Ký Sinh Trùng
và những bệnh ở cây Mọng nước.
Hai Quang sưu tầm
Cây mọng nước thường bị tấn công bởi những ký sinh trùng đặc biệt hiếm thấy ở những thực vật khác. Trong số những ký sinh trùng hút, phải kể đến con chấy ở rễ cây(Rhizoecus falcifer) và côn trùng có lông tơ hút mủ cây (Pseudococcus maritimus, P. citri). Những ký sinh trùng này có quan hệ họ hàng gần với rệp son(Dactylopius cacti) mà loài này từ lâu đã được dùng để sản suất phẩm màu nổi tiếng và nó sống trên những cây xương rồng vợt. Những con rệp son thích nóng và khô. Phải nói rằng chúng là một trong những kẽ thù nguy hại nhất cho cây mọng nước, bởi vì chúng sinh sản nhanh trong những điều kiện tối ưu của nhà kính. Vòng tái sinh sản của chúng kéo dài từ 3-4 tuần. Chấy ở rễ sống trong đất, trên rễ và dính vào cây, những côn trùng lông tơ hút mủ cây tìm kiếm những nơi không có nước và tập trung ở ngọn cây, giữa thân sườn cây và hạt cơm cứng, ở đó chúng tạo nên những chùm tựa như xơ bông. Những loại rệp son khác(Diaspicacti)thường hay gặp :chúng xuất hiên dưới dạng những cái khiên tròn nhỏ, có màu sáng, nằm trên lá, thân. Chúng ta cần phải loại trừ toàn bộ những ký sinh trùng nêu trên bởi vì chúng thường là những kẻ gieo rắc bệnh nấm, bệnh do vi trùng hay vi khuẩn cho cây. Cuộc đấu tranh chống lại chúng không phải là dễ dàng. Chúng ta cần sử dụng những chất hóa học độc hại. Thường, nếu chỉ sử dụng thuốc thì không đủ mà cần phải chăm sóc thường xuyên.
Bộ ve bét (Tetranychus) rất khó nhìn thấy bằng mắt thường. Chúng hợp thành một nhóm nguy hiểm. Những cuộc tấn công của chúng chỉ trong một thời gian ngắn có thể làm hư hại các biểu bì gần ngọn cây. Chúng ta phải theo hướng dẫn của những nhà chuyên môn trước khi chọn thuốc diệt chúng. Trong số những ký sinh trùng ở rễ, kẻ thù nguy hại nhất cho cây là những con giun tròn. Sự có mặt của chúng được nhận biết qua việc xuất hiện những bướu nhỏ, những mục u trên rễ, gây trở ngại cho sự phát triễn của cây. Diệt trừ chúng là việc rất khó khăn. Chúng ta có thể thử nhổ cây khỏi đất, và sưởi ấm cây bằng cách chưng cách thủy ở nhiệt độ cao là 54°C, chừng 10 phút, gần như tiêu diệt được hết các ký sinh trùng. Nhiệt độ không vượt quá 55-56°C và kỹ thuật này chỉ có thể áp dụng đối với xương rồng, xương khô và một vài loài có tính kháng cự tốt. Cây có lá mọng nước và xương rồng biểu sinh không chịu được với nhiệt độ này.
Tuy hiếm hơn, chúng ta có thể gặp những cơ thể gây hại như:sâu bọ hai cánh nhỏ màu sẫm(Sciara), trong đó những ấu trùng tấn công cây con, rễ cây, thậm chí cắn phá cả những cây trưởng thành. Tất cà những kẽ phá hoại này sẽ bị tiêu diệt nhờ vào sự chuẩn bị chất độc ứng dụng qua phun hay tưới. Một loại gây hại khó chịu nhất là con giun đất, chúng có thể đào những cây con lên. Và vì vậy cần phải xử lý bằng chất hóa học. Trong những nhà kính lớn hay ở ngoài trời, cây bị tấn công bởi những con ốc hay con sên, mà những con này chúng ta có thể tiêu diệt nhờ những miếng mồi bị nhiễm độc.
Những cuộc tấn công của nấm ở bên trong(nấm mốc) là mối nguy hiễm trầm trọng và đồng thời lại thường xuyên xảy ra, những căn bệnh này gây ra bởi những loài nguy hiểm thuộc giống Botrytis, Fusarium, Helminthosporium vv…Chúng được nhận biết qua sự xuất hiện thối rữa nhiều chỗ(nhất là vào mùa đông, rụng lá hay hạt có vẻ kém mạnh , những vết sẫm biễu hiện sự chết chóc trên bề mặt cây, và rồi lan dần đến rễ v.v… Những loài nầm mốc thuộc giống Fusarium có thể sống trong các mô vài năm và gây ra những rối loạn tăng trưởng, làm biến dạng cây, cây có những vết bẩn v. v…Nếu chăm sóc và sử lý những căn bệnh ẩn hoại này chỉ có thể qua hóa chất, tuy nhiên chúng ta cần phải nhớ rằng nấm hay tấn công những cây mập mạnh nhất khi điều kiện sống xuống cấp: mùa hè lạnh và ẩm ướt, những tháng đông, nhà kính thông gió kém hay quá râm mát v. v…Ánh nắng mặt trời, không khí trong lành, khô thì chống lại được những kẻ thù mạnh nhất của cây. Khi nhận thấy một cuộc tấn công như thế , chúng ta sẽ ngừng tưới hoàn toàn, đem đặt những cây bị nhiễm bệnh dưới ánh nắng mặt trời, ở nơi có không khí thoáng đãng, điều đó không có nghĩa hoàn toàn là chúng ta không cần xử lý bằng chất hóa học. Chúng ta nên nhớ rằng nguyên tắc hữu hiệu là xử lý vào những lúc trời sẫm tối hay vào buổi tối và cho thông gió vào ngày hôm sau.
Nhiều chất hóa học thực sự độc hại cho cây ở nhiệt độ cao hay nhiều nắng quá. Hiển nhiên chúng ta cần theo tất cà các nguyên tắc vệ sinh để hạn chế những nguy cơ nhiễm độc.
Những cuộc tấn công của virus hay vi khuẩn thì dễ dàng nhận ra hơn. Thường không có cách xử lý nào hiệu quả, chỉ có phương cách duy nhất để ngăn chặn lây lan là loại bỏ ngay những cây đã bị nhiễm bệnh.
Những rối loạn sinh học thường gây ra bởi thiếu ánh sáng như:chồi thưa, vàng nhợt hay trắng nhợt, những phần non bị rụng v. v…Để cải thiện tình trạng trên, chúng ta sẽ chuyển những cây này đến nơi sáng sủa hơn. Đối với những loài ưa nhiệt, lạnh quá sẽ gây phản ứng bằng sự xuất hiện những vết sẫm hay đen các ngọn lá. Những nhu cầu của các loại thực vật khác nhau phải được tôn trọng. Thức ăn mất cân bằng, thiếu một vài yếu tố dinh dưỡng thường có thể dẩn đến những biến dạng, vàng úa hay trắng nhợt những nhánh non. Và thêm vào đó chúng ta phải chú ý đến việc chuyển chậu cho cây. Rễ biến mất thường do tưới quá nhiều, nhất là khi nhiệt độ hạ xuống thấp, chúng ta có thể loại bỏ những phần bị nhiễm bệnh và trồng lại cây trong đất khô hơn.
Trích theo Encyclopédie des cactus