng hồ mới hết. Phần sứ Thái coi đi hỏi lại thì có khoảng 7 vườn lớn và 10 vườn nhỏ. “ lớn” thì có năng xuất trên dưới 3000 chậu. “ nhỏ” thì trên dưới 1000 chậu. Ngày ngày sẵn sàng cung cấp từ 3000 chậu sứ đi khắp mọi miền đất nước và cả xuất đi Trung quốc, Hàn quốc và Thái Lan.

Anh Út To, một chủ vườn nổi tiếng ở Sađéc nói:” tương lai còn được lắm vì chơi lá cũng được, chơi dáng cũng hay, chơi củ cũng thú vị, chơi hoa lại không bao giờ chán”. Anh Xuân Sứ, một chủ vườn nữa nói thêm: “ Sứ không ghép cũng bán được, ghép rồi lại bán chạy hơn, để lớn thì càng được giá mà còn dễ thương, dễ trồng nữa”

Ngày nay thấy phong trào sứ còn mạnh, không biết sau này có hết thời không?

“ Lên – xuống thì phải có; còn bị bỏ rơi, không ai chơi nữa thì hơi khó vì ngày nay sứ luôn luôn có màu mới và mới đến mức không biết chọn “ mốt” nào chơi” – anh Xuân Sứ kể.

Làng hoa Sađéc trồng cây gì cũng tốt do thiên thời địa lợi, lại cộng thêm kinh nghiệm lâu đời làm cho cây “mởn” lắm, đối với hoa kiểng khác thì không là vấn đề, riêng về sứ là loài cây có “củ” lại vận chuyển xa nữa, khả năng xây xát, đứt rễ là điều có thể xảy ra. “Mùa khô thì không sao, mùa mưa nên cho cây “ ổn định” bằng cách tạm ngưng tưới nước và ngưng bón phân vài ngày, sau đó muốn làm sao cũng được” – Anh Út To gợi ý.

Nói đến sứ Thái dễ thương, dễ trồng “ thì rõ” vì đi Hà nội hay ghé Đà Nặng hoặc ở Sài gòn luôn thấy nàng sứ khoe sắc đón chào dù không nơi nào nuôi giống nơi nào mà nàng vẫn “chịu”, không thắc mắc và thích nghi mọi hoàn cảnh.

Có người nói hoa kiểng cũng có tính chất “ thời trang” nhưng sứ có vẻ chơi không chán, cũng “ an ủi” được phần nào cho người sản xuất.

Nói đến sản xuất trong thời buỗi toàn cầu hóa thì “ xuất khẩu” là hướng nên xúc tiến. Được tin vui là gần đây Hàn Quốc cần mua sứ Sa đéc với số lượng không ít. Điều này cũng nói lên phần nào cái tầm giá trị của sứ Sađéc, dù còn nhiều thử thách phía trước.

Trong quá trình được tham quan làng hoa Sađéc, phải công nhận là đúng nghĩa làng hoa. Nhưng nếu được quan tâm đúng mức, phát triển đúng hướng thì một vai của làng hoa gánh vác trong nước còn một vai nữa đóng góp cho thế giới, có thể lắm, ai mà biết được.

Kỳ thực trong giới chơi và sưu tập các giống sứ, ít ai là không biết tới giống sứ đến từ Thái Lan: Vươn Nữ Ngàn Hoa. Cái tên mỹ miều đó miêu tả một giống thật nhiều hoa ( cả ngàn hoa) và cao quí ( vương nữ).

Tuy là một giống cho thật nhiều hoa và khi cây đồng loạt nở thì phủ kín cả bộ tàn, cành, nhánh nhưng đây là một giống không sai hoa. Phải để khô, hãm nước và sử dụng một số biện pháp xử lý cây mới ra hoa đồng loạt. Do đó, hiện số nghệ nhân, nhà vườn còn giữ giống này không thật nhiều. Có một điều đặc biệt mà ít ai để ý đó là Vương Nữ Ngàn Hoa là một giống thuộc dòng sứ Kim Tự Tháp (Adenium Arabicum) nên rất ít ra hoa trong điều kiện nuôi trồng quá tốt, quá ẩm. Hoa và cách ra hoa của Vưongg Nữ Ngàn Hoa và Hồng Tiểu Diệp ( dòng sứ thường – Adenium obesum) khá giống nhau nên đôi khi hai giống này bị nhầm lẫn với nhau. Bài viết này không nhằm phân tích đặc tính, điều kiện sinh trưởng của giống sứ này mà chỉ mong được kể cho các bạn, đặc biệt các bạn trồng sứ một “ truyền Thuyết”, hay đơn giản một câu chuyện về giống Vương Nữ Ngàn Hoa từ đất nước Thái Lan.

Sứ Kim tự tháp (Adenium arabicum) xuất xứ từ vùng vịnh Arập và Yemen. Cách đây gần 20 năm. Một người Thái lao động tại Arập Saudi đã mua hạt gióng của một loài sứ thuộc họ Kim tự tháp không rõ nguồn gốc gần nơi làm việc. Một lần về Thái lan thăm gia đình, anh đã đưa mẹ mình gieo hạt loài này và tiếp tục trở lại Arập Saudi làm việc. Bà mẹ sau đó đã gieo hạt, cây nẩy mầm và bà nuôi trồng cây trong vòng 14 năm. Vào lúc cây 14 năm tuổi, cây có chiều cao 2,4m và đường kính củ (caudex) là 1,75m, thuộc dạng đơn thân ( một cốt).

Cũng trong năm, một nghệ nhân tên Serm tìm thấy và mua cây từ người mẹ. Ông mang về nhà. Sau nửa năm, ông Serm sửa nhà và luôn tiện hạ cây xuống. Không may, một cây cột nhà bằng ciment rớt đè lên thân cây và làm thân bầm dập khá nặng. Lo lắng sợ cây sẽ hư và mất giống cây quý, ông Serm đã cắt thân cây này thành 4 nhánh và đem giâm cành 4 cây.

- Cây thứ nhất bán cho ông Charan, và chính ông Charan đặt tên cây thành “ Ra Chi Nee Pan Dok” ( hay Queen of 1000 flowers) tức Vương Nữ Ngàn Hoa. Cây này sau 3 năm được bán cho một triệu phú tên Tavee. Đây là cây đẹp nhất luôn giành giải trong các cuộc thi! Suốt 3 năm nay, đây là cây luôn giành ngôi quán quân trong hội thi sứ Suan Luang hàng năm tại thủ đô Bang Kok.

- Cây thứ hai bán cho triệu phú Suchai, và đây cũng là cây đẹp thứ hai.

- Cây thứ ba và tư đã bị úng và chết. Như vậy chỉ còn lại hai cây!

Năm ngoái, anh Choochart Suntrapormchai, chủ công ty sứ Siam Adenium ( www.siamadenium.Com ). Một người bạn thân của tác giả, đã cố gắng mua lại cả hai cây này với giá khá cao:

Với mục đích thu hoạch được hột và cây ươm từ hột thuần chủng. Yếu tố thuần chủng ít khi được giới trồng sứ chúng ta quan tâm nhưng bè bạn thế giới lại khá “ để ý” đến. Họ cho rằng, cây xuất phát từ thế hệ đầu hoặc từ cây mẹ luôn mang chất lượng tốt nhất.

Nếu bạn có dịp thăm hội chợ hoa Hoàng Gia ( Royal Flora Expo) vào khoản giữa tháng 12 năm nay tại Thái Lan, bạn sẽ có dịp được chiêm ngưỡng cây sứ quý này ( cây số 1)! Đặc biệt hơn, qua lai tạo và nghiên cứu suốt 7 năm, hai nghệ nhân Narongsak và choochart đã giới thiệu với công chúng giống Vương Nữ Ngàn Hoa mới có cánh kép hoàn toàn 100% ( hoa kép bền vững trong mọi điều kiện nuôi trồng) và sẽ được bán ra thị trường vào đầu năm nay 2007.

Dù có lịch sử và không ít giai thoại như vây nhưng dù sao thì Vương Nữ Ngàn Hoa cũng đã về Việt Nam và làm phong phú thêm bộ sưu tập sứ của người Việt Nam

Biết thêm được câu chuyện về một loài sứ nơi nước bạn Thái lan, chúng ta càng thấy quý nguồn tài sản cực kỳ quý giá của giới trồng và chơi sứ nước ta. Đó là bộ sưu tập những cây sứ từ giâm, chiết cành hàng 30 – 40 năm rất hiếm có trên thế giới, với nhiều hình dáng trực, nghiên, thác đổ… Đây chính là niềm tự hào khi nói về cây sứ Việt Nam trong gia đình sứ thế giới.

Niềm vui được khởi nguồn từ mỗi mùa xuân mới bởi thiên nhiên đã tạo ra muôn hoa, đang đua nở sắc thắm, tỏa hương thơm ban tặng cho con người, chúng rất phong phú, đa dạng mà bất cứ ở đâu, nơi nào chúng ta cũng đều cảm nhận. Hoa là một thứ bổ dưỡng không thể thiếu cho tinh thần cốt cách trong cuộc sống, làm cho nhẹ nhàng thanh thản, đầy ý nghĩa hơn.

Vậy là trong đại đa số đó có mặt loài hoa tên Mạc chu lan, hoa nở rộ vào giai đoạn tiết trời lập xuân nắng ấm, mỗi khóm có từ 3 – 4 cái, cuống chụm cùng một chỗ tỏa ra dạng loa kèn 6 cánh dày to, màu đỏ tươi có sống dọc, ở giữa sắc vàng, nhụy cũng vàng, đỏ vàng pha lẫn trông đẹp cực kỳ. Chồi hoa là một cái ống thẳng đứng bên trong rỗng, thuông thuông, dài khoảng 30cm, xanh lơ mọc chính giữa cái củ hình bầu bầu tròn, rễ trắng nằm dưới đáy, khi nó có hoa thì không có lá, nếu có lá chỉ thấy rất ít một vài cái ngắn mới nhú theo bên cạnh chồi hoa. Thời kỳ củ còn đang tơ thì lá mọc rất nhiều, bẹ dẹp sắp lớp bọc lấy thân rồi vươn lên dài chừng 60cm rộng 4cm và dày 0,5mm từa tựa giống cái lưỡi gươm uốn cong vậy.

Muốn cho cây Mạc chu lan nở hoa đúng vào dịp tết thì từ các củ con do củ mẹ sinh ra vừa đủ 4 lá ta hãy tách chúng riêng ra một cách dễ dàng bằng tay rồi đem trồng xuống đất, nơi có ánh sáng mặt trời nhiều nhất, đồng thời che chắn bớt nắng 2 tuần đầu giúp rễ mau bén và tưới nước vừa có độ ẩm thôi, nước nhiều củ bị thối! Sau đó bón phân chăm sóc bình thường. Đến khi thấy củ ấy biểu hiện một số lá già bọc bên ngoài lần lượt vàng úa rồi khô dần, còn lá non không mọc tiếp nữa là củ đủ khả năng cho hoa. Đầu mùa đông ( tháng 10 âm lịch) ta nhổ lên cắt trụi rễ và lá, rồi đem rửa sạch buộc dây treo dàn bếp, cách ngọn lửa bốc lên chiều cao khoảng 2,5m, bề ngang từ 5 – 6cm là vừa, nếu là số củ nhiều thì đựng vào cái rổ rách thưa lỗ hoặc rọ heo con càng tốt, tránh sử dụng bịch nylon bọc treo, bạn nào phòng bếp nấu bằng gaz, bằng điện thì để củ ở dưới hiên nhà hoặc trong lán trại cũng được. Mục đích tránh bớt nắng nóng mưa lạnh chỉ đủ không khí ẩm thôi cho củ nghỉ mà chuẩn bị làm nụ hoa.

Lưu ý: cũng có trường hợp cùng một củ to có hai chồi hoa ( huynh đệ) cái lớn trước nhân chồi lên cao hơn, cái lớn sau còn nằm dưới thấp ( so le), do đó lúc cắt lá bỏ nên cắt theo độ tròn của củ, đừng cắt ngang mặt quá thấp sẽ bị phạm đên lõi nhân của chúng, sinh hoa chẳng được hoặc quá cao để lại một phần lá không cần thiết. Trường hợp nữa ta thấy củ cứ phát triển lá non kể cả lá già cứ xanh mơn mởn, hiện tượng vàng úa thì không, tức là củ đó còn đang tơ, chưa có chồi hoa, đừng nhổ lên phơi dàng bếp vội, vô tích sự.!

Đến giữa tháng 11 âm lịch, còn 45 ngày nữa tới Tết, ta đem củ đã phơi giàn bếp trồng vào chậu hoa tương xừng rồi lấp đất có trộn phân bón lót vừa phải, để củ trồi lên mặt đất 1/3 là được, chăm sóc chu đáo, hoa sẽ nở đúng dịp.

Chơi tết rồi hoa tàn bạn hãy nhổ củ lên đem trồng ở ngoài đất rộng rãi để nó đẻ con cho ta tiếp tục tách bứng làm những việc tương tự như trên mới kịp mùa hoa năm sau và các năm sau nữa, cho lòng được vui thêm.

Cây lan lớn lên trên những chạc cây hay bám rễ ở bề mặt cây gỗ ở trong hoang dã thường có tư thế để cho nước mưa rơi trên lá và rễ của nó. Rễ cung cấp một mạng lưới trãi rộng để hấp thu nước ở bề mặt của vỏ cây hay chui vào các khe rãnh của vỏ cây. Vỏ cây giữ nước trong một thời gian dài đáng kể như một miếng bọt biển. Rễ lan lại có cơ cấu đặc biệt để hút ẩm nhờ mặt ngoài của rễ hoạt động như một miếng bọt biển. Lớp này làm giảm sức căng bề mặt và ngấm đều những giọt nước nhỏ xuyên qua bề mặt của nó. Một cơn mưa nhẹ hay sự cô đọng thành hạt từ sương mù sẽ cung cấp hơi ẩm dành sẳn cho sự hấp thụ hơi nước suốt nhiều giờ và lớp mạc của rễ lan hoạt động như một nguồn dự trữ nước cho tới khi nó khô, sau đó nó có thể hút hơi ẩm trở lại.

Thông thường chất mùn tập hợp ở căn hành, rễ của cây lan. Chất hữu cơ này ướt dễ dàng và hoạt động như một nguồn dự trữ hơi ẩm khác và bảo vệ cho rễ lan khỏi bị khô nhanh. Nhiều loài lan có sự bố trí lá để cho nước chảy về gốc cây lan hơn là để nước rơi khỏi hệ thống rễ.

Hơi ẩm quanh bề mặt lá có thể là nguồn nước quan trọng đối với vài loài cây sống trong những vùng rất khô và chúng đã thích nghi với điều kiện này.

Nước là điều kiện chính yếu khi bàn về dinh dưỡng khoáng chất cho cây. Khi nước đã có sẵn, dưỡng chất sẽ được hấp thu và cây tăng trưởng tốt. Khi nước không có sẵn trong thời gian dài sự tăng trưởng bị kềm chế. Sự tăng trưởng cây thường được liên tục khi việc cung cấp nước và dưỡng chất đầy đủ. Việc cung cấp đầy đủ độ ẩm cho cây lan đóng vai trò không nhỏ trong sự tiến hóa thích nghi vì vậy việc này cũng có ảnh hưởng trong việc trồng lan.

Từ lúc hột lan bắt đầu nẩy mầm, phôi của cây lan phụ thuộc vào căn khuẩn ( loại nấm ở rễ). Để nhận đường và có thể cả những chất dinh dưỡng khác. Sự liên hệ cộng sinh này duy trì suốt khoảng thời gian ngắn của cây lan con và làm cho mối liên hệ qua lại giữa cây lan và nơi sống của nó gắn bó trong một hệ thống môi trường.

Nước mưa là dinh dưỡng giá trị đối với những cây phụ sinh ( sống bám lên cây gỗ khác) khi nó rửa trôi một ít bụi bặm từ không khí và rơi xuống cây. Khí quyễn cũng là nguồn đạm tuyệt hảo, nhất là trong những cơn giông. Nước chảy trên bề mặt lá cây rừng, lọc khoáng chất và dưỡng chất hữu cơ từ lá. Vì thế vòm lá của cây gỗ trở thành nguồn dưỡng chất làm giàu cho nước trước khi rơi xuống cây lan. Tuy nhiên nguồn dưỡng chất chính có lẽ là từ sự phân hủy chậm của chất hữu cơ ( cả động vật và thực vật) tích lũy trong các chạc cây và ở giữa vỏ, rễ, căn hành và ở cả lá lan. Chất mùn này ( bao gồm vỏ cây, lá, quả, xác bã thối rửa, phân động vật và cả những thứ tương tự… chứa dưỡng chất phong phú) cung cấp độ ẫm cho rễ lan. Nhiều loại dưỡng chất này là một phần của hợp chất hữu cơ và vì thế không bị mất đi do oxy hóa hay bị rửa trôi. Nhiều kim loại có thể bị chelate bởi các phân tử hữu cơ, do đó làm tăng sự hấp thu.

Đây là hệ thống môi trường cung cấp dưỡng chất cho cây lan phụ sinh mà bạn phải am hiểu dể áp dụng vào việc trồng lan.

Trời vừa lập đông tôi đã liên tiếp nhận được điện thoại từ Pleiku rồi Đà Lạt, Điện Biên… gọi về với giọng hứng khởi:

- Ông ơi, ở chỗ mình hoa Dã quỳ đã vàng rực rồi! Vậy là mùa khô đã đến, năm nay trời khô hạn quá sớm…

Có lẽ biết tôi là người si tình với màu vàng choáng ngợp của loài hoa dại dọc đường gió bụi này nên những người bạn tôi vội vàng thông báo cho tôi mỗi khi mùa hoa Dã quỳ chớm nở - như một giải tỏa nỗi lòng những người đồng điệu. Có lần, không chịu nỗi trước lời mời gọi của Dã quỳ đang nở vàng rực khắp cao nguyên Lang Bian, tôi và nhà văn Khôi Vũ đã đón xe tốc hành lên Đà Lạt rồi sáng sau đón xe trở lại Biên Hòa.

Thông tin ngắn ngủi từ những người bạn vùng cao làm tôi cứ xao xuyến bồi hồi. Hình anh những thảm Dã quỳ ngày càng xa và dần biến mất cứ ám ảnh tôi. Trên đà đô thị mạnh mẽ như ngày nay, làm sao loài hoa hoang dại này không đi vào quên lãng? Số phận nó phải vậy thôi. Nhưng trong một ngày cuối tháng 11 này tôi vẫn nhín thấy những cặp nam nữ thanh niên đi xe gắn máy trên đèo Hải vân trầm trồ trước những vạt hoa vàng rực và vội đổ bộ lên ven đèo chụp ảnh những bông Dã quỳ chói chang giữa chập chùng xanh thẩm. Dạ quỳ hay Sơn quỳ biến diệp hoặc Hướng Dương dại (Tithonia diversifolia, A. Gray), tên cũ của nó là Mirasolia diversifolia Hemsl, thuộc họ Cúc (Asteraceae). Công dụng chữa bệnh của nó không nhiều và chưa có gì rõ ràng lắm.

Từng ngất ngay, say đắm và da diết với Dã quỳ nên tôi mê cả những câu thơ thấp thoáng có bóng Dã quỳ:

Thậm chí thích cả những ngôn từ dữ dội, đầy ấn tượng như “ Giấc mơ Dã quỳ của Đinh thị Như Thúy – Đà Lạt:

Và tôi cũng không sao hiểu nổi những câu thơ của Ngô Thị Thanh Vân:

Dù tôi đã từng phiêu bạt lên vùng phố cao Plâyku một thời được mệnh danh là” Thành phố Dã quỳ”. Nơi “ Phố núi cao, phố núi đầy sương” này không chỉ có “ Em Plâyku má đỏ, môi hồng” co ro trong cái lạnh mùa đông mà tràn ngập sắc hoa vàng của Dã quỳ với cái mùi hăng hắc lan tỏa khắp những quả đồi lô nhô dẫn về những con dốc mờ sương vào “ Phố tình nhân. Đi dăm phút đã về chốn cũ”.

Mãi đến mùa đông năm rồi, khi đến vùng Tây Bắc, tôi mới hiểu thế nào là “ Nghiện quỳ đắng”. Lâu nay nói đến Dã quỳ ai cũng nghĩ rằng chỉ có ở Tây Nguyên và miền Đông Nam Bộ. Ngồi trên xe đò vượt đèo Pha Đin trong địa phận Sơn La, tôi chỉ mơ màng với hoa đào, hoa ban và tuyệt nhiên không thấy một ánh vàng nào. Vậy mà vừa đổ đèo qua địa phận tỉnh Điện Biên tôi bất ngờ với những vạt vàng rực, chạy suốt hai bên quốc lộ 6 vào đến tận thành phố Hoa Ban. Trên đồi A1, bên chiếc cầu sắt Mường Thanh lịch sử bắc qua sông Nậm Rốn và cả khu vườn nằm cạnh hầm tướng Đờ Cát… đều rực rỡ sắc Dã quỳ. Lấy làm lạ, tôi hỏi mấy ông già đây là cây gì?, thì được trả lời: Hồi trước không thấy loại cây này, chỉ mới thấy vài chục năm gần đây thôi. Trong tiếng Thái không có từ để chỉ cây này, dân bản nhai lá cây thấy đắng nên gọi là hoa đắng. Lúc nào buồn miệng, không có gì ăn, nhai lá hoa đắng riết cũng đâm ra nghiện. À! “ nghiện Quỳ đắng” của Ngô Thị Thanh Vân là thế!

Không phải chỉ riêng tôi mà nhiều bạn bè ở Miền Bắc khi đặt chân lên xứ hoa Đào – Đà lạt đều choáng ngợp bởi trăm loài kỳ hoa dị thảo và cho rằng Đà lạt rất xứng đáng là Thành phố ngàn hoa với nhiều loài hoa kiêu sa rực rỡ. Nhưng ấn tượng trong tôi về Đà lạt bao giò cũng là những triền dốc Suối Vàng, thung lũng Tình yêu, Lang Biang, Prenn, Damri… vàng rực Dã quỳ. Chắc là có lẽ vì thế mà những người bạn của tôi ở Lâm Đồng huyên thuyên với nhau trên điện thoại về sữ lùi dần và có nguy cơ biến mất của Dã quỳ.

Khách tham quan thưởng hoa của đất và những con người ngày đêm thầm lặng gọi Đất nở hoa đã tựu về Hội quán Thượng Uyển làm nên một chợ phiên chợt đến chợt đi nhưng dư âm còn mãi…

Trước thềm hội nhập, hội Hoa lan Cây cảnh có nhiều hoạt động thiết thực ích nước lợi nhà, nổi bật trong năm 2006 là Lễ hội hoa sứ tháng 4 và Chợ phiên hoa cảnh tháng 11. Nếu như nói Lễ hội hoa sứ đã đem đến cho khách tham quan sự thư giãn tuyệt vời bởi sắc màu phong phú của hoa sứ thì ngược lại chợ phiên hoa cảnh là nhịp cầu giới thiệu đến khách mua hoa sự đa dạng của sản phẩm hoa cảnh, từ hoa lan, hoa mai, xương rồng đến bonsai, tiểu cảnh… Do đó chợ phiên chỉ có 5 ngày mà doanh thu đã trên 100 triệu đồng. Trong đó, sản phẩm bán được nhiều nhất là hoa lan và doanh thu chiếm cao nhất lại là bonsai, đặc biệt là cây nguyên liệu.

Chợ phiên khép lại với thành công đáng để chúng ta chúc mừng. Chợ phiên lần này khẳng định được nghệ nhân, nhà vừon của chúng ta có nguồn hàng phong phú, có tìm lực thực sự. Mỗi nhà vườn đều có ưu thế riêng, và ai cũng đầy tâm huyết với nghề. Chính vì vậy mà trước khi đăng ký tham gia gian hàng, đa số nhà vườn cho rằng” bán được hay không cũng là dịp tốt để quảng bá thương hiệu. Cái chính là thông qua chợ phiên có thể ít nhiều nắm bắt thị trường và sức mua, làm cơ sở điều chỉnh, định hướng sản xuất cho thích ứng”

Ngày khai mạc chợ phiên, Ban tổ chức hân hạnh đón tiếp đại diện Ban chỉ đạo Nông Nghiệp – Nông Thôn TP – ông Trương Hoàng đến chúc mừng Hội đã tổ chức thành công chợ phiên đồng thời thăm hỏi và chúc các nhà vườn” đưa nhanh ứng dụng tiến bộ khoa học – công nghệ vào sản xuất để tăng năng xuất và chất lượng sản phẩm” Về phía sở Nông Nghiệp & Phát Triển Nông Thôn, bà Le Hồng Hoanh đánh giá cao “ tổ chức chợ phiên là việc làm cần thiết nhằm đẩy mạnh tiêu thụ hoa – cây kiểng, gắn sản xuất và tiêu thụ, phù hợp với chương trình chuyển dịch cơ câu kinh tế nông nghiệp đô thị”.

Chợ phiên đã kết thúc nhưng dư luận quan tâm, gọi điện trong vẻ tiếc rằng” chợ phiên diễn ra 5 ngày là quá ngắn vì khi hay tin thì chợ cũng vừa tan”. Nhiều ý kiến cho rằng” chợ cần họp về đêm vì tan sở làm hoặc lo xong bữa ăn tối cho gia đình mới có thời gian đi thưởng hoa và mua sắm”. Một số nhà vuòn tâm sự” nhiều cây kiểng lớn phải dùng đến xe cẩu, vậy mà chưa kịp bán đã phải chở về - ước gì chợ phiên trở thàn chợ thường xuyên”!...

Thay mặt Ban tổ chức, chúng tôi xin cám ơn những lời chúc tốt đẹp, xin ghi nhận phát biểu chỉ đạo của lãnh đạo các cấp và những ý kiến đóng góp quí báo vì sự nghiệp chung, vì ngành hoa cảnh của nước nhà. Tấ cả điều đó là niềm cổ vũ, động viên chúng tôi – những người làm công tác tổ chức, phải cố gắng nhiều hơn nữa trong chợ phiên sấp tới.

Chiếm gần trọn trang bìa tạp chí nông nghiệp TRIBUS danh tiếng của Indonesia số tháng 1/2007, rồi tạp chí AGROBIS – chuyên ngành cây cảnh không kém tại xứ Nam Dương là hình ảnh Ngọc Tú Cầu. Sau đó là gần nửa trang bìa của một tạp chí Thái lan và gần đây nhất, Ngọc Tú Cầu lại xuất hiện trong cuốn “ Adenium bunga terbaik” tổng kết phong trào chơi sứ năm 2007 của Indinesia.

Xôn xao dư luận trồng, kinh doanh và chơi sứ trong khoảng thời gian dài, Ngọc Tú Cầu cho đến bây giờ có lẽ là “ giống sứ Việt nam” gây chú ý nhất với bạn bè thế giới. Cùng với phương pháp ghép ngồi, NGọc Tú Cầu chắc chắn là niềm tự hào về hoa sứ Việt Nam.

Tạp chí hoa cảnh từng giới thiệu một giống sứ mới có 10 cánh mang tên Thập Huyết Vân gây xôn xao giới trồng sứ, và mọi người hy vọng sẽ được diện kiến vào dịp Tết Nguyên Đán 2006. Tuy nhiên mãi đến Lễ Hội Hoa sứ tháng 4/2006, giống “ hoa mười cánh” này mới chính thức được giới thiệu qua một cái tên mới: Ngọc Tú Cầu. Từ đó Ngọc Tú Cầu được gọi “ hoa sứ cánh kép”. Tuy nhiên nhiều người vẫn gọi Ngọc Tú Cầu nôm na và bình dân là hoa sứ 10 cánh.

Thị trường nội địa tiếp nhận giống sứ này với thái độ khá bình thản và độ “hút hàng” của Ngọc Tú Cầu chỉ ở cao trào vào giai đoạn đầu. Dần dần Ngọc Tú Cầu được lan rộng như một giống sứ bình thường. Ngọc Tú Cầu không được người chơi sứ tại Việt nam chuộng lắm có lẽ do màu đỏ bình thường, không nổi bật hơn nhiều hoa đỏ rực rỡ khác, trừ yếu tố hoa có hai tầng cánh.

Bẵng đi một thời gian, giới trồng sứ thế giới (đặc biệt tại Thái lan và Indonesia) xôn xao về một giống sứ cánh kép và vì chưa có tên gọi nên họ gọi chung là double flower ( cánh kép). Từ Thái lan, ông Anand giới thiệu giống sứ cánh kép này và đặt tên là Dancing Lady ( Vũ nữ) và tạo cơn sốt tại thị trường Thái lan. Và cũng cây Dancing Lady này khi qua Indonesia được vườn sứ Godongijo của ông Chandra đặt lại tên thành Doxon. Qua tìm hiểu thì giống sứ này chính là Ngọc Tú Cầu của Việt Nam được anh Dũng Bát Tiên đem sang Thái lan giới thiệu.

Trang báo BUTRUS của Indonesia có vẻ trung thực, khách quan khi nêu nguồn gốc Việt nam của Ngọc Tú Cầu cùng những trang giới thiệu, nhận định và phân tích bên trong. Quí bạn đọc có thể thấy dòng giới thiệu tiếng Indonesia trong TRUBUS:

Anant memperoleh bunga tumpuk dari satu nurseri Ho Chi Minh, Vietnam. Sampai 2 tahun lalu, sang pemilik – Alfirud – belum berani merilis adenium mutasi itu. Alfirud perlu waktu untuk mengecek kestabilan bunga itu. Yakin bunga tumpuk itu stabil, bijinya terus diperbanyak. Menjinjak Tahun Baru Cina 2006, Alfirud merllis adeium tumpuk itu. Anant termasuk orang pertama yang diizinkan untuk memasarkan di luar Vietnam. “Saya dapat 30 tanaman hasil sambungan berdiameter 6 inci dengan 3 – 4 cabang yang selanjutnya menjadikannya sebagai indukan. Tạm dịch: Anant có được giống sứ cánh kép này từ một nhà làm vườn tại Viẹt Nam. Chủ nhân cũa một giống sứ đột biến này là Alfirud ( Dũng Bát Tiên) không tung ra thị trường trong vòng 2 năm. Alfirud cần thời gian kiểm tra độ ổn định về tính chất cánh kép của giống này, Sau Tết Nguyên Đán năm 2006, Alfirud tung giống sứ hoa kép ra thị trường. Anant là người đầu tiên được phép mua bán giống sứ này ngoài Việt Nam. Anant nói: “ tôi nhận được 30 cây ghép có đường kính củ 6 inch (15cm) với 3 – 4 nhánh ghép” và sau đó ông dùng làm cây mẹ để nhân giống.

Thông tin có thể không hoàn toàn chính xác do “ tam sao thất bản” nhưng cũng giúp chúng ta hiểu được đường đi của Ngọc Tú Cầu qua trang báo của nước bạn.

Ngọc Tú Cầu hiện đã có mặt tại nhyiều vườn sứ tại Indonesia nhưng sẽ chính thức được tung ra thị trường này vào tháng 8 năm 2007 nhân triển lãm động thực vật jakarta (jakarta Flora & Fauna Exhibition 2007) mà sứ là một mảng có tiếng nói tại đây. Ngọc Tú cầu có thể gem là niềm tự hào hay tiếng nói của Việt Nam trên thị trường sứ thế giới cùng với Liễu Hồng, Hồng cánh tím… và mở đầu cho việc sứ Việt tiếp cận cùng sân chơi quốc tế.

Tuy nhiên qua cây sứ Ngọc Tú Cầu, chúng ta cũng cần nghệm ra một bài học sâu sắc: ngoài việc đặc tên Việt cho cây sứ có nguồn gốc trong nước, cần đặt tên quốc tế để bảo hộ giống nếu nhận thấy giống mới thật đặc sắc. Và tại sao xuất hiện trên những trang báo này không phải là anh Ngọc Long ( chủ nhân thật sự của Ngọc Tú cầu) mà lại là người nước ngoài dù họ cũng rất xứng đáng được xuất hiện. Như vậy ai hay tổ chức nào sẽ hướng dẫn, có trách nhiệm trong việc đặt tên và giúp đưa những giống sứ Việt Nam giới thiệu ra bên ngoài theo con đường chính thống ? Câu hỏi tiếp tục đặt ra cho một tổ chức về hoa sứ Việt Nam.

Câu hỏi đó có lời giải hay không sẽ được quyết định trong tương lai. Còn bây giờ mời quý vị thưởng thức vẻ đẹp của Ngọc Tú Cầu, giống sứ đặc sắc của người chơi hoa sứ tại Việt Nam.

Tại sao các vườn đại gia tân tạo ở Bắc ( không muốn chơi cây kiểng Bonsai, phong lan vv… muốn trồng cây cảnh lớn mà chỉ biết có hoàng lan, điệp, hoa ban, hoa sửa…) và các vườn bách thảo nước ta lại chưa sưu tập trồng các loại Thiên tuế, mấy trăm triệu năm thay vì ngàn năm, hiếm có trên thế giới hay đặc biệt ở nước nhà.

Nhìn lại thời kỳ Jurassic, trước khì Thằn lằn nóc ( hóa thạch) Stegosaurus tuyệt tích và thời kỳ băng giá – Ice age cuối cùng bắt đầu, có một khối lục địa lớn tên gọi là Pengea. Bao phủ khối đất này là một cây nho nhỏ lạ lùng tên gọi Thiên Tuế - Cycas, cây tuổi ngàn năm. Cây giống như một cây dừa, cây cọ - palm trung bình, nhưng lại không bình thường tí nào cả. Khủng long – Dinosaurus ăn nó, cho nên nó phải đâm gai, phát triển những độc tố bên trong. Cảnh quan lục địa sùng sục dung nham – la va, cho nên nó tiến trào thành một thân cây dưới mặt đất, chống đở được lửa cháy tràn lan mặt đất.

Thế rồi con người xuất hiện. Vào lúc này, kẻ săn trộm nhổ đi vật cây cỏ này khỏi sinh thái của nó. Nay 95% của hơn 300 loài thiên tuế - Cycas bị đe dọa tuyệt tích, dù quốc tế đã ban hành nhiều luật lệ khai thác hay thương mãi thiên tuế. Nhóm cây thiên tuế trở nên hiếm có, cho nên đối với những tay thu thập thực vật, chúng thành vô giá – priceless như thể một bản in giới hạn của zaha Hadi cho những kẻ sành sỏi về đồ mộc, bàn ghế… cận đại vậy, hay gần như thế. Các tay say mê, mua và bán các cây không lớn hơn trái bưởi đắng nhưng có khi đến 20.000đôla Mỹ một cây. Giá cả tăng lũy thừa đối với những loài hiếm hoi, thân chỉ cao vài cm mà thôi. Vài dân Cali, Hoa kỳ có những bộ sưu tập nhiều giá trị đến nỗi họ phải đặt máy chụp hình bắt trộm và nuôi chó dữ bảo vệ vườn khỏi mất cắp. Đúng vậy, an ninh chỉ riêng cho các cây thiên tuế thôi.

Mọi điều vừa kể thật đáng chú ý, phải chăng nhu cầu thiên tuế phát sinh từ tính cách của chúng như thể là các đồ vật nghệ thuật vườn bí truyền. Chắc chắn là tại nhiều quốc gia, rễ vài loại thiên tuế độc hại được bán làm thuốc giết chuột và cây cọ dừa sagu – sago palm, trên phương diện kỹ thuật không phải là một cọ dừa, mà là một loài cycas rẻ tiền nhất tên khoa học là Cycas revoluta thường được sử dụng làm cây cảnh và thân có bột ăn được, thực phẩm của nhiều tộc dân các đảo Thái Bình Dương. Cycasrevoluta Thumb, theo Gs Phạm Hoàng Hộ du nhập vào Việt Nam từ Nhật Bổn, có hột màu cam, lá chứa cicasin, chống được virus Herpes Simplex. Trái lại đ số loài Cycas khác đều rất khó kiếm, đắt tiền, dễ bị thối và mọc rất chậm, có khi cần nhiều năm mới trưởng thành.

Sau đây là một vài phần phong cách thiên tuế: Cycas là một ban thưởng trì hoãn cuối cùng. Chúng lắng nghe tiếng vọng nhiều thời đại, nhiều kỷ, không phải tiếng vọng nhiều mùa. Chúng đã sống còn trải qua lửa cháy, băng giá và nếu bạn chấp nhận vài giả thuyết biến tiêu khủng long và các mảnh sao nhỏ từ trời rớt xuống. Cho những ai ngạc nhiên sao lại có người chịu chấp nhận giá cycas cao tận trời xanh và kiên nhẫn như thế, hãy để họ đợi chờ tàu lá thiên tuế đâm lộc. Đó là một sự kiện gây ấn tượng mạnh mẽ, xảy ra mau lẹ: ngọn trơ trọi biến thành một vòng lá trong sáu tuần lễ. Các nhà sưu tập thường dùng những tĩnh từ tương tự hầu mô tả những gì họ thấy: Sơ khai, Tiền sử,Thế giới khác.

Ấn tượng càng tăng, khi cây bày tọ dục tính và các chùy hoa – cones xuất hiện, đực hay cái, nhú lên khỏi ngọn. Chùy có thể đồ sộ, 40kg hay hơn nữa và có thể sản xuất hàng trăm hột, sau một năm tăng trưởng. Cho nên chẳng lấy gì làm lạ, khi cần nhiều năm nữa hột mới chịu đâm ra một rễ cái, rễ đuôi chuột – tap root.

Đó chính là bước tiến đời sống, khi bạn đã có mặt trên trái đất chừng 280 triệu năm rồi.

Bob Burtscher có thể được gem là một tay non ở câu lạc bộ thiên tuế Cycas, vì chỉ mới sưu tập 20 năm nay thôi, nếu không phải là sự kiện ông tập sự tại vườn Loran Whitelock, một huyền thoại địa phương về nghiên cứu và sưu tập loại cây tránh trượt như lươn này. Burtscher giống y hệt những tay sưu tập Cycas khác, khi ông khởi sự, ông muốn có một cây cho mỗi loài. Sau đó ông bỏ ước mơ này, nhưng đã khéo léo tạo ra một vườn sưu tập công cộng hay tư nhân tốt đẹp nhất miền Nam Cali. Các mẫu cây trưởng thành trên nửa mẫu Anh ở quận Cam là một xếp đặt những loài hiếm hoi, khó trồng và lạ lùng.

Ông nói: đây không phải là một vườn tiến trào hay phát triển mà là những mẫu, đại diện cao phẩm chất tốt nhất, một loài có thể sản xuất ra. Cũng như mọi sưu tập khác, khi được phỏng vấn, ông đã yêu cầu đừng tiết lộ vị trí chính xác vườn ông, vì ông sợ bị trộm cấp mất đi. Ông cho biết đây là một Encephalartos laevifolius đẹp. Bạn chưa bao giờ nhìn thấy được một mẫu thân cao gần 46cm như vậy cả. Kia là hai cây Microcycas nhập từ Cuba, chúng rất hiếm. Bạn không tìm thấy được một cây như thế ở vườn Maurice.

Maurice, tên họ đầy đủ là Maurice Levin của vườn Cycas A&A, tại jhu tài nguyên Bắc Hồ ly Vọng – North Hollywood cung cấp hột và cây con cho những tay trồng Cycas địa phương. Levin tự xưng mình là Johnny Cycas Seed – Anh John Hột giống Cycas và tự cho có nhiệm vụ cung cấp một hột Cycas nào cho bất cứ một trẻ em nào muốn có một hột Cycas. Hơn đa số cây khác, theo ông, Cycas đòi hỏi cam kết lâu dài những chủ nhân ông có tương lai trước mặt họ. Vài nhà sưu tập nhìn xa đến nỗi gem các cây con như thể những đầu tư, sau này sẽ trả được học phí đại học cho con cái.

Con gái duy nhất của Burtscher đã ra trường, cho nên ông không còn bần bịu lo lắng việc này nữa. Nhưng ông vẫn còn lo lắng, khi ông ra sau vườn giữa hai bờ rào và giữa các mắt máy chụp hình an ninh và các chó giữ lang thang, xén một “ chó con” khỏi thân cây mập mạp Encephalarios woodii, một cây hái ra tiền cho ai có nó.

Phải mất 5 năm để woodii sản xuất những “chó con” to bằng trái banh túc cầu, những chồi phồng ra, có thể xén lìa khỏi thân mẹ và đem ra ươm cho ra rễ, nhân giống. Hầu như tất cả cộng đồng Cycas bang Cali, ai nấy đều biết là các “chó con” Burtscher đang sắp sữa xén lìa được rồi. Burtscher không cho biết ông bán chúng giá bao nhiêu, nhưng tìm ra người mua không khó khăn gì cả. Hãng Home Depot bán một cây cọ dừa sago palm thông thường ít hơn 50 đola Mỹ. Cycas Burtscher bán mỗi cây từ 15.000 đến 20.000 đô la.

Woodii, loài Cycas hiếm hoi nhất, là một trường hợp đặc biệt. Loài cây này được khám phá ra vào đầu thế kỹ 20 ở Nam Phi. Chỉ tìm thấy cây d8ực và đã được chuyển về Vươn Bách Thảo Durban Botanical Gardens, năm 1905. Muốn có một chồi “ chó con” loài woodii riêng cho mình, cũng không khó khăn gì cả, chỉ đắt tiền mà thôi. Đây là một cây đầy sức lực, cống hiến cho chủ nhân quyền ăn nói khoát lác. Burtscher nói vắn tắt: đây là một sở thích nhàn rỗi đáng lưu ý, khi ông quan sát khoảng 250 cây Cycas ông trồng ở u đất, dọc theo lối đi và trên các ngọn đồi nhỏ. Sở thích này giúp cho ông luôn luôn bận rộn. Không phải là sở thích của dân nghèo.

Những nhà trồng Cycas Nam Cali nghiêm túc, có khuynh hướng là những kẻ giàu có, câu lạc bộ của họ thắm nhuần không khí nghiêm trang dân hào hoa, phong nhã thời đại bà hoàng Victoria. Thành phần không chính thức gồm những tay loại Phileas Fogg, bị lôi cuốn vào một cây không hoa, vẻ đẹp nguồn gốc, nét tinh anh của lá đối xứng, thoáng hiện sắc xanh lục pha xanh dương, và sự hiện diện thời kỳ cổ sinh Paleozoic. Vài ta tay cuồn nhiệt lúc nào đó đã kết thân, trao đổi và bàn cải phân loại thực vật. Rồi trộm cắp xảy ra.

Theo Jonh Rees, một tay cuồn nhiệt ở quận Ventura, đã bị mất cắp 13 cây Cycas khá lớn, trong 4 năm qua. Viện đại học UCLA, các vườn tư nhân quận Cam, vườn Bách thảo Quail ở Bắc quận San Diego, các vườn ươm khắp vùng, thảy đều bị mất cắp. Trộm cắp nhiều đến nỗi sở cảnh sát San Diego phải cử một nhân viên tuần tra, săn đuổi. Rees nói thêm: chúng là những cây đắt tiền và dễ bứng. Bạn chỉ cần cắt cụt ngọn, rễ và lấy thân đi. Nếu bạn để thân nơi sưởi ấm trong nhà kiếng, thân sẽ mọc rễ trong vòng 6 tháng và bạn có cây bán được 2 năm sau.

Rees đã sưu tập Cycas từ cuối thập niên 1950, chừng 20 loài giống tất cả, phần lớn nguồn gốc Mexico. Nhưng cũng có những loài tuyển chọn từ Úc, Phi châu và Á châu. Vườn ông chưa bị mất cắp, nhưng ông đã biết có nhiều vườn bị mất trộm cây, có lần mất cây, tổng cộng trị giá đến 50.000 đola mỹ. Ông cho biết đã có nhiều tay ở bang Florida dòm ngó và nghe nói đến một tay buôn ma túy, chủ nhân một vườn lớn sau những bức tường lính gác có súng, vùng vịnh Baja, Mexico. Khi những tay này muốn điều gì, họ đều có được. Đó là tâm trạng một kẻ sưu tập, gem Cycas như thể là ngọc quí, hay một bức tranh Edward Munch vậy đó.

Rees bước quanh vườn, và chỉ tay đến những cây ông đã trồng hàng chục năm nay, nhấn mạnh: loài Macrozamia heteromera, kích thước không lớn hơn 30 năm trước, chỉ đâm lộc, ra lá 5 năm một lần. Gần đó là loài giống như cọ dừa tên là Macrozamia jonhsonii, ông mua được vào thập niên 1960. 600 năm tới, nó có thể cao tới 2.4m. Ở một góc vườn, ông chỉ tay đến một cây Cycas, dân gian ưa chuộng, loài Encephalartos ferox. Chùy cao 30cm màu đỏ cam chói lọi. Chùy tồn tại 8 tháng trên cây.

Đổ dốc xuống bờ biển ở một vực sâu gần thị trấn Malibu, nhà sưu tập Lalang Lai nhìn xem các ụ đất, nơi ông đã trồng Cycas, đất trộn đá bọt biển, vỏ cây và đất rác mụ phủ. Dù Cycas chịu đựng khô hạn, Cycas của Lai vẫn được tưới nước bằng ống nhỏ giọt – drip hose dài trên 15 km, chia ra làm 52 vùng tưới khác nhau. Tưới tiêu cũng như an ninh là một bàn cãi nóng bổng ở giới trồng thiên tuế. Cycas không ưa rễ ẩm ướt, nhất là khi trời lạnh. Vì đa số nguồn gốc những địa phương Nam Bán Cầu, mùa hè ấm áp, ẩm ướt và mùa đông khô hạn, lạnh lẽo. Lai nói: tất cả cycas của tôi đều trồng trên ụ hay trên đồi tạo dựng, hầu thoát nước dễ dàng. Dù đồi có tưới quá độ đi nữa, để cho Cycas mau mọc rễ, Cycas sẽ không thối gốc. Ông pha trộn đất nhẹ có mục đích tăng cường ẩm độ và bắt chước sinh thái nguyên thủy. Đôi khi nuôi dưỡng một cây thiên tuế cần lâu ngày, nhưng theo Lai, điều này cốt để bảo vệ đầu tư. Nếu bạn trồng một cây mới thân nhỏ nhất, khi đã bén rễ, mức tăng trưởng sẽ bằng công lao làm cây phát triển đã 10 năm rồi.

Chính bạn đã mua thời gian đó. Nhưng cũng vì thế mà nạn trộm cắp càng nghiêm trọng thêm. Cycas sống đến 1500 năm, có thể là một cổ vật hiếm hoi, độc đáo, lịch sử và khi mất cắp, hầu như không thể nào bán ra thị trường mở rộng cửa được nữa. Lai nói: đây là một cộng đồng rất nhỏ. Tôi vừa mua được một số nhỏ thân Cycas, chỉ hai ngày sau có người ở Florida đã gọi điện thoại hỏi tôi có muốn bán không và họ sẽ trả gấp đôi số tiền mua, dù không biết là tôi đã mua bao nhiêu tiền cả. Sở dĩ mất cắp nhiều, vì có nhiều nhà sưu tập có nhiều tiền hơn là kiên nhẫn, và vô tình đã làm tăng thêm giá trị các loài hiếm hoi. Các nhà sản xuất, tài tử xinê, tivi như Brad Pitt, OprahWinfrey, David Bowie và Kevin Costner là những danh nhân được các nhà bán hay đăng tải báo cáo kể ra là những nhà sưu tập Cycas.

Làm cạn bớt nguồn cung cấp thiên tuế là luật mới Nam Phi, có hiệu lực từ ngày 1/6 năm 2007. Luật hạn chế chỉ cho phép bán những mẫu cây đường vòng thân chừng 15cm hay nhỏ hơn. Vài loài cấm buôn bán, ngay cả cây con, và mọi vườn ươm bắt buộc phải chứng minh nguồn gốc hạt giống. Nam Phi đã xuất khẩu cây đã vi xử lý – microchips, cố tâm giảm bớt săn trộm.

Cycas nguồn gốc cả 5 châu lục, cho nên chống trả các tay săn trộm Cycas ở những sinh thái thiên nhiên hình như vô vọng. Vì giá cả cao của nhiều loài hiếm hoi, theo Levin, chủ nhân Johny Cycas Seed Bắc Hồ Ly Vọng, không lạ gì ham muốn của kẻ trộm nhổ xén chúng từ vùng hoang dã. Đây là mối quan tâm toàn cầu, nhưng Levin lại thấy giải pháp nơi phân phối địa phương. Hãy làm cho thiên tuế bán nhiều ở các trung tâm vườn nhân, trồng, bán giá hạ hơn và kẻ săn trộm không còn khích lệ ăn cắp nữa.

Khi Levin tiến bước khắp các phòng hột giống, ông ngưng lại, nhẹ nhàng nâng lên những hột giống lớn bằng trái banh, trần trụi nằm trên các khay sỏi perlite hâm nóng. Ông lượm một hột và “ quay nhẹ” quả cầu, để cho phần cuối rễ gần perlite hơn. Ông cho biết: một chùy trái lớn hình nón – cone chứa 500 hột và nếu mỗi cây có hai trái, như thế sẽ có 1000 hột. Hãy tưởng tượng thế giới chỉ còn sống sót 20.000 cây hiếm có. Nếu bạn có thể thụ tinh những chùy hoa một cây, bạn đã có thể tăng sỉ số loài này lên 5%. Và chỉ có một cây thôi. Ông nhắc lại câu thần chú. Nhân thêm giống. Thụ phấn chúng. Hãy tạo ra nhiều vật liệu này. Các kích động kinh tế xén, nhổ cây từ vùng hoang dã, sẽ tiêu tan.

Theo sách cây Việt Nam của G.s Phạm Hoàng Hộ, tập 1, xuất bản năm 1999, ngoài lá thiên tuế uốn- vạn tuế du nhập vào trồng trọt ở nước nhà Cycas revoluta, còn có 7 loài khác nguồn gốc hoang dã Việt Nam : Thiên Tuế lá chẻ Cycas micholitzii Dyer, tìm thấy ở Hải Phòng, Quảng Ninh, Buôn Mê Thuộc, Gia Lai, Kontum; Thiên Tuế tròn Cycas circinalis L. ở Phú Quốc; Thiên Tuế Rumphii Cycas rumphii Mid, mọc dựa biển miền Trung đến Đồng Nai; Thiên Tuế gân chìm Cycas immerse Craib, ở miền Trung, thung lũng Tây Nguyên Cheo Reo – Phú Bổn; Thiên Tuế không gai Cycas inermis Lour. ở rừng Đồng Nai; Thiên tuế lược Cycas pectinata Griff. ở rừng còi Phú Yên, Khánh Hòa, Bạc Liêu, Cà Mau, Hà Tiên; Thiên Tuế Xiêm Cycas siamensis Miq. Gốc thân phù to như củ, ở khắp miền Nam. Hình như Thiên Tuế lá chẻ Cycas Micholitzii đang trên đường tuyệt tích, tuyệt chủng; cần được vài gia thất mua về trồng. Không rõ vườn Cúc Phương, vườn Bách Thảo Hà Nội, Thảo Cầm Viên (Sở thú) Sài gòn có còn mẩu Thiên Tuế lá chẻ nào không?

Có ba việc quan trọng khi trồng lan vào chậu đó là chọn chậu, chọn chất trồng và chọn thời điểm vào chậu

Mùa xuân là thời điểm tốt nhất trong năm để thay chậu đối với hầu hết các loài lan. Nhưng một số loài lan khác lại bắt đầu tăng trưởng mới vào những thời điểm khác hơn là mùa xuân. Đối với những người trồng lan ở vùng nhiệt đới như chúng ta thì việc tạo ra những sự thuận lợi cho sự tăng trưởng tốt của cây lan trong suốt mùa hè là đặc biệt quan trọng. Trong thực tế, đơn giản nhất là khi bạn thấy sự phát triển mạnh mẽ của rễ mới thì nên trồng lại vào chậu bất kể mùa nào trong năm. Hãy cố gắng thay chậu ngay khi thấy dấu hiệu đầu tiên của rễ mới xuất hiện vì lúc đó sẽ giảm thiểu việc làm hại rễ mới. Nên vào chậu lúc rễ mới dài cỡ 1cm để tránh làm hại chúng. Rễ mới có thể phát triển, chui vào chất trồng mới và không làm xáo trộn chu kỳ tăng trưởng tiếp theo.

Một thời điểm khác được khuyên nên thay chậu là khi chất trồng cũ hư mục. Lúc này chất trồng trở nên giữ quá nhiều nước, có thể làm rễ lan chết ngộp, thậm chí làm thối rễ. Khả năng về sự thiệt hại rễ do chất trồng giữ ẩm quá nhiều có lẽ là lý do quyết định thay chậu hơn là chọn thời điểm tốt. Việc trì hoãn có thể làm cho cây suy yếu vì rễ bị thối.. Cho nên lúc nào thấy cây có vẽ yếu đi thì hãy gem kỹ hệ rễ và nghĩ đến việc thay chậu. Việc thay chất trồng mới sẽ giúp cây cải thiện và hồi phục.

Đối với những cây lan cọng trụ như Cattleya, Dendrobium… có thể được tách chiết thành nhiều cây. Dùng con dao bén đã được khử trùng qua ngọn lửa trước đó để tách chiết. Cố gắng loại bỏ càng nhiều giả hành già càng tốt. Thông thường nên tách cây lan đa thân thành từng đơn vị 4 giả hành già càng tốt hơn 3 giả hành. Chúng có nhiều khả năng ra hoa nhanh hơn. Những đơn vị 1 hay 2 giả hành nếu sống sót thì cũng mất nhiều năm để phục hồi và ra hoa.

Có vài ngoại lệ như đối với Catasetum, Calanthe… nhất là ở Cymbidium, có thể được tách thành những đơn vị chỉ một giả hành một cách an toàn. Những giả hành cũ có thể được trồng vào chậu và chúng sẽ sinh chồi mới, có thể trổ hoa sau một hai năm. Một số lan đơn thân như Vanda, Ascocenda, và những cây có cách phát triển tương tự thường tạo ra nhiều chồi nhánh khi chúng sung mạnh ở môi trường hợp. Các chồi nhánh này cũng có thể tách chiết trồng vào chậu riêng khi chúng có ít nhất 1 – 2 rễ..

Đối với những cây lan d0ơn thân, độc trụ khi cao lớn thì có thể cắt phần ngọn của thân có 2 – 3 rễ để trồng riêng. Phần gốc bên dưới thường nhảy từ 1 đến vài chồi mới, và như vậy sẽ cho ta 1 vài cây mới về sau.

Thông thường có 2 loại chậu để bạn lựa chọn: đó là chậu đất và chậu nhựa. Chậu nhựa được khuyên dùng cho vài loài lan như Paphiopedilum, phragmipedilum, phalaenopsis, Miltonia, và Cymbidium… Những loài lan này tăng trưởng tốt nhất khi có hơi ẩm quanh bộ rễ. Những cây này thường có lá mềm, dễ uốn hơn là lá cứng và dai.

Chậu nhựa giữ ẩm tốt nên nó phù hợp nhất cho những cây lan đòi hỏi hệ thống rễ ẩm liên tục. Lan con cũng tăng trưởng tốt nhất khi có hơi ẩm quanh rễ nên chúng thường tăng trưởng tốt trong chậu nhựa. Chậu nhựa không đất, nhẹ, và không tốn nhiều chỗ trong kho.

Chậu đất thường có nhiều lỗ nên hơi ẩm có thể bay ra khỏi chất trồng. Chất trồng khô nhanh hơn so với chất trồng ấy trong chậu nhựa. Vài loài lan sẽ mục rễ nếu chất trồng giữ ẩm quá lâu như Epidendrum, Cattleya, Schomburgkia, Dendrobium, Vanda và những cây lai sẽ suy yếu trong chất trồng giữ ẩm quá lâu này. Những cây lan trong nhóm này thường có lá thô, dai và thường có rễ tương đối thô. Chúng tăng trưởng tốt nhất nếu để cho hơi khô trước khi tưới nước trở lại. Sự bất lợi của chậu đất là nặng, dễ vỡ và đòi hỏi chỗ chứa nhiều trong kho.

Giõ gỗ cũng tốt đối với những loài lan đòi hỏi sự thông khí tốt ở rễ. Vanda và những cây lai của chúng thường tăng trưởng tốt trong giỏ gỗ với chỉ vài cục than,thậm chí không có chút chất trồng gì cả.

Không khí trong chậu là một nhân tố quyết định trong việc chọn chậu trồng lan. Ở vùng lạnh mà khô thì độ ẩm có thể chỉ 5% hay ít hơn trong suốt mùa đông giá lạnh. Trong điều kiện như vậy, chậu nhụa sẽ giữ ẩm quanh rễ ở mức thích hợp, trong khi cây trồng trong giỏ gỗ hay ghép trên miếng dớn, khúc gỗ cần phải được tưới nước nhiều lần trong ngày hơn để bù lại sự mất hơi ẩm. Ngược lại ở vùng nhiệt đới ẩm như ở nước ta thì chậu nhựa lại có thể giữ quá nhiều hơi nước làm rễ hư mục, trong khi những cây lan như Vanda, Ascocenda… trong giỏ gỗ lại chịu được những cơn mưa hay tưới nước hằng ngày, có thể phát triển mạnh.

Như vậy việc phát triển tốt của cây lan tùy thuộc rất nhiều vào độ ẩm quanh rễ lan, trong đó chất trồng đóng vai trò chủ chốt.

Đây là kết quả của một chuỗi các nghiên cứu của các trường đại học Michigan và Texax A&M, tất cả những nghiên cứu này được công bố trên tạp chí Greenhouse Grower, đã góp phần thúc đẩy hiểu biết của người trồng lan thế giới. Các nghiên cứu này chia thành 4 giai đoạn. Trước hết là các nghiên cứu cơ bản về Hồ Điệp, các phương pháp nhân giống và nuôi trồng. Gioai đoạn 2 và 3 tập trung vào các yếu tố môi trường và nuôi cấy để giúp cây tăng trưởng và cho hoa tốt. Và cuối cùng là tóm tắt các bước cơ bản để trồng Hồ Điệp trong chậu nhựa

Hồ Điệp không chỉ phổ biến ở Nam Mỹ, trong những năm gần đây. Hồ Điệp trở thành loại hoa trồng chậu có giá trị nhất trong nghành công nghiệp trồng hoa ở hà Lan. Chúng còn là những món quà xa xỉ ở các nước châu Á, đặc biệt là Nhật Bản. Ngoài ra các loài hoa đẹp, xa xỉ cũng được nhập vào Mỹ để trang trí chậu hoặc dưới dạng quá tặng cao cấp.

Ngày nay, Hoa lan cắm bình đã trở nên khá phổ biến ở hầu hết các nước trên thế giới. Người ta có thể thấy Hồ điệp ở mọi nơi, trên truyền hình, trong nhà, trong vườn, tạp chí thậm chí nơi bàn làm việc,… Chứng tỏ, càng ngày con người càng nhận thức được tầm quan trọng của những chậu hoa trong cuộc sống thường nhật của mình. Lan Hồ Điệp là một loài lan có độ bền bông cao trong điều kiện thích hợp, cũng là một loài cây rất thích hợp để trồng trong nhà, dễ ra hoa. Hơn nữa, trong vài thập kỹ gần đây nền công nghệ trồng lan phát triển giúp người trồng giảm giá thành đáng kể đối với loài lan này nên giá cả phù hợp với những người mê hoa hay người mới tập trồng. Hồ Điệp rất được ưa chuộng và được trồng ở nhiều nơi. Trước đây, Hồ Điệp có giá khá cao, nên được gem là một loại hàng hóa cao cấp trên thị trường. Trong 20 năm trở lại đây, công nghệ hiện đại và các nghiên cứu đã giúp cho loại sản phẩm này trở nên phổ biến với người tiêu dùng, đặc biệt là trong các ngày lễ. Thêm vào đó, công nghệ lai giống và gieo hạt ngày càng tạo nên nhiều chủng loại giống mới, nổi bật về màu hoa, kích thước hoa… Điều này làm cho người tiêu dùng rất thích thú với thú chơi lan và tạo nên những cơn sốt hoa lan trên thị trường thế giới.

Hồ điệp được trồng ở mọi nơi trên thế giới, hầu hết là ở Đức, Nhật bản, Phần lan, Đài loan, Thái lan và Hoa kỳ. Cây con được nuôi cấy mô ở các nước Phần Lan, Thái lan, Đài loan sau đó cây con lại được xuất khảu cho các nước khác để trồng ra hoa. Hàng ngàn các giống được lai và tạo dòng rất có giá trị trên thị trường. Các nhà nhân giống đã gieo hạt được rất nhiều giống Hồ Điệp có chất lượng hoa và cây giống rất có giá trị như các tính trạng qui định màu sắc hoa, và cấu trúc hoa, nhiều nhánh, nhiều vòi hoa, và gần đây là các giống có hương thơm. Cuộc chạy đua diễn ra hầu hết tại Đài Loan điều này dẫn đến một hệ quả là các giống có giá trị hiện nay có thể không còn giá trị chỉ trong vài năm nữa. Màu sắc hoa tập trung ở các màu chủ đạo như: trắng, vàng, xanh, màu mơ chín, hồng, đỏ tươi hay nâu sẫm. Hoa có thể chỉ có một màu hay sự pha trộn giữa các màu này với nhau, chủ yếu là khác nhau ở vùng giữa, hay mép cánh hoa với nhiều cấu trúc khác nhau hư chấm hay sọc trên từng cánh bông. Loại hoa mới được lai tạo gần đây nhất là Harlequin, có màu trắng hay vàng với các mép cánh bông được điểm xuyết bởi các chấm tròn ngẫu nhiên, có giá rất cao trên thị trường hiện nay.

Mặc dù một số giống Hồ Điệp hiện nay vẫn được nhân giống từ hạt, nhưng công cụ chủ lực của nhân giống hiện nay là tạo dòng từ “ đỉnh sinh trưởng” hay “ điểm tăng trưởng”. Cây giống tạo ra theo phương pháp này gọi là cây tạo dòng ( cloning). Quá trình tạo dòng làm giảm các đột biến bất lợi của phương pháp nhân giống truyền thống. Do đó tạo nên được những quần thể cây con đồng tính trội, có sự tăng trưởng và chất lượng hoa đồng đều. Qui trình tạo dòng cũng đảm bảo sự ổn định về màu sắc và sự pha trộn trrên các cánh hoa, trong khi các cây con gieo hạt có rất nhiều biến động về đặc điểm này. Hồ Điệp được nhân giống trong các phòng thí nghiệm bằng phương pháp nuôi cấy mô thường được tăng trưởng trong các bình nuôi cấy kín hoàn toàn trong khoản từ 10 – 12 tháng trong điều kiện ánh sáng thấp. Tuy nhiên nhiều nhà nhân giống hiện nay để những chai giống này trực tiếp trong nhà kín trong điều kiện ánh sáng cao hơn so với ánh sáng phòng thí nghiệm. Cho đến khi lá cây con vào khoản 5cm hay lớn hơn, chúng được lấy ra khỏi chai và chuyển vào vườn ươm. Nhiều cây giống được vận chuyển ngay khi còn trong chai mô, do đó rất thuận lợi khi di chuyển và ít bị hạn chế do các điều kiện nhập khẩu nếu có chất trồng bằng dớn hay vỏ thông. Khi cây con được đưa ra khỏi chai, chúng cần được trồng trong điều kiện nhiệt độ 27 – 32ºC trong vòng 20 – 30 tuần lễ cho đến khi chúng được trồng vào những chậu có kích thước lớn hơn cho đến khi trổ bông. Nếu cây tăng trưởng trong điều kiện lạnh hơn, chúng sẽ phát triển chậm hơn. Thêm vào đó, theo thời gian, một cây con có thể bật vòi nhỏ. Bởi vì, sự tăng trưởng dinh dưỡng được kích thích bởi nhiệt độ cao, rất nhiều cây có thể tăng trưởng trong điều kiện nhiệt đới hay cận nhiệt đới như Florida hay California. Trong suốt thời kỳ này, cây tăng trưởng dười cường độ ánh sáng tối đa là 1500 Lux. Cây non thường được trồng trong điều kiện ánh sáng thấp hơn.

Kích thước cây trưởng thành thường được tính dựa trên độ mở của lá ( từ đầu lá này sang đầu lá đối diện). Khi cây con phát triển, các lá mới phát triển và lớn hơn lá cũ, sự tăng trưởng liên tục trong điều kiện nhiệt độ cao ức chế sự trổ hoa và làm thúc đẩy sự phát triển của lá. Sau khi trồng vào chậu lớn hơn, cây cần khoản từ 20 – 25 tuần trước khi bật vòi. Cây lan cần thực sự trưởng thành và khỏe mạnh trước khi trổ hoa. Mặc dù có một số khác biệt giữa các điều kiện nuôi trồng nhưng chất lượng hoa sẽ không đồng đều cho đến khi đạt 25cm. Các nhà nhân giống đã tạo dòng được một số giống lai mà khi trưởng thành độ mở lá chỉ cần đạt 15cm, tuy nhiên, số lá trưởng thành vẫn tương đương với số lá của các giống lớn hơn trước đó. Thông thường, cây có kích thước lớn sẽ cho hoa và nụ nhiều hơn. Vì thế, mặc dù một số giống lai mới có độ mở lá thấp nên số nụ và lượng hoa cũng ít hơn thông thường. Hiện nay, một số người yêu thích hoa lan có thể mua cây trưởng thành về chăm sóc cho đến khi cây ra hoa. Thông thường cây khõe mạnh và có nhiều lá sẽ có xu hướng ra hoa nhiều và hoa to hơn.

Qui định chung về nhập và xuất khẩu các loài hoa lan trên thế giới

Người ta thường nhập các cây có kích thước khác nhau như các cây chao mô, cây chưa trưởng thành, trước khi cây có hoa và cây có vòi hoa. Vì cây càng lớn giá thành càng cao. Đặc biệt, việc nhập khẩu vào Mỹ cây có chất trồng phải tuân theo một số qui định của tổ chức USDA, APHIS, ( Animal and Plant Health Inspection Service). Việc vận chuyển hoa lan ra thế giới chịu sự kiểm soát của các qui ước quốc tế. Vì thế các nhà cung cấp trong nước phải đảm bảo các điều kiện hợp pháp cho các đối tác nước ngoài. Qui định chung và qui định về việc nhập khẩu giống cây trồng là 2 qui định thường thấy nhất ở Mỹ. Và một điều chắc chắn rằng người mua phải có một bản photo công ước quốc tế về việc bảo vệ các loài động thực vật hoang dã ( CITES). Hiệp ước CITES cũng đã được điều chỉnh trong những năm gần đây cho phép nhập khẩu các giống Hồ Điệp lai và tạo dòng nhân tạo mà không cần đi kèm với hiệp ước CITES. CITES được ban hành bởi chính phủ các nước xuất khẩu nhằm xác định giống lai là nhân tạo và hợp lệ, và việc xuất khảu là hợp lệ. Tất cả các loại lan nhập khẩu vào Mỹ đều chịu sự kiểm soát nghiêm ngặt của APHIS để xem xét về các vấn đề sâu bệnh và côn trùng. Vì thế hầu hết lan nhập vào Mỹ đều do những người trồng lan thương mại và chuyên nghiệp.