Nửa đời hoa phượng
Hai Quang sưu tập
Có một vài loài hoa gắn với con người một cách tự nhiên như định mệnh. Hoa bên người, người bên hoa, nhiều khi suốt cả cuộc đời. Thời Bắc Tống bên Trung Quốc, Lâm Pha yêu hoa mai, chỉ vẽ hoa mai suốt cả đời mình. Ở nước ta, hoa ban ở Tây Bắc được người dân tộc yêu như một biểu tượng. Ở tuổi học trò chúng ta lại yêu hoa phượng.
Ngày còn bé tý, học vỡ lòng, hoa phượng đã in dấu trong tuổi thơ tôi. Ngày ấy cây phượng to lớn lắm. Bóng mát che cả sân đình, khiến lớp học của chúng tôi trở nên vắng lặng, ấm áp. Tuy phượng đứng gần lũy tre nhưng phượng vẫn mang dáng vẻ riêng. Những cành phượng dăng ngang trải dài như cánh tay mẹ hiền che chở lũ nhóc chúng tôi. Gốc phượng nâu nâu, sù sì với những đám rễ nổi chằng chịt, ngoằn ngoèo như những con rắn lớn. Chúng tôi thường ngồi lên đó chơi bi, chơi ô làng.
Mùa hè bóng phượng loang loáng, khi xanh mát, khi vàng hoe, khi đỏ rực lắc lay theo gió nồm. Thỉnh thoảng nhặt được những quả chín, vàng nâu, dài như chiếc dao, chúng tôi cầm lên, múa may bày trò đánh nhau, la hét chí chóe, đôi khi đem bẻ vụn, đập nát lấy cho được chút cơm phượng, màu trắng đục, chia nhau ăn như món quà ngon. Cái thuở thơ ngây và vô tư qua như giấc mộng.
Lên trường xã, mấy năm cùng hoa phượng, giờ đây chúng tôi mới khám phá hết cái đẹp. Vào đầu hè, đọt phượng màu xanh lá mạ, sáng rực rỡ trên nền xanh già của lá cũ. Thấy màu lục là sắp đến nghỉ hè, hào hức làm sao! Bỗng, một ngày trên đám lá xanh kia xuất hiện những nụ phượng đỏ. Sắc đỏ lan dần, lan dần ngày càng tươi thắm. Dưới cái nhìn của họa sĩ thì hai màu xanh đỏ ấy hỗ trợ, nâng đở cho nhau khiếng hoa phượng rực rỡ, làm nắng hè thêm nóng bỏng. Nếu nhìn phượng qua con mắt nhà thơ Xuân Diệu thì rõ ràng” sắc đỏ rữa màu xanh”. Màu đỏ như son kia báo hiệu:
“ Chín mươi ngày nhảy nhót ở vườn quê
Ôi tất cả mùa xuân trong mùa hạ”
Hoa phượng gọi hè, nắng thêm chói chang trong sáng như tâm hồn tuổi học trò. Nắng hè lại gọi ve – ve ngân rền rỉ, liên tục. Ve ở đâu mà nhiều đến thế! Có người bảo đó là “ ve sầu tháng hạ”! Sầu ư? Sầu cái gì nhỉ? Khúc nhạc mùa hè đấy! Nếu ai có chút buồn chắc là do lòng mình đấy thôi!
Người buồn cảnh có vui đâu bao giờ? ( Kiều)
Rồi mỗi ngày mỗi lớn, mùa hoa phượng không còn vô tư nữa. Hoa phượng gắn với mùa thi – mùa lo âu của học trò. Chúng tôi đã biết đến thức đêm để học bài, làm bài, để vượt qua những cơn buồn ngủ mà trước đó chúng tôi chưa gặp bao giờ! Ngoài kia phượng lại nở, hoa đỏ rập rời theo nhạc ve nhưng chúng tôi không còn thời giờ để thưởng thức cái đẹp, cái lung linh rực rỡ của hoa. Vài ba đứa nhặt hoa ép vào trang sách như luyến tiếc tưởng nhớ! Hoa phượng vẫn rơi! Có người bảo đó là “ Mưa hoa”. Hoa như mưa bay rơi rơi, như luyến tiếc một thời trai trẻ”!
Hoa tháng sáu, hoa mùa thi sắp qua! Trong sân trường phượng còn nở: mùa hy vọng và chờ đợi! Trong khắc khoải đợi chờ ấy, những thương nhớ xa xôi lại bừng dậy! Cái gì đang xôn xao! Phải chăng “ phía trước là bầu trời” đâu đây vọng lại bài hát” Que sera, sera”?” ngày mai sẽ ra sao?”
Mùa phượng cuối cấp, những quyển lưu bút lại được chuyền cho nhau ghi lại những tâm tình, trao nhau những hẹn ước: “ Tình yêu và ước vọng”. Mùa phượng là mùa đổi thay, người đi kẻ ở. Ai may mắn hơn sẽ vào ngưỡng cửa đại học, con đường với bao ngã rẽ, ngõ nào cụt, ngã nào sáng, ngã nào tương lai. Những ngã đường mà chúng tôi chờ đợi sau mười hai năm dài đăng đẳng. Biết thế nhưng khi nó đến, vẫn mang lại ít nhiều buồn đau như người xưa đã bảo:
Đổi thay dù chẳng bấy nhiêu!
Dẫu lòng mong ước cũng hiu hắt buồn.
Đời là thế! Biết đâu là may rủi. Rồi trong đám chúng tôi có người lại hăm hở lên đường. Bước đường mới, con đường đi cứu nước. Phượng lại một lần đưa tiễn. Những ước vọng, những hẹn hò sẽ theo người bước đi, hoa phượng sẽ là hành trang trên đường tha hương. Họ nhớ nhau, chờ nhau. Cũng có người có dịp trở về trường cũ. Mái trường giờ đây là kỹ niệm. Những góc phượng già thêm, màu huyết phượng càng đỏ chói! Cảnh trường không mấy đổi thay, chỉ có người là thay đổi. Người còn, kẻ mất. Người xưa năm ấy lặng người, bùi ngùi tưởng nhớ. Nơi đây, chính nơi đây bên gốc phượng già này, những nụ cười, ánh mắt được trao nhau với bao hẹn ước.
Ôi! Chiến tranh, có chừa ai đâu, ngay cả những cánh hoa phượng kia cũng nhuộm màu huyết với bao cuộc chia ly màu đỏ.
Riêng tôi, trở về với cuộc đời thầy cô giáo để tiếp tục với phượng. Giờ đây phượng không hoàn toàn như xưa, cảm thấy mình già đi nhiều và đứng đắn hơn. Màu đỏ của phượng biến thành màu son, thành nét chũ đỏ bên lề bài và màu son ấy có lẽ còn theo mình đến cuối đời! Màu phượng hòa với màu phấn trắng sẽ thành màu gì đây? Màu xám tro hiện lên mái tóc, màu kỷ niệm!
Mỗi năm phượng lại nở, làm người đưa đò đứng nhìn từng tốp học sinh đi qua đời mình. Cái nghề khó nhọc, lặng lẽ nhưng cao quý, họ sẽ vui buồn theo những kết quả họ đạt được. Tuổi tác tuy khác nhau nhưng cùng cái nhìn về hoa phượng.
Ngày mai trong đám học sinh ấy , ai là người thành đạt, họ có nhớ đến mình? Khi mùa phượng nở có ai về thăm người lái đò đưa họ qua từng cấp học. Giờ đây, một đóa hoa, một lời chúc, trong chuyến viếng thăm sẽ là món quà vô giá trong mùa hoa phượng.
Muộn màng hoa phượng
Còn đâu nữa tuổi học trò
Vô duyên chẳng được trời cho phượng hồng
Hoa xưa thì đã lấy chồng!
Bây giờ lại đóa phượng hồng và tôi
Cho tôi xanh một khoảng trời
Xanh trong mắt biếc, xanh vời vợi xa…
Cớ gì? Mỗi bận em qua
Như là người cũ… như là ngày xưa…
Bắt đền con mắt đong đưa
Bắt đền nắng, bắt đầu mưa nhỡ nhàng.
Tiếng ve xanh lại rộn ràng
Thương từng cánh phượng muộn màng rơi rơi.
Bài: Nguyễn Phúc Liêm