|
Phong trào Trồng Lan ở Cái Mơn
Vài năm gần đây phong trào trồng lan ở Cái mơn bắt đầu phát triển mạnh và lan rộng ra nhiều giới. Các điểm bán hoa kiểng đă bổ sung thêm nguồn hoa từ TPHCM, từ những chậu hoa to đẹp, màu sắc hấp dẫn cho đến đủ loại lan giống với giá cả phù hợp. Câu chuyện về những vị khách mua lan cũng thật thú vị: chị này th́ chọn ngay một cặp Hồ Điệp đầy hoa làm ḥa tặng chồng; anh kia lại giấu vợ mua lan, đợi cô ấy nghỉ trưa mới lén mang hoa về nhà, lỡ bị bắt gặp th́ lẹ miệng bảo rằng bạn cho và cứ thế số chậu lan trên giàn cứ không ngừng tăng lên mỗi tuần. Nhờ vậy mà anh giảm bớt chi tiêu hoang phí vào các tiệc rượu, đồng thời sức khơe cũng được giữ vững; thỉnh thoàng nhiều em học sinh vẫn ghé gem và có em dám đặc cọc để mua bằng được một chậu Vanda giá gần 150.000đ; hay đôi vợ chồng nọ khởi đầu trồng lan với việc mua liền một lúc cả chục chậu Dendrobium đủ màu; ngược lại cũng có vài người ghé hỏi thăm rồi lè lưỡi dù đó chỉ là giá của một chậu lan Dendro. Trồng lan cũng là một nghệ thuật – Anh Trọn là một ông Biện ở họ đạo Cái mơn bộc lộ “ nào là t́m hiểu tên gọi của từng nhóm lan rồi phân biệt giữa sâu rầy và nấm bệnh để có biện pháp pḥng trị thích hợp và cách sử dụng từng loại thuốc phù hợp nhằm tránh lờn thuốc”. Cô Lan Giáo lư viên khá mát tay trong việc thúc cây sớm trưởng thành. Theo Thầy Nguyễn văn B́nh (vườn ươm Cái Mơn), Dendro dễ trồng, siêng bông, giá rẻ nên giới b́nh dân hoặc người mới trồng đều dễ dàng sở hửu cây lan mà họ ưa thích. Những người trồng nhiều có D́ Năm ( Tu Viện Mến Thánh Giá Cái Mơn). Ông Biện Hải Sơn ở Vĩnh Hưng 1, Ông Sáu Râu ở Vĩnh B́nh. Ở gần nhà Thờ Cái mơn có anh Út Thượng… Điều đặc biệt dễ nhận thấy của những người trồng lan là dù thân hay sơ, họ đều sẳn sàng chia sẻ kinh nghiệm với nhau và cùng b́nh luận về những cây lan đoạt giải ở Hội chợ Hoa xuân hoặc lúc gặp gỡ tại cửa hàng hoa kiểng hay bên ly càphê buổi sáng.
Hai Quang
NHỮNG CÂY TRÂM ỔI
Đời mới, cánh to, màu sắc rực rỡ, hấp dẫn, lại chịu nắng gắt
Hoa cảnh đă đề cập nhiều lần đến hoa trâm ổi (thơm ổi, ngũ sắc), vài nghệ nhân nước nhà đă làm bonsai hay tháp (ghép) trên một cây thêm nhiều màu hoa lạ lùng. Nhưng chưa có nghệ nhân lai, nhân giống trâm ổi như nhà yêu hoa lăo thành Năm Trường, Thủ Đức, với giống xương rồng lobivia. Xin nhắc lại là ở Ca Li, Hạ Uy Di… Đă có từ khá lâu lai truyển các thứ giống loài trâm ổi, tên khoa học là lantana camara L. họ Ngũ trảo hay họ Roi ngựa verbenaceae,. Một họ thực vật chứa nhiều loài cây cho hoa đẹp, ngay cả ở xứ mát, vùng cao như các loài mă tiên verbena., hay vùng thấp như các loài tông chi clerodendrum (ngọc nữ, bạch đồng nữ…); và đặc biệt là các loài mắm tông chi khoa học avicennia ở rừng sác Việt Nam,từ Quảng Ninh xuống tận đất Mũi Cà Mau. Bạn đâu ngờ được là một cây hoa yêu kiều diễm lệ ( tuy đôi khi bị gọi một tên nhơ danh: cứt lợn!) với cánh hoa hồng, hường, vàng, đỏ, đỏ sậm, mềm mại, tương tự hoa phong lữ như thế, lại có thể sống nổi những mùa hè nắng thật gắt gao. Như các thứ giống loài “khăn tay – bandana” sặc sỡ, tân tuyển ngày nay lại chịu nắng và ra hoa mỹ miều như thường. Mùa hoa nở lại kéo dài đến cuối thu, đầu đông, ngay cả ở khí hậu Ca Li. Trong khi đó nhiều loài hoa cây đa niên ( lâu năm) quyết định ngưng ra hoa, nghỉ dưỡng sức. Mọi thứ giống hoa trâm ổi ở đây đều rất dẻo dai, cứng cỏi, chịu đựng khô hạn, ít nước, một khi đă mọc khá cao. Yêu cầu của trâm ổi về đất đai cũng không có ǵ rắc rối, cầu kỳ cả. Trâm ổ không cần tưới quá độ, v́ nhiều nước quá th́ cây sẽ giảm bớt hoa đi. Vài loại trâm ổi lùm bụi (cũng có lọai trâm ổi mọc ḅ lan tràn hay thân leo nữa ) th́ cần cắt xén thấp ở đây, vào tháng giêng, hai để khuyến khích tăng tưởng mới và để chúng bớt choán đất trồng. Các thứ giống trâm ổi “bandana” đặc biệt có cánh hoa rất to và hoa quyến rũ nhiều bướm, ong vào hút nhụy. Mỗi thứ giống đều mọc cao gần một mét,mọc tốt thành lùm bụi trên mô đất nhỏ.
Bài: Gs Tôn Thất Tŕnh
TẢN MẠN… VƯỜN
Rộng đến hàng chục hecta đất ,với hàng trăm cây cổ thụ phong phú, cây cao bóng cả …gọi là vườn đă đành (dưới nhiều cái tên như công viên,vườn bách thảo,hoa viên, lâm viên), và đó cũng thường là những khu vườn chung cho cả mọi người. Nhưng hẹp, chỉ một dúm cây tập họp nơi một góc dư thừa nào đấy trong dăy thành lang, góc tối chung cư… ta đă có thể xem là “vườn cách điệu” cũng không sao. Rộng hay hẹp, to hay nhỏ, miễn sao cái mục đích chính, ư nghĩa nhất mà từ ngữ của “vườn” mang lạI (là không gian giúp ta được thư giản sau một ngày làm việc) được sữ dụng hiệu quả, ấy là những “công viên, tu viện” kia đă làm đúng chức năng rồi.
Vườn, là phần giáp tường của một cái sân xi măng dùng để chứa xe, bẩy lên một hàng gạch, đổ vào một chút ít đất rồi trồng vào đất một hai loại cây, cây ăn trái cũng được, mà hoa lá cỏ cũng xong. Thế là ta cũng có một miếng vườn. Vườn, là phần dọc theo lối dẫn vào nhà, đặt san sát hàng lô chậu lớn nhỏ, trong mỗi chậu là trồng mỗi loại hoa, khéo tay một chút đă có dăy vườn bốn mùa hoa nở! Vườn, chạy dọc theo hành lang của mỗi tầng lầu một căn nhà, tô điểm cho mặt tiền của chốn ngụ cư bớt đi vẽ khô khốc của xi măng cốt sắt, chốn đất chật người đông, để hănh diện khoe với bạn bè mỗi lần họ đến nhà : “vườn tầng” nhà tôi… Vườn, là lớp cây dài suốt dọc hành lang dăy chung cư, “nhà nào thức ấy”, mỗi nhà mỗi cảnh góp nhau hùng vốn cho trăm hoa đua nở, mà văn không làm mất đi cái sở thích của mỗi người, tôi tạm gọi đó là h́nh thức của “vườn góp”. Vườn, có khi lại cao tít tắp trên sân thượng, nơi mà áp lực nước thường bị báo động “yếu”, để khiến cho chủ nhân nó mỗi lần tưới tắm cho cây đều phải thở ra bằng… tai, tự ḿnh an ủi rằng “vườn thượng uyển” này nó bắt buộc ta phải nhớ đến nghĩa vụ… tập thể dục đây mà. Vườn treo, khi mà”tấc đất là tấc vàng”, đất ở cho người c̣n hiếm, lấy đâu ra cho cây! Vẫn có đấy, là hàng dăy những gị lan, dạ yến thảo, cây lá kim, lá si… be bé xinh xinh, mà có khi để tránh sự nặng nề của cái chậu, người ta thay bằng những trái dừa khô, gáo dừa hay hồ lô (trái bầu rượu khô). Càng xinh, và nhất là càng thiên nhiên chứ sao! Tọng teeng đong đưa trong gió sớm, mưa chiều, là “lá phổi” cả căn nhà, hẳn là chủ nhân phải biết trân trọng cái… lá phổi của ḿnh. Vườn, đặt giữa giếng trời (phần thông thoáng nhất của căn nhà, nơi duy nhất không bị bê tông xâm phạm) là cơ hội cho thiên nhiên vào “ở trọ”: một bể cá tự tạo với những chú “cá nước”(hơi uổng v́ thiếu mất chim trời) tung tăng bơi lội; một ḥn giả sơn hội tụ cả núi sông, hang động, thác, suối róc rách ngày đêm… đôi khi lại thêm cả cánh rừng be bé xinh xinh (bonsai) mọc kề bên… một diện tích tối thiểu mà có đủ cả mọi ngóc ngách của thiên nhiên,chẳng phải đi đâu xa. Lại có khi, một góc khuất nhất (mà trong kiến trúc gọi là góc chết), ngay dưới gầm cầu thang chẳng hạn, đặt vào đó một món ǵ cũng không ổn, vậy mà đặt vào chậu cây dễ sống ít kén chọn như phát tài, vạn niên thanh… lại hóa ra vừa khỏa lấp được góc thừa vô ích vừa tạo ra được cái không gian xanh nho nhỏ bất kể nắng trời, khí đất không bao giờ mon men tới được! Môt “góc vườn” (hay hốc vườn) là ư chỉ những “đầu thừa đuôi thẹo” của căn nhà, vậy mà có khi đem lại lợi ích nhiều hơn chúng ta tưởng đấy. Một “mảnh vườn” ở xung quanh căn nhà, dù mảnh vườn ấy chỉ là những chậu cây to đùng (vớ những thực vật cảnh được trồng g̣ bó một cách nhân tạo) đặt rời rạc, rả rác khắp nơi trên cái nền đất đă bị bịt kín bằng xi măng, dẫu sao vẫn c̣n chút mềm mại hơn là xơ cứng với bao tảng bê tông. Ấy có thể chủ nhân ngôi nhà (và mảnh vườn kia) c̣n luyến tiếc thiên nhiên chút đỉnh, không nỡ bê tông hóa hết phần đất ḿnh đang sở hữu, nhưng lại không hề muốn đám cỏ dại (hễ có đất là có cỏ mà) tung hoành dọc ngang trong khuôn viên của nhà ḿnh, như là chốn không người. Hạnh phúc nhất vẫn thuộc về những chủ nhân sở hữu một thửa vườn đúng nghĩa: ngôi vườn (như một ngôi nhà vậy). Một ngôi vườn là một mảnh vườn có diện tích có khi lớn hơn cả ngôi nhà,và bao bọc ngôi nhà ấy quanh năm bằng bóng mát của cành và lá, bằng hương thơm của hoa,bàng sắc màu rực rỡ nhiều chủng loại, bằng cây trái bốn mùa thay nhau cung cấp, bằng những món rau xanh ăn hoài không hết, “cây nhà lá vườn” mùa nào thức ăn ấy, vứa thưởng thức bằng mắt, bằng tai, lại vừa nhâm nhi bằng khẩu vị, ḷng hân hoan v́ chẳng bao giờ bị ám ảnh bởi bao nhiêu cái gọi là: ô nhiểm thuốc khích thích, thuốc diệt cỏ, thuốc trừ sâu hay năng suất cây trồng…sống giữa một khu vườn yên tĩnh, suốt ngày chỉ nghe tiếng chim và tiếng lá, tiếng gió hay tiếng mưa, thảng hoặc là tiếng trái rơi chạm nhẹ vào nền dất… th́ không c̣n ǵ sung sướng bằng. Chăm sóc vườn tược lại là một cái thú khác. Bắt sâu, tỉa lá, tưới tắm cho vườn để chuyện tṛ cùng lá cây (câu hát của Trịnh Công Sơn), há chẳng phải là một thú vui tao nhă ư? Làm vườn, chăm bón cho nó, rồi vườn sẽ đền đáp ơn người: sáng ra hoa nở rực rỡ, đêm đến hương hoa tỏa ngất trời, quanh ta luôn được ướp bởi tinh hoa kết tụ của đất trời. Hay cố gắng, khi về già thụ hưởng dược một chút vườn, nho nhỏ cũng được, để được biết thế nào là lộc của thiên nhiên. Và ngay khi người ta c̣n trẻ, c̣n bận rộn với việc mưu sinh cơm áo gạo tiền, cũng nên chuẩn bị cho ḿnh một ư nghĩ (luôn đúng mọi thời đại): về vườn.
Bài: Nguyễn thị Huyền Ngân
Chơi thủy tiênĐỈNH CAO CỦA NGHỀ CHƠI HOA
Thủy tiên (Narcissus) c̣n gọi là hoa trường thọ, có nguồn gốc từ Địa Trung Hải nhưng một số loài t́m thấy ở Trung Á và Trung Quốc. Hoa thuộc họ loa kèn đỏ, thân hàng có hai màu trắng và vàng, thường ra hoa vào mùa xuân nhưng một số loài ra hoa vào mùa thu. Thủy tiên có hai loại: đơn và kép, hoa đơn được ưa chuộng hơn v́ cánh to, hài ḥa, trang nhă, hoa kép th́ rối cánh lại ít thơm. Để có được chậu Thủy tiên chơi vào ngày Tết phải trồng trước hai năm để lấy củ. Cách trồng rất khó, phải trồng sao cho một củ có được từ 3 – 5 củ nhánh, dính liền và kích cỡ tương đương nhau, củ phải to, tṛn dẹt, chắc, vỏ nâu bóng và có vân dọc rộng. V́ vậy người chơi ở nước ta thường mua củ nhập từ Trung Quốc. Có được củ Thủy tiên đẹp nhưng để cho ra hoa đúng vào dịp Tết và có h́nh dáng như ư muốn là cả một nghệ thuật gọt tỉa và chăm sóc rất cầu kỳ. Gọt Thủy tiên là công đọan khó khăn và phức tạp nhất, đ̣i hỏi người chơi phải có kinh nghiệm, tính kiên nhẫn, tỉ mỉ và óc thẩm mỹ, sáng tạo rất cao. Củ Thủy tiên có hai mặt khác nhau, mặt trên ḷi lơm hơn và ta chỉ cắt tỉa ở mặt này. Trước khi cắt phải xem xét h́nh dáng củ nhằm định hướng để sao khi cắt tỉa cây hoa sẽ ra dáng tam đa, ngũ phúc hay dáng rồnga bay, hạc chầu… Sau đó lột hết lớp vỏ nâu bên ngoài và bắt đầu cắt ở nhánh củ chính nhất. Ở nhánh này, từ một bên tùy chọn, bổ dọc xuống 1/3 củ rồi cắt ngang thân. Tiếp tục chẻ hai nhát dọc bên chồi hoa nhưng tránh không để phạm đến chồi hoa và mầm lá. Nguyên tắc chung khi vết cắt không phạm đến chồi hoa và mầm lá th́ chúng sẽ lên thẳng, v́ vậy ở nhánh chính, chồi hoa sẽ lên cao nhất. ở các nhánh c̣n lại, n ếu muốn chúng công hay uốn lượn theo hướng nào th́ cắt phạm vào ở hướng ấy. ở điểm này, người chơi phải có nhiều kinh nghiệm để biết nên phạm vào nhiều hay ít nhằm cho ra dáng hoa đẹp mà không làm chết hoa. Cắt xong, dùng nước sạch và chổi mềm chùi rửa sạch nhựa rồi đem trồng. Có thể trồng Thủy tiên vào đất pha cát và tưới đều cho đến lúc ra hoa. Tuy nhiên cách trồng Thủy tiên trông chậu hay b́nh pha – lê được ưa chuộng hơn v́ có thể ngắm được cả bộ rễ trắng ngần rất đẹp. B́nh Thủy tiên được đặt ở chổ ấm, ít nắng, ban đêm th́ đem vào trong nhà. Chú ư thay nước sạch thường xuyên và chỉ đổ nước ngập 1/3 củ. Tuy được gọt tỉa và chăm sóc kỹ như vậy nhưng vẫn có cây ra hoa sớm hoặc muộn. nếu hoa chậm nở th́ dùng nước ấm thay liên tục để thúc nụ chóng mập, nhanh nở. Nếu thấy nụ bung sớm thí lấy ḷng trứng gà phết vài lượt bên ngoài nụ, sẽ hăm được hoa. Ở những cây Thủy tiên được chăm sóc quá tốt hoặc do gọt tỉa không khéo,chồi hoa sẽ phát triển nhanh và rất cao nhưng khi nở hoa sẽ bị oằn xuống.Theo kinh nghiệm của william miller (giám đốc chưong tŕnh nghiên cứu các loài hoa thân hành conell) th́ có thể dùng rượu pha vào nước trồng cây Thuỷ tiên với nồng độ pha loăng từ 0,4 – 0,6%. điếu này tuy có làm Thủy tiên chậm lớn nhưng thân sẽ thấp và cứng cáp hơn (các lọai rượu vang, rượu trái cây không thích hợp với Thủy tiên v́ có chứa đường) Một chậu Thủy tiên đẹp ngoài việc ra hoa đúng ngày c̣n phải có h́nh dáng đẹp, hoa đều màu, bộ rẽ dài, suôn thẳng, không rối rấm và trắng muốt, không bợn một chút nâu. Đây là thú chơi tao nhă, cao sang, đầy tính nghệ thuật được ưa chuộng từ ngày xa xưa.
Bài : Chí Thanh
LAI TẠO HUỆ ĐẤTTHEO KỸ THUẬT MENDEL ĐĂ DÙNG CÁCH ĐÂY 140 NĂM!Trước hết xin được cùng bạn t́m hiểu Mendel là ai, có công trạng ǵ trong ngành di truyền học và ông đă dùng kỹ thuật ǵ để chứng minh cho các thử nghiệm? Gregor j. Mendel (1822 –1884) sinh trưởng tại Heinzendorf (Áo) trong một gia đ́nh nông dân nghèo. Sau khi học trung học, v́ muốn được học tiếp đại học, ông xin vào tu viện Augustinerkloster Saint Martin. Từ năm 1851 –1853: Mendel học ngành khoa học tự nhiên ở đại học Wien (ÁO). Năm 1854, ông trở về tu viện St. Martin vừa làm linh mục vừa dạy học, tại đây ông đă nghiên cứu lai tạo giống cây đậu Hà Lan (Pisum sativum) và phổ biến kết quả thí nghiêm mà sao này trở thành những đinh luật cơ bản cho ngành di truyền học. Mendel đă dùng kỹ thuật sinh sản hữu tính theo cách tự thụ phấn và thụ phấn chéo. Từ những thí nghiệm, quan sát và ghi nhận, ông đă đưa ra 3 định luật và các nhà di truyền học sau này gọi là định luật đồng tính, định luật phân ly và định luật phối hợp độc lập Định luật đồng tính: ông cho cây đậu có bông trắng thụ phấn với cây đậu có bông tím và ngược lại. Dù thụ phấn theo chiều nào, cuối cùng tất cả các cây ở thế hệ con (F1) đều có bông tím. Ông cho cây đậu của thế hệ F1 tự thụ phấn và nhận được ở thế hệ F2 929 cây, trong đó có 705 cây cho bông tím và 224 cây cho bông trắng Định luật đồng tính có giá trị đảo ngược: nếu cây con sinh ra ở thế hệ F1 không giống nhau th́ có thể suy ra là thế hệ cha mẹ của chúng không thuần giống. Định luật phân ly: Cha mẹ không thuần sẽ không cho con đồng dạng và chúng sẽ phân li theo một tỉ lệ nhất định, tùy theo tính trạng và yếu tố di truyền của chúng. . Mendel đă chứng minh được rằng yếu tố bông trắng không biến mất, nó chỉ bị che lấp ở thế hệ F1. Ở thếhệ F2 (yếu tố di truyền) phân chia theo tỉ lệ 1:2:1và kiểu h́nh (xuất hiên ra bên ngoài) theo tỉ lệ 3:1, do tính trội, tính lặn. Định luất phối hợp độc lập: Hai gen di truyền sang thế hệ kế tiếp, phối hợp độc lập với nhau. Mendel quan sát hai ḍng thuần với hai tính trạng khác nhau: hạt màu vàng và dạng h́nh răng cưa và hạt màu xanh có h́nh tṛn. Ở thế hệ F1 theo qui luật trội lặn, tất cả các cây sinh ra sẽ có hạt màu vàng và dạng h́nh tṛn và ở thế hệ F2 sẽ có 16 gen khác nhau. Ba định luật di truyền của Mendel là cơ sở cho việc nghiên cứu và phát triển ngành di truyền học sau này, là sự diễn đạt kết quả di truyền,vào thời đó chưa ai nghĩ đến. Ngày nay, những hiểu biết về cấu trúc và các chức năng gen trong b́nh diện di truyền phân tử riêng đối với nông nông nghiệp đă đưa đến những giống cây mới, những giống cây được chuyển gen… góp phần tạo ra các nguồn nguyên liệu mới nhưng chắc chắn chưa thay được các phương pháp lai tạo cũ, đă và đang áp dụng hiện nay. . Đối với cây hoa huệ, đă có nhiều người lai tạo giống hoa mới, bằng kỹ thuật lai tạo cũ: tự thụ phấn và thụ phấn chéo. Chẳng hạn ở hoa huệ màu trắng tuyền (cánh hoa trắng tṛn, hoa to, họng xanh) rất được ưa chuộng (có nhiều ở Đà Lạt) khi tự thụ phấn th́ cây con ở thế hế F1 lại ra hoa không c̣n màu trắng tuyền mà là màu trắng đục và cánh hoa phớt hồng ở b́a cánh. Đó là có thể do hoa này không hẳn thuần giống mà trước kia đă bị lai. Lại có cây F1 lai thụ phấn chéo từ cây hoa màu đỏ nhung với cây hoa màu trắng… th́ lại ra hoa cánh màu hồng có những sọc. Thực sự, những người yêu thích hoa huệ, đă lai tạo các cây hoa có màu sắc khác nhau, cấu trúc hoa bên ngoài khác nhau… sau khi trồng cây F1 2,5 năm mới biết hoa thế nào, không ai biết được màu và kết cấu của đóa hoa lai. Đơn giản hầu hết đều là người tự lai tạo hoa huệ để mong có được những cây hoa khác lạ, chẳng mấy ai nghiên cứu để biết đâu là tính lặn, đâu là tính trội của từng lọai hoa huệ.
Bài : Quang Thắng
MỘT LOÀI HOA BỤT MỚi CHO THẾ GIỚI
Cục Tài Nguyên Rừng Quốc Gia Thái Lan đă t́m được một giống hoa mới cho quốc gia thuộc họ Dâm -Bụt - -Malvaceae. Đây là loài cây leo, hoa có đường kính to đến 10 – 15cm, cao đến 20cm, lá đô; mọc xen lá có dạng bàng tay có 5 thùy cạn, mép có răng cưa, lá dài 20cm. Hoa ở nách lá màu vàng nhạt, màu kem, màu đỏ, dạng cánh hoa h́nh trứng, dài 3 – 3,5cm, uốn công. Ống nhụy đực dài 1,5 – 2cm, nhụy cái h́nh b́nh. Loại cây này sống thành nhóm 2-3 cây trong vùng sâu thuộc tỉnh Tac, miền bắc Thái Lan, giáp ranh Miến Điện. Nhà thực vật học đă thu thập 10 nhánh giống về ươm trồng nhưng chỉ sống sót một cây do điều kiện môi trường, khí hậu không phù hợp - Việc phát hiện giống cây nầy đă được ông Cục trưởng Satenmsack Wanitsombat công bố lần đầu tiên ngày 2/3/2005 tại cuộc hợp của Trung tâm Lâm nghiệp, do ông rachan phuma, nhà thực vật học đă t́m được giống thực vật mới cho thế giới ở triền núi dốc, bên ḍng suối của rừng dày khô tại độ cao 700m. Theo ông Cục trưởng, sao khi đem về nuội dưỡng và nhân giồng, Cục Tài Nguyên Rừng Quốc Gia đă đệ tŕnh lên Công chúa Sirimthon, đă được ban tên khoa học là Thapparatea thailandica Phum., tên gọi là “Khưa Thép Rat”. Cục Tài Nguyên Rừng Quốc Gia sẽ đưa giống cây này vào chương tŕnh bảo tồn các giống cây quư để phát triển.
Bài : Hoa Tích Dung Theo Thai Forest Bulletin 34/2006
CÂY PHƯỢNG VÀNG KHÔNG C̉N NỮA
Mất mát lớn, bất ngờ ập đến cho ngành hoa cảnh thỉ xă Bảo Lộc lúc 15 giờ 16/04/2007 cơn mưa giông và lốc xoáy tràng qua khu sưu tập của Trung tâm Thực nghiệm ở phường Lộc Sơn làm gẫy ngă một số cây trồng gần 80 năm trước. Tiếc nhất là cây phượng vàng Schizolobium excelsium đă được nói đến trong tập chí Hoa Cảnh số 2/1999 và số 3/2000, là cây quí hiếm, có thể là cây lớn nhất đang cho hoa tại Việt Nam. Như thế từ nay , người dân địa phương cũng như du khách qua lại con đường này vào diệp đầu năm dương lịch không c̣n nh́n thấy ṿm hoa rực sáng. Màu vàng nổi trội như chiếm cả một vùng trời, mà bất cứ ai qua cũng ngước mặt nh́n lên hoặc ngoái đầu nh́n lại… đó là chưa kể biết bao thước phim, biết bao bức ảnh của cây hoa quí hiếm này. Vẫn biết rằng đâu đó trên đất nước này, nhiều cây phượng vàng non đang phát triển trong sự chăm sóc của những người yêu hoa cảnh. Chúng ta sẽ thấy lại sắc vàng của hoa phượng! Đó là điều tất yếu của tự nhiên nhưng đến bao giờ và ở nơi đâu?
Bài: Bùi Tho
Băi đá cảnh: CÔN SƠN
Tháng 4 / 2007, cơ quan tổ chức đi tham quang Côn Sơn, tôi và vài người bạn tham gia đợt này. Chưa đầy năm mươi phút bay từ Tân Son Nhát đến sân bay Cỏ Ống, chúng tôi đă đặc chân lên Côn Sơn. Những điều chúng tôi được tham quan luôn đầy ngạc nhiên, thú vị. Riêng tôi – một “tín đồ “ đá cảnh – lại nhận được từ thú` vị này đến thú vị khác, không chỉ ở các điểm tham quan như: nghĩa trang Hàng Dương, Chuồng Cọp, Cầu Tàu 914, cầu Ma Thiên Lănh, Miếu Bà Phi Yến… mà c̣n phát hiện ra một băi đá ( nếu không muốn nói là một rừng đá) dọc băi biển An Sơn, trên đường ra Băi Nhát, Bến Đầm. Cả một băi đá hàng trăm ngàn viên, đủ màu sắc, nhiều kích cỡ, nhiều h́nh thái, rắn chắc, vânm rất đẹp, đă được sóng biển mài nhẵn bóng mọi bề. Mỗi khi sống biển đánh vào và rút ra, tiếng lạo xạo của đá ḥa vào tiếng sóng biển nghe vui tai, không nhạc cụ nào có thể diễn tả được. Chúng tôi say mê săm soi từng viên đá, viên nào cũng đẹp, đủ màu, đủ vẻ, ngẫm nghĩ, suy tính không biết nên chọn viên nào… Thú thật tôi luôn muốn chọn thật nhiều, nhưng khổ nỗi nhỡ lên máy bay phải bỏ bớt lại th́ chắc chắn là tiếc đứt ruột! Giá như đi đường thủy th́ có thể mang hết được. Tôi là một “ tín đồ” của đá cảnh, đă từng sưu tập đá bảy màu ờ Cổ Thạch – Thầy Thím, thác Hang Cọp – Đà Lạt, Suối Đá – Đức Trọng, suối Bảy Hổ - Đồng Nai, suối rừng Madagui … nhưng chưa ở đâu đá cảnh lại nhiều và đẹp đến thế, tha hồ mà tuyển chọn. Tôi không phải là hướng dẫn viên du lịch để quảng bá Côn Sơn, tôi chỉ nói lên những ǵ phát hiện được của một người yêu đá cảnh để các “ tín đồ” bằng hữu say mê nghệ thuật này biết nơi t́m đến, đỡ mất nhiều thời gian băng rừng, lội suối vất vả, mà chưa chắc ǵ đă t́m được một vài viên vừa ư, “ hạp nhăn” như bản thân tôi đă từng trải qua.
Bài: Nguyễn văn Tiên
Sắc màu hoa sứ 2007: Hoa khoe sắc, người chơi hội tụ
Đến hẹn lại lên, những ngày cuối tháng tư hàng năm là dịp những người trồng sứ, yêu sứ tụ hội. Năm nay cũng thế, vượn Bát tiên lại qui tụ những cây sứ đẹp, những giống sứ mới trong một sân chơi nho nhơ “ sắc màu hoa sứ 2007” ấm cúng… Cơn mưa đầu mùa 30/4/2007 không làm chùng chân mọi người. Vườn Bát Tiên vốn đă chật, nay c̣n hẹp hơn bởi sứ và người mê sứ. Ngày nay thường người ta đi chơi xa, hưởng không khí mát mẻ của cao nguyên hay tắm mát ngoài biển xanh theo những chuyến du lịch hấp dẫn. Nhưng với người chơi sứ, thời điểm này lại là lúc gặp mặt nhau, những chuyến đi chơi gác lại dịp khác. Những cây sứ to, hoa đẹp rực rỡ, những giống sứ mới được lần đầu giới thiệu khoe sắc. Trong cái không gian nhỏ hẹp đó, mọi người gần gũi nhau hơn, người chơi nghiệp dư lẫn các nhà vườn chuyên nghiệp thoải mái, tự nhiên trao đổi kinh nghiệm, nhận xét về các cây sứ đẹp, tính chất nổi bật của những giống sứ cũ, mới. Năm nay, một số giống sứ mới cũng được giới thiệu trong đó là những cây ngoại nhập như Ngọc Ấn ( Double colour), Thiên Thư ( Star of Wealth), Đại Quang Tiên ( Super Moonlight Fairy), Đại Hồng Anh, Hoài Quyên (Diva)… lẫn các giống sứ nội như Đại Soái, Hoài Yến… Hy vọng mỗi dịp 30/4, sân chơi này luôn được duy tŕ để cây sứ có tiếng nói trong nghành hoa kiểng và dịp để qui tụ mọi người yêu sứ, giúp sân chơi dần đi vào nề nếp. ( Tiếp bước thành công lần này, Vườn Bát Tiên dự định tổ chức một cuộc trưng bày tương tự vào dịp 2/9 năm nay). Ư tưởng về một Câu lạc bộ Hoa Sứ đă được thai nghén từ lâu bởi những con người có tâm huyết với ngành hoa cảnh muốn đưa cây sứ phát triển v́ sứ cũng là một loài cây mang tính chất quốc tế. Và lần gặp mặt này, ư tưởng thành lập câu lạc bộ lại được hâm nóng, cổ vũ và hoan nghênh. Hy vọng Hội HLCC TpHCM tạo điều kiện thuận lợi, hổ trợ các nhà vườn, những người yêu sứ… để ư tưởng về câu lạc bộ không chỉ là lời nói vui miệng, lúc tinh thần phấn chấn hay lúc hứng khởi mà nó sẽ biến thành thực tế: Câu lạc bộ Hoa Sứ được h́nh thành.
Bài Hoàng Đức Khương
Vẫn c̣n đó Một t́nh yêu
Không thể nào quên t́nh yêu đă trót mang vào người, không thể nào bỏ qua nếu t́nh yêu vẫn c̣n hiện diện quanh ta. T́nh yêu cỏ hoa với tôi luôn sâu đậm và thật nồng nàn. Một lễ hội hoa sứ: 30/2006 như c̣n mới hôm nào, vẫn c̣n tươi nguyên sức sống. Thèm phút giây vui chơi thỏa thich với đam mê và bạn bè. Cuộc sống luôn khắc khe đẩy chúng ta vào guồng quay của thời gian. Tất cả các điều kiện để tổ chức một lễ hội, một sự kiên đâu chỉ một cánh én có thể làm nên, phải đủ cái duyên, cái nợ với nhau th́ cuộc t́nh mới nên cuộc hội. “ Chớ tưởng xuân tàn hoa rụng hết…” của Măn Giác Thiền Sư như lại đúng vào lúc này. Một “ Duyên dáng hoa sứ 2007” tại vườn Bát tiên như thỏa măn cái đam mê của bao con tim. Một chón vui chơi nho nhỏ, đẹp rực rỡ, ấm t́nh người – thế mà hay. Nhỏ mà thành lớn v́ đă đáp ứng được t́nh yêu với hoa, dễ thương biết bao. Mọi người vẫn mong cho ḿnh có được một tổ chức chuyên ngành hoa sứ; một câu lạc bộ chẳng hạn. Đúng là cần nhưng phải đủ để h́nh thành: nhân lực, tài lực, vật lực, phương hướng hoạt động, cơ cấu tổ chức… là những điều tiên quyết để h́nh thành. Đừng sinh ra mà không dưỡng hoặc dưỡng mà không dài hơi để rồi phải sống buồn tẻ, trong tiếc nuối. Tôi luôn ủng hộ hết ḿnh trước những nhiệt t́nh, sẵn sàng chia sẻ trong khả năng của ḿnh. Trước mắt vẫn c̣n nhiều điều phải lo, nhưng hăy tạm gát qua để vui, vui cùng các nàng hoa sứ yêu kiều: một Đại Quan Tiên lạ lùng, một Đại Bích Tiên đặc sắc, một Thanh Thư duyên dáng, rồi Hoài Yến, Đại Soái…nhiều nhiều nữa sao kể xiết
Bài : Trương Duy Lam
Nhân giống Bạch Diệp Tiễn
Hỏi: Bạn tôi mới mua một chậu hoa Bạch Diệp Tiễn, loài hoa này rất đẹp, có h́nh dáng, màu sắc rất giống với cây sứ đại, nhưng cây thấp nhỏ hơn. Xin cho biết cách nhân giống?
Trả lời: Chúng tôi đă trao đổi với anh Nguyễn Tiến Dũng – chủ nhân vườn Bát Tiên – người vừa nhập loại hoa này từ Thái Lan về nhân giống. Anh Dũng cho biết: “ Chúng cùng họ với cây sứ đại, cũng có nhựa màu trắng ( khác với sứ Thái có nhựa trong), nhưng cây sứ đại thường cao 5 – 8 m. thân cây mọng nước và hơi gịn, lá lớn, to bản. C̣n loại hoa này thân chỉ to cỡ ngón tay trỏ người lớn, da xanh và xám, chúng xuất xứ từ Nam Mỹ. Hoa nở quanh năm và kết thành từng chùm ở đầu cành rất đẹp. Do hoa có màu trắng, lá nhỏ hẹp và có h́nh dáng giống hỏa tiễn nên được gọi là Bạch diệp tiễn. Bạch diệp tiễn có thể nhân giống bằng hạt, chiết nhánh hoặc giâm cành, nhưng nhân giống bằng cách ghép là hay nhất v́ có tỷ lệ ghép thành công cao và nhanh cho bông.
Gốc ghép: dùng cây sứ đại làm gốc ghép, chọn những cành có độ lớn bằng ngón tay cái, không quá già hoặc quá non, vỏ đă chuiyển từ màu xanh sang màu xám. Cắt từng khúc dài khoảng 15 – 20cm, để trong mát vài ngày cho khô nhựa rồi giâm sâu 7 – 10cm vào bầu nylon với hỗn hợp: đất mùn+ phân mục + tro trấu, cám xơ dừa… Đặt bầu cây giống vào chỗ có mái che mưa, tưới nhẹ cho đất đủ ẩm, khoảng 2 -3 tháng sau là có thể ghép được.
Cách ghép: Giống như ghép sứ Thái, lấy dao mỏng cắt chéo 2 đường trên ngọn của góc ghép tạo thành rănh chữ V ( saư khoảng 1,5cm). Sau đó cắt lấy một đoạn ngọn non này tạo tạo thành h́nh nêm sao cho khi ghép h́nh nêm này vừa khít với rănh chữ V trên gốc ghép. Dùng dây nylon quấn chắt chỗ ghép, sau cùng dùng bao nylon trùm kín bên ngoài để tránh nước. Sau khi ghép khoảng 20 25 ngày thấy cành ghép sống ra lá mới th́ tháo bỏ bao nylon. Vài tháng sau, cây ghép sẽ cho bông. Muốn cây ghép sau này có nhiều nhánh, th́ cây mọc cao khoảng 20 – 30cm th́ bấm ngọn. Bài : Hà Hồng Trung
Bệnh do nấm ở rễ và giả hành CYMBIDIUM
1. Bệnh thối đen giả hành. Nguyên nhân: Đây là loại bệnh do hai giống nấm liên hệ gần là Phytophthora cactorum Leb. & Cohn/Schroet và Pythium ultimum Trow. Gây ra, chỉ có thể nhận dạng nhờ kính hiển vi và cách xử lư th́ giống nhau. Hai loại nắm này nằm trong hầu hết những loại nấm phá hoại, tấn công hầu hết mọi loại cây, không chỉ ở cây lan – Chúng sinh ở đất và lan đi qua nước bẩn chảy ra hay văng ra từ các chậu lan đặt dưới đất hoặc qua tay từ việc cầm những cây bị nhiễm – Bênh phát triển tồi tệ hơn vào những tháng mát và ẩm độ cao, và cũng có thể xầy ra quanh năm nếu ẩm độ luôn luôn cao và tưới nhiều nước. Như vậy việc thoát nước kém, thông khí kém và giữ nước quá mức là điều kiện thuận lợi cho những loại nấm này phát triển, cũng như việc cắt giả hành, rễ và những phần khác của cây lan trong khi tách chiết. Mặc dù những loại nấm sinh ra từ đất thường thâm nhập bằng những tác động tàn phá ở cây ngay mặt đất, hay bên dưới đất nhưng chúng cũng có khả nắng làm nhiễm bệnh ở bất kỳ phần nào của cây, ngay cả ở hoa. Cả hai loại nấm này là nguyên nhân gây ra sự thối rạp” Damping off”.
Triệu chứng: Tùy theo thời kỳ, độ tuổi và phần bị tấn công mà triệu chứng có thay đổi. Sự nhiễm thường bắt đầu từ những phần bị ngâm nước. Với sự lây lan của bệnh, phần đó sẽ ngă màu tía, nâu tía hay thối đen, mép lá già có màu vàng. Giả hành sẽ lan dần từ màu tía, sau đó thối đen kèm với mùi hôi thối.
Kiểm soát: Khi sự nhiễm bệnh mới chớm ở lá của những cây lớn th́ nên giữ lại bằng cách cắt giữ lấy những giả hành không bị nhiễm ( thường th́ thành công rất giới hạn. Tốt nhất nên lấy những cây bị nhiễm bệnh ra và hủy bỏ). ngâm giả hành vào thuốc và trồng lại bằng chất trồng mới ( biện pháp này cũng có thể áp dụng cho Dampung off. Việc xịt thuốc pḥng ngừa là giải pháp tốt hơn. Các loại thuốc trừ nấm thích hợp là Fongarid, Physan, Vilaxyl 35 BTN ( Ridomil), Banzol, Vialphos 80 BTN.
2. Thối rễ Nguyên nhân: Đây là loại bệnh rất tai hại, gây nên do sự nhiễm ở rễ và giả hành của nhiều loại lan, bao gồm cả Cymbidium con, cây mô trong chậu chung ( có liên quan Damping off như đă nói ở phần thối đen giả hành trên) và cả cây lớn. Tất cả đều dễ mắc phải, do nấm Rhizoctonia solani Kuhn gây ra. Loại nấm này thích nhiệt độ ẩm và chất trồng cũ, giữ nước nhiều, nhưng nó cũng có thể gây bệnh ở những cây mới thay chậu mà thoát nước kém.
Triệu chứng: Ở những cây nhỏ sự nhiễm bắt đầu ở những lá thấp. Bệnh thối nâu sẽ vây quanh phần gốc, dẫn đến sự héo rễ và cuối cùng làm chết cây. Ở những cây trưởng thành, sự thối thường khoanh vùng ở rễ, nhưng dưới những điều kiện nào đó th́ sự thối c̣n nhập vào giả hành. Lá và giả hành ngă vàng, nhăn nheo teo và xoắn, cây mất nước và cuối cùng sẽ chết. Kiểm soát: Lấy tất cả những phần bị nhiễm ra và hủy đi. Ngâm cây vào Benlate, Terrachlor, Banrot, Vivadamy 3DD, Vivadamy 5DD, hay kết hợp hai loại nào với nhau. ( nếu tương hợp)
3. Bệnh héo rễ Nguyên nhân: Đây là loại bệnh từ đất rất nghiêm trọng, thâm nhập ở rễ, căn hành của những cây mới tách chiết – có thể giết chết cây một cách ác liệt trong ṿng 3 – 9 tuần, nhưng có cây có thể sống lâu hơn trong t́nh trạng suy kiệt. Nguyên nhân chính là do nấm Fusarium oxyporum Schlecht.f. sp. Cattleyae Foster gây ra.
Triệu chứng: Rất giống với bệnh thối rễ do Rhizoctonia, cũng gây ra thối rễ. Có thể nhận ra dễ dàng qua màu tía trên phạm vi bên ngoài của một căn hành mới cắt với một chút màu hồng tía nhạt ở chính giữa, cả căn hành sẽ phát triển màu tía. Sự thối rễ xâm nhập một phần giả hành và cây sẽ chết.
Kiểm soát: Bệnh này không có thuốc chữa, cho dù việc cắt bỏ phần bệnh cho đến mô khỏe mạnh để có thể giữ lại một đơn vị nhỏ - Bôi kín tất cả vết cắt bằng lưu huỳnh hay Steriprune. Dùng chất trồng mới xử lư như cách pḥng ngừa bệnh do Rhizoctonia gây ra.
4. Bệnh nấm hạt cải Nguyên nhân: Do nấm Sclerotium rolfsii Sacc, là loại nấm rất phá hoại một số lớn cây, không riêng ǵ lan – thường t́m thấy trong đất hay chất trồng bị nhiễm, rễ thối, củ và những lá sát đất – Nó hầu như không thể hủy diệt được với đời sống kéo dài 5 năm hay là hơn. Nó thích điều kiện ấm và ẩm.
Triệu chứng: Sự thối thường bắt đầu ở đầu rễ, lan vào rễ và lên lá gây ra sự héo rũ đáng kể. Những sợi nấm trắng, giống như bông vải, đôi khi thấy rơ ở gần mặt chất trồng quanh gốc cây lan. Bên dưới mặt chất trồng có các quả bào tử trông tựa như hạt cải, màu vàng cho đến nâu, có khả năng chịu đựng điều kiện môi trường không thuận lợi để cuối cùng phát triển và thành nấm mới.
Kiểm soát: Phải hủy bỏ tất cả những phần bị bệnh và tất cả chất trồng bị nhiễm – đừng chất chứa trong vườn hay để gần những cây khác. Nhúng cây vào Workup 5SL, Viben (Benomyl), Terrachlor. Dùng chất trồng mới.
Bài : Mai Sau ( theo Helmuth Gerber)
Làm thế nào để Phong Lan có bông.
Hỏi: Trong các giống phong lan, tôi rất thích Hoàng Lan v́ nó cho bông tươi sáng, lâu tàn. Tôi đă che bớt 1/3 ánh nắng, mỗi ngày tưới theo kiểu phun mưa 2 – 3 lần, giàn lan luôn đủ ẩm, phân bón đầy đủ… Cây lan mập mạp, xanh tốt khơe mạnh, nhưng rất ít cho bông. Xin cho biết nguyên nhân và làm sao để chúng cho nhiều bông? Trả lời: Có thể nói Hoàng Lan ( c̣n gọi là Dendrobium hay Đăng Lan) là giống lan dễ tính, sễ trồng, dễ cho bông và bông lâu tàn, phù hợp với người mới chơi lan, chưa có kinh nghiệm. Theo mô tả, kết hợp với kinh nghiệm thực tế, chúng tôi đoán rằng cây lan của bạn không ra bông có lẽ do loại phân bạn đang sử dụng có tỷ lệ NPK chưa đúng với yêu cầu ở giai đoạn này. Mỗi giai đoạn, cây lan cần có tỷ lệ NPK thích hợp: - Khi c̣n nhỏ, cây cần nhiều đạm hơn lân và kali để tăng trưởng. - Khi trưởng thành, chúng cần nhiều lân để thúc đẩy quá tŕnh h́nh thành hoa, giúp cho phát hoa dài, nhiều hoa, giúp cho cây ra chồi, ra rễ mạnh… - Từ khi cây xuất hiện ṿi hoa th́ ngoài lân cây lại cần nhiều kali để giữ cho hoa có màu sắc đẹp, rực rỡ và lâu tàn… V́ thế ta phải dùng phân có tỷ lệ kali cao hơn đạm và lân. Cây lan của bạn rất mập mạp, xanh tốt chứng tỏ đang thừa đạm và thiếu lân, thiếu kali v́ vậy bạn nên thay loại phân đang dùng bằng phân có tỷ lệ lân cao như phân bón lá 10-30-10 hoặc 10-30-20, phun định kỳ 6-7 ngày một lần. Khi nào thấy lú ṿi hoa th́ hăy chuyển sang dùng phân có hàm lượng kali cao hơn như 10-10-30 hoặc 15-20-30 để giữ cho hoa lâu tàn, màu sắc đẹp, rực rỡ.
Bài: Vũ Quang Lăng
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||