Thú chơi Tắc của người Hà Nội
Hai Quang sưu tập
Trước đây, khi mà Tắc còn là mặt hàng khan hiếm chỉ những gia đình bậc trung mới chơi. Còn gia đình kinh tế eo hẹp chỉ mua vài ba chục trái tắc bày vào mâm ngũ quả. Những năm trở lại đây thú chơi Tắc đến từng gia đình. Vì thế chơi Tắc Tết không chỉ trong nhà có cây Tắc là đủ, mà cây Tắc phải như thế nào mới đáng chơi. Nhiều người đến tận vườn từ 20 Tết để ngắm và đặt tiền, chờ đến áp Tết, mướn xe đem về nhà. Còn các cơ quan công sở thì trong phòng tiếp khách rằm tháng giêng thế nào cũng có một vài cây Tắc loại đẹp. Tán rộng và to với chiều cao 2-4m trưng bày. Một cây tắc như thế phải chi từ 2-5 triệu đồng có khi lên tới 10 triệu. Người trồng được những cây tắc như thế phải mất thời gian từ 3-5 năm. Chăm sóc được cây tắc như vậy đã lắm công phu còn khi bứng cây tắc đó lên thì công phu chẳng kém, chỉ sơ ý một chút làm rã đất là cây chết héo tiền triệu đi tong. Người bứng tắc phải có cây “ mát” rất bén để sắn đất. Sau khi từ từ tỉa đất xung quanh gốc tắc cho tới lúc toàn bộ gốc rễ của cây tắc được cắt tỉa đúng kỹ thuật người ta phải lấy giấy xi măng hoặc nylon buộc bịt thật kỹ để bầu tắc không bị bễ khi di chuyển. Phải dùng dây thuần hoặc dây ny lon buộc vào thân cây sau đó là dùng phương pháp cẩu cây lên xe… công chuyên chỡ những cây tắc như thế, có cây tắc từ vườn đến phòng trưng bày tốn bạc triệu. Tết đến cây tắc Cái mơn được người Hà nội tin yêu và chọn chơi nhiều nhất. Người sành chơi tắc chọn cây tắc nếu là tắc tán là phải có tán hình chóp cầu, cây thế phải có thế hợp với con mắt thẫm mỹ của chính mình và không gian nơi trưng bày. Ngoài trái to, chín đều, phải phô ra ngoài bốn phía, lá thì có màu xanh thẫm, thể nào trên cây cũng điểm một ít nụ, hoa , lộc non và trái xanh, người chơi gọi là tắc” tứ đại đồng đường” (nụ, hoa, trái chín, trái xanh và lộc). Người cầu kỳ không cần cây tắc to mà chọn cây tắc thế. Cây tắc thế bây giờ có nhiều thế như: phụ tử, mẫu tử, huynh đệ, trực ngang… và trên mỗi cành phải có trái chín đều rất đẹp. Một cây thế như vậy người trồng cũng phải đầu tư công sức thời gian khá lâu mới thành. Theo những người sành chơi tắc của người Hà nội những năm gần đây, thì cây tắc đẹp phải là cây phát triển theo trường phái tự nhiên, nhà vườn gò và tạo dáng, cây càng nhiều lộc, chồi lên tua tủa sẽ càng bán đắt vì người chơi cho rằng cây tắc như thế sẽ đem lại đầy năm mới nhiều lộc. Chọn được cây tắc ưng ý rồi, mua tại vườn nhưng tại sao đem về nhà chưa được 3 ngày Tết tắc đã rụng trái và héo lá? cũng cây tắc bứng ở vườn ấy người chơi có thể chơi quanh năm, cứ để ngoài hiên, hết vụ trái này tắc lại cho vụ trái khác ( tất nhiên trái nhỏ dần và thưa đi) là do người chơi tắc không chăm chú tới việc tưới nước. Nếu tưới nước cho cây đều vào buổi tối và khoảng 9-10 giờ sáng, bảo đảm cây tắc đó sẽ tươi rất lâu, ngoài rằm tháng giêng tắc vẫn đẹp như 3 ngày Tết. Quên tưới cho Tắc một ngày là tắc kém ngay, dễ tàn héo, rụng trái. Nói về thú chơi tắc của người Hà nội và dân xứ Bắc cầu kỳ lắm, trong một bài viết này chưa thể nêu lên được. Chỉ mong người chơi tắc Tết sẻ chọn cho mình một cây tắc vừa ý, vừa túi tiền nhất.