Hai Quang sưu tầm

Huệ thuỷ tiên loa kèn đủ màu cho mùa tết nhất , đông xụân”. Tài liệu lai tạo huệ loa kèn ghi là có bán ở thị trường hoa màu vàng-Yellow tên là German , nhưng là hoa nhỏ không phải đại đoá và cành chỉ có 1 hoa. Tên là Yellow thì có nghĩa là vàng còn như nếu vàng kim chói lọi, tất người lai tạo sẽ lấy tên là gold hay golden . Chúng tôi nghĩ rằng trong tương lai , sẽ có huệ thuỷ tiên loa kèn đại đoá vàng kim vì nhiều người trong hội Amaryllis Hoa kỳ , từ nghệ nhân lai tạo tài tử đến những nhà lai tạo chuyên nghiệp không ngừng tuyển chọn. Hiện nay Hà Lan và Nam Phi có nhiều nhà lai tạo nhất, đặc biệt ông Ludwig ở Hà Lan và ông Theodore Mead ở Nam Phi. Điểm đáng lưu ý là trong họ thuỷ tiên Amaryllidaceae cây làm thuốc giống Crinus, Trinh nữ Hoàng Cung thuộc họ thực vật này ) giống Hippeastrum nguồn gốc Nam Mỹ và giống Amaryllys nguồn gốc Nam Phi. Các giống huệ thuỷ tiên loa kèn thương mãi ngày nay đều là các giống lai của giống Hippeastrum không phải của giống Amaryllis. Hiện được biết có 60 loài Hippeastrum spp trong đó có loài Hippeastum equestre Herb là loài thường chỉ tên khoa học huệ thuỷ tiên loa kèn. thực tế thì các củ huệ thuỷ tiên loa kèn phần lớn là các giống lai - hybrids tứ bội - tetreaploids. Nhưng lai tạo hiện hữu sử dụng các loài nhị bội lai với nhau hay lai với các giống lai tứ bội đã có. Tỉ như loài nhị bội H.flagrantissima Cadenas, mục đích tuyển chọn hoa rất thơm. Hay loài H.lapacensis, mục đích tìm ra hoa đỏ đậm hay đỏ nhung. Mới đây là dùng loài H.papilio để tuyển chọn các giống vạn niên thanh – ev - ergreen và hoa thật lâu tàn cho thị trường thương mãi. Có lẽ chúng ta nên theo dõi các giống hoa lai-hybrids dùng làm chậu kiểng trong nhà - indoor xứ lạnh( vì thích hợp cho khí hậu nóng ấm mùa xuân nước ta) và các giống tuyển chọn thành hoa cắt cành - cut flowers. May mắn là ngoài việc trồng củ, huệ thuỷ tiên loa kèn còn có thể nhân giống chi củ, xẻ củ, giâm cành - cutting…

2.Thụ hàn, khiển huệ thuỷ tiên loa kèn

Chúng tôi cũng đã nhắc đến kỷ thuật khiển huệ thuỷ tiên nở hoa - forcing ở nước ta trong bài “Kỹ thuật lừa cho củ hoa xứ mát đâm bông đúng kỳ”. Nhưng có lẽ không rõ rệt lắm, nên nay xin bổ túc như sau:

-Huệ thuỷ tiên loa kèn chỉ khởi sự đâm chồi từ củ, và mọc tốt hoa lâu tàn khi nhiệt độ khí trời khoảng 21-24 ⁰C. như vậy mọc tốt ở đồng bằng nước ta mùa đông xuân(se se lạnh theo từ của ông Mai Phương), ngoại trừ các tỉnh phía bắc Huế- Đà Nẵng, hay phía nam Vũng tàu tới Cà Mau Phú Quốc. Tuy nhiên các giống lai mới tuyển chọn cho xứ lạnh cũng có thể mọc tốt mùa đông xuân đồng bằng miền bắc hay vùng cao. Và những giống tuyển chọn đặc biệt trồng trong nhà- indoor (có sưởi ấm mùa đông lạnh lẽo ở xứ mát lạnh), cũng có thể mọc tốt ở Nha Trang, Cần Thơ, Cà Mau, Phú Quốc tiết đông xuân nhiệt độ trung bình 26-29 °C. Đó là lý do chúng tôi nói Hippeastrum là cây xứ nóng.

-Tuy nhiên muốn củ huệ thuỷ tiên lú chồi, cành ra bông thì phải thụ hàn, tẩm lạnh củ trước đó. Nhiệt độ cần thụ hàn của củ là khoảng 11-12 °C nơi tồn trữ khô ráo hay 10-11 °C ngoài đất vườn nơi đặt củ. Thời gian thụ hàn là khoảng 2-3 tháng tuỳ giống và tuỳ khí hậu. Nhiệt độ thụ hàn trong tủ lạnh có thể thấp hơn, 7-9 ºC, cũng 12-13 tuần lễ. Các củ hoa xứ mát lạnh như tuy líp, nghệ tây Crocus, thuỷ tiên vàng-dafodil, bối mẫu-frit- illaria, hành biển-Scylla và lục bình xứ lạnh-hyacinth cần nhiệt độ thụ hàn thấp hơn 5-10°C và thời gian thụ hàn lâu hơn, 14-16 tuần lễ. Khi đã thụ hàn và vào những tháng trời còn quá lạnh, trong nhà còn có thể khiển thêm bằng nước cho cây mau đâm chồi, mau trổ bông hơn, theo kỹ thuật khiển bằng nước-water forcing, như chúng ta đã làm với thuỷ tiên Giấy trắng - Paper whitenarcissus hay thuỷ tiên Tàu linh thiên Sa- cred Chinese narcissus là củ thuỷ tiên chúng ta nhập hàng năm gọt tỉa cổ truyền nhiều ít từ Trung Quốc.Nghĩa là để chậu củ thuỷ tiên ngâm tầng rễ vào nước ấm, thay hàng tuần khi nước dơ đục. Không để nước lên cao ở củ vì sẽ bị thối nhiều. Nước ngâm rễ, tuần lễ đầu nên có nhiệt độ 10-16 ºC, cho đến khi chồi mầm đâm lá khá rộng, rồi cho ấm thêm. Hoa nở rồi, tránh ánh nắng mặt trời trực diện cho hoa lâu tàn. Củ phải khá lớn như củ Hà Lan thương mãi hoá, chu vi tối thiếu 20 cm. Là củ đã nuôi 2 năm rồi, bán ra thị trường là đã thụ hàn rồi đó. Củ nhỏ chiết ra từ củ mẹ thì phải nuôi dưỡng cho đủ 2 năm

3. Huệ thuỷ tiên loa kèn không phải vất bỏ đi sau khi đã tàn hoa và sau thời kỳ thụ hàn không cần thời gian ngủ, miên trạng-dormancy.

Khác hẳn với tuy líp, thuỷ tiên Giấy trắng, thuỷ tiên Tàu, lục bình xứ lạnh ra hoa rồi thì vức bỏ không còn dùng lại được. Trái lại, củ hụê thuỷ tiên loa kèn củ lớn sẽ trồng lại được và ra hoa năm này qua năm khác mà hoa không méo mó, xấu xí đi như trồng ở vườn chúng tôi (Ca Li-Hoa Kỳ). Củ huệ thuỷ tiên còn một đặt điểm tốt nữa là sau khi thụ hàn, không cần thời gian ngủ thời gian miên trạng để đâm bông như củ tuy líp, thuỷ tiên hoa vàng, nghệ tây, lục bình xứ lạnh. Sau thời gian thụ hàn là có thể đem trồng ở nhiệt độ thích hợp, huệ thuỷ tiên sẽ đâm bông.

Bài: Tôn Thất Tùng

Thông thường chúng ta bắt gặp màu tím mực học trò của hoa lưu ly thảo hay hương dạ thảo nằm trong các bồn hoa, với những thân thảo đúng thẳng tua tủa, mang hoa suốt dọc chiều dài của nó, nở dần từ gốc lên ngọn

Hương dạ thảo hay lưu ly thảo có tên khoa học là Angelonia goyazensis, thuộc họ hoa mõm chó Srophulariaceae, có nguồn gốc ở Venezuela, được trồng phổ biến khắp nơi. Ngày nay chúng được lai tạo ra nhiều màu hơn là màu tím mực ấy, như màu trắng tuyền thanh nhã, màu tím đậm huyền bí, màu hồng quyến rũ hoặc màu trắng điểm xanh bắt mắt, màu trắng sọc tía hấp dẫn,…

Dù rằng có thể trồng chúng ở nơi có bóng mát, nhưng chúng lại rất ưa thích nắng, càng nắng nóng càng rực rỡ hoa, nhất là vùng cao. Khi cây cao quá, lá ở gốc vàng khô, trống gốc, không đẹp thì có thể cắt bỏ ngang gốc bón thêm phân chuồng, phần gốc còn lại sẽ đẻ nhiều nhánh non đâm tượt dày đặc và lại cho hoa trên nhưng thân non vừa trỗi dậy tua tủa ấy.

Có thể trồng chúng thành luống dọc lối đi, trồng thành khối ở bồn hoa, hoặc trồng xen trong khối đá, hoặc trồng theo bờ mép ao hồ, tạo sắc màu thiên nhiên. Thật là loài cây tuyệt dịu với nhiều sắc hoa, dễ trồng, dễ nhân giống bằng cách gieo hạt hoặc giâm cành một cách dễ dàng

Bài : chí Thiện

Có thể nói rằng: từ ngàn xưa hoa cảnh cây tre luôn gắn bó và thân thiện đối với tất cả người Việt Nam. Tre là người bạn, là biểu tượng củ làng quê đất Việt. Dù có đi đến bất kỳ nơi nào hình ảnh ấy vẫn mãi tồn tại trong tâm thức cũa mỗi chúng ta.

Khi đất nước còn mịt mờ trong khói lửa chiến tranh, tre là một loại vũ khí hữu hiệu trong công cuộc chiến đấu và bảo vệ đất nước của dân tộc Việt. và rồi khi đất nước bình yên, cây tre là một người bạn trung thành phục vụ hết lòng cho con người: cái thúng, cái rổ, cái bàn hay chiếc giường nằm được làm từ tre, là những vật dụng không thể thiếu trong đời sống hằng ngày! Tre là biểu tượng của ý chí, của sự kiên trung và thuỷ chung bao đời. Có lẽ vì vậy, nhà thơ Viễn Phương trong một lần ra thăm lăng bác đã viết:

“Con ở Miền Nam ra thăm lăng Bác

Đã thấy trong sương hàng tre bát ngát

Ôi hàng tre xanh xanh Việt Nam

Bão táp mưa sa đứng thẳng hàng”

Ngày nay trong cuộc sống công nghiệp hiện đại, mọi thứ đều bon chen, hối hả. Con người dường như đang dần bị cuốn theo vòng xoáy của cuộc sống. Nhưng có lẽ trong tiềm thức của mỗi con người ai cũng muốn mình được trở về cùng với thiên nhiên, được sống trong cái cảnh đơn sơ mộc mạc của làng quê bình yên, được thèm ngửi mùi hương cỏ đốt đồng, thèm được nhìn khói lam chiều bay trên mái rạ, thèm được đi về con đường rợp bóng tre xanh. Tất cả những thứ ấy không dễ gì có được nơi chốn phồn hoa đô thị?

Có rất nhiều, rất nhiều loại hoa lá, cây cảnh đẹp được chọn để trồng nơi mãnh vườn của mình và cây tre cũng là một trong số được chọn như là một loài hoa kiểng. cây tre thật sự ấn tượng bởi dáng vẻ đơn sơ, mộc mạc mà thiên nhiên đã dành tặng.

Bài: Chu Trọng Huyền

Kinh Nghiệm Sản Xuất

Do nhu cầu chơi mai ngày càng nhiều, nên nghề trồng mai chuyên canh đã dần dần hình thành và ngày càng phát triển ở các tỉnh Nam Bộ, trong đó có một số quận ngoại thành TP. HCM như Thủ Đức, Q9, Q12,…

Một lần tham quan một vùng chuyên canh mai ở Q12, chúng tôi có dịp ghé thăm vườn của anh Tô Văn Tám, ở An Phú Đông. Một “triệu phú mai” vừa được đổi đời sau những năm trồng mai chuyên canh. Mỗi năm anh đã “xuất vườn” hàng trăm chậu mai ghép, đủ độ tuổi, thu về trên 100 triệu đồng tiền lời. Trước đây chỗ anh thường trồng mai vàng 5 cánh. Nhưng những năm gần đây, anh đã chuyển sang trồng mai ghép bởi thu nhập cao hơn bằng cách dùng mai 5 cánh hoặc mai tứ quí làm gốc ghép, sau đó ghép những giống mai bông lớn, nhiều cánh như mai giảo, mai 36 cánh, mai 48 cánh… Anh Tám nói ”Nếu chỉ trồng dăm ba cây để chưng chơi thì đễ, thế nhưng để sản xuất hàng ngàn cây mai ghép thì việc có đủ gốc để ghép không phải đơn giản “. Trước đây anh thường thu gom ở các tỉnh miền Tây, nhưng nay đã chủ động trong việc chuẩn bị cây làm gốc ghép bằng cách sưu tầm những hạt giống cây mai vàng 5 cánh và mai tứ quý về ương gieo ngay trong vườn nhà. Cách làm cho anh như sau: thu thập hạt mai chín ( màu đen đậm) rồi phơi trong nắng nhẹ, khi hạt hơi dôn dốt khô thì đem gieo ngay ( nếu hạt đã khô từ trên cây thì không cần phơi) . Nhiều người cứ phơi cho thật khô rồi mới gieo nên tỉ lệ nẩy mầm rất thấp, có khi chỉ đạt vài ba chục phần trăm. Có hai cách ương gieo

1.Gieo ương trong bầu đất : Dùng ½ đất mùn mặt vườn trộn đều với ½ phân chuồng thật hoai mục rồi cho vào bao nylon cao 12 cm, ngang 10 cm (đáy có đụt lỗ thoát nước) , sau đó gieo mỗi bầu đất hai hạt.

2.Gieo ương trên líếp: Sau khi làm đất, lên liếp rộng khoảng 1,2 – 1,5 m, bên trên có bón phân chuồng mục rồi rãi hạt mai ( mật độ 1m vuông khoảng 100 hạt), trên cùng phủ một lớp tro trấu.

Ở hai cách gieo cần được giữ ẩm cho đất bằng cách tưới tưới nứơc thật nhẹ mỗi ngày. Khi cây con cao từ 20- 30 cm thì đưa bầu ( hoặc bứng ) cây con đem trồng ra vườn cách nhau 1m. Chăm sóc tốt, 2 năm sau đường kính gốc cây con khoảng 3cm thì có thể tiến hành ghép. Cách làm như sau: Cắt bỏ ngọn ( Chừa gốc khoảng 30- 35 cm), sau đó cắt bỏ nhánh, chỉ chừa lại 3-5 cm. Tiếp tục chăm sóc chu đáo, chờ tượt non phát triển thành cành nhỏ, khi những cành này lớn bằng cây nhang là có thể ghép “bo” của giống mai quí vào. với cách làm này, mỗi năm mỗi gieo hạt , và như vậy hằng năm anh luôn có hàng trăm cây mai để làm gốc ghép./.*

Bài: Vũ Quang Lãng

Cạm bẫy tự nhiên

Hiện có khoảng 500 loại cây ăn thịt trên thế giới, chúng đều có khả năng phi thường là phát triển rất tốt trong môi trường axit, khô cằn và hiếm hoi dưỡng chất. Là thực vật biết quang hợp song cũng biết săn mồi để lấy thêm dinh dưỡng.

Các loài cây ăn thịt lớn nhất của trái đất là Nepenthes sống chủ yếu ở rừng núi Trung Quốc, Việt Nam, Campuchia, Philippin, New Guinea, Australia, New Caledonia, Ấn Độ, Sri Lanca, Madagascar và quần đảo Seycheles… Cây to và đẹp nhất là Nepenthes northiana, chỉ mọc ở vùng đất trũng, đầm lầy ở hai hòn đảo Sumatra (Indonesia) và Borneo (bán dảo Malaysia).

Phần lớn cây ăn thịt săn mồi bằng cách tiết ra chất dính động vật trên các lông nhạy cảm quanh miệng, hoặc có những cái bình chứa dịch tiêu hóa nạn nhân bị sa xuống. Một số cây như cây bắt ruồi Thần vệ nữ Dionaeamuscipula, có răng nhọn cứng ở miệng xiết lấy con mồi khi lọt vào tầm bắt khá hơn nữa, loài Utri-culalia longifolia bắt mồi chỉ đơn giản bằng cách đợi con mồi tới rồi hút vào hốc tiêu hóa. Còn Droseraparadoxa thuộc họ cây gọng vó, dùng nhiều lông nhỏ quanh miệng để dính lấy mồi sau đó di chuyển vào trong “dạ dày” .

Cấu tạo một cây ăn thịt khá đơn giản, thường có hình chén hoặc bình đáy sâu. Lúc đầu nó phát triển như cây bình thường, có lá, có rễ bám vào đất, kẻ đá thân cây,… Song chỉ một thời gian ngắn trên các lá nhỏ thanh mảnh tiếp tục tiến hóa thành các tua cuốn, ở đầu ló ra một cái nụ nhỏ, sau này sẽ phình to thành chén rộng đựng dung dịch vô trùng. Quanh nấp hay miệng đáy chén chứa tuyến mật để nhử sâu bọ. Cái chén có đai trơn hoặc lông răng xếp hướng vào trong để con mồi bị trượt, không leo lên được hoăc sẽ tiếp tục bị rơi xuống. Bề trong của chén phủ lớp sáp dính, ngăn côn trùng khỏi bám lên thành…Những cây khác, lá tiến hóa như một dạng càng cua có gai và tự động đóng mở. Hoặc như lông răng quanh miệng và còn biết phát quang dẫn dụ bọ có cánh sa bẫy. Nạn nhân của ăn thịt thường là gián, mối, dế, kiến, bọ cứng và thỉnh thoảng là ốc sên, bọ cạp, thằn lằn,…

Chỉ một lần bước vào khu rừng ẩm ướt Bornéo, sẽ cảm nhận được ngay không khí lạnh lẽo và sự sống kỳ lạ nơi nầy. Hơi sương và nước ướt sũng, dưới chân đất nhão nhét, bốc lên mùi hôi kinh khủng. Đặt biệt là những con muỗi mắt và gián lúc nhúc sẵn sàng tấn công kẻ lạ. Trên thảm rừng lởm chởm, dây leo chằng chịt dễ dàng thấy những cây ăn thịt. Dường như chúng có mặt ở mọi nơi. Có lẽ vì thế mà số lượng cây ở đây được xem là lớn nhất- nhì thế giới, hơn thế rừng Bornéo còn có một loài cây ăn thịt làm nức lòng giới chuyên gia thực vật , đó là Nepenthescampanulata-cây ăn thịt hiếm nhất thế giới. Nó được phát hiện năm 1957, và đã gần tiệt chủng trong hơn 50 năm qua do môi trường sống bị phá hoại, hạt và cây không ai chú ý; một số cây mới được tìm lại vào năm 1997, song còn rất ít ở bên sông Tutoc và dãy núi đá vôi Batu Lagu. Theo tiếng la tinh, Ne-penthes campanulata có nghĩa là một thân hình đẹp, và tên điạ phương là telo madok hay cây bìu khỉ, do hình dạng giống như một cái chuông xanh màu lá chanh, vắt ở trên cao, từ đáy tới miệng dài hơn 7 cm. Sức quyến rũ của nó đã lôi kéo rất nhiều chuyên gia, nhà làm vườn nhiếp ảnh và khách du lịch tới đây

Trong các cây ăn thịt thì Nepenthes bicalcarata 1 loại hình ấm miệng đỏ tươi, sống lâu năm, có nhiều nạn nhân hơn cả. Nhưng con vật đáng thương bị rơi vào dịch nhờn của nó sẽ không thoát ra được. Dung dịch gồm những axit và enzim phân giải và hấp thụ con mồi ngay. Tuy nhiên, Nepen- thes bicalcarata có một hàng xóm không biết sợ, đó là kiến camponotus schmitzi, làm tổ trên những khoảng trống giữa các tua cuốn và sống bằng cách cướp thức ăn của nhiều loại cây ăn thịt như cây này . Kiến camponotus schmitzi có thể ngụp xuống lòng ấm, kéo nạn nhân xấu số lên trên để ăn. Một chú gián không may rơi xuống miện ấm, vùng vẫy, yếu dần và tuyệt vọng trong dịch nhờn. Chỉ một lát, đàn kiến đến, một con mon men nhảy xuống vớt con gián lên, những con khác bu quanh miệng, kiên nhẫn chờ đợi và rồi tất cả cùng xé xác con gián tội nghiệp. Phần ăn thừa, chúng vất lại ấm (trong đó có cả phần đã chìm trong dung dịch , kiến không thích ăn và để lại cho cây ). Vì lẽ nầy nhiều nhà Côn trùng sành sỏi nhất cũng không thể giải thích được tại sao chúng làm được như vậy. Sau nhiều năm nghiên cứu rừng Bornéo, Sarawak và nhiều rừng già khác, khoa học mới thấy rằng, kiến cướp thức ăn là giúp cây khỏi bội thực bởi vì khi có quá nhiều xác động vật sẽ phá cân bằng dịch tiêu hóa, làm thối và chết cây,. Và để trã ơn , cây Nepenthes Bicalcarata cho phép chúng sống cộng sinh thoải mái trong những tua lá.

Tuy nhiên , quan hệ như thế không chỉ có riêng ở Nepenthes Bicalcarata mà còn nhiều cây khác, như loài Nepenthes lowii Có dạng 1 chiếc kèn Trum Bét miệng rộng giúp cây bắt được lá rụng và một tuyến mật để thu hút chim , khi chim bay sâu vào kèn , phân chim giàu Nitơ sẽ rơi xuống nuôi cây. Đặc biệt là quan hệ giữa cây Nepenthes Ampullaria Với loài muỗi mắt Xenoplatyura Beaveri. Muỗi rãy chất độc lên miệng chén giết chết con mồi và để phần thừa rơi xuống chậu hoạt dịch nuôi cây, và còn câu được những con bọ nhỏ từ bề mặt dịch lên.

Trên thượng nguồn và núi mù sương, thường là ”nhà” của cây Nepenthes veitchii. Chúng mọc trên đá ở độ cao gần trên 100m, lông răng có màu sắc rất đẹp: vàng tươi, nâu, xanh hoặc đỏ, sọc đỏ- trắng, xanh - đỏ, rất được giới sưu tầm ưa thích.

Năm 1995, công ty Cây Xanh của Malaysia đã mang về nhiều cây ăn thịt dại, làm đẹp cho các công viên, vườn cảnh và đáp ứng nhu cầu sưu tập của người dân. Tuy nhiên, trị giá cây ăn thịt khá đắt, ví dụ loài Nepen-theshamata hơn 50 dô la /cây.

Cây ăn thịt ngoài giá trị làm cảnh và du lịch, dịch của chúng còn là dầu bôi bỏng, thuốc dưỡng tóc, làm ẩm da và chửa viêm mắt.

Bài: Chu Mạnh Cường

Sống ở miền Nam thỉnh thoảng nghe ai nói câu: “hoa hòe hoa sói” Tôi cứ nghĩ đến ý chê bai về thái độ màu mè hoặc làm điệu, làm bộ của một người nào đó. Còn “Hoa hòe” chắc chỉ là…. Hoa ảo! thế nên khi đặt chân đến Quỳnh Lưu, một huyện Trung du của Ngệ An, tôi mới ngớ người ra trước loài hoa có thật này.

Thoạt đầu ở xã Quỳnh Lương, tôi bất ngờ nhìn thấy hàng cây, rất lạ xanh ngát được trồng làm hàng rào, đáng chú ý là những chùm hoa nhỏ li ti vàng nhạt .

- Ủa! cây này là cây gì mà lạ vậy ?

Nghe tôi hỏi bằng cái giọng đặc sệt của anh Hai Lúa miền Nam mấy cô gái Quỳnh Lương tròn xoe mắt vì ngạt nhiên:

- - Cây Hoa Hòe đấy!

- Ông Hồ Đại Trang_ Một “thổ địa” ở Quỳnh Lương chỉ cây hoa hòe cao khoảng 8m đang tỏa bóng trước sân nhà và nói với tôi bằng giọng thích thú:

- - Hoa Hòe là cây xóa đói giảm nghèo ở xã này đấy anh bạn ạ! Chỉ với cây này thôi, vụ hoa rồi đã thu hơn 200 ngàn đồng!

Ông Trang cho biết là vài năm gần đây” cơn sốt” trồng hoa hòe đã lang rộng khắp làng quê Quỳnh Lương. Những cây ổi, gốc mít, vườn chuối… quen thuộc lâu đời ở vùng nông thôn này đều đã được thay chân bởi cây hoa hòe.

Việc “ lên ngôi” của cây hao hòe không chỉ ở Quỳnh Lương mà gần như khắp 43 xã của cái huyện Quỳnh Lưu rộng lớn. Vùng trồng hoa hòe tập trung và lớn nhất là phía bắc huyện, đựơc gọi Hoàng Mai gồm các xã Quỳnh Vinh, Quỳnh Thiện, Quỳnh dị,… Hoa hòe trồng bạt ngàn thành … “rú” (người Nghệ An goị “rú’ thay cho rừng ) ở vùng đất miền núi mới khai phá như Tân An, Tân Hoa… ở đây có những đại gia “chuyên trị” hoa hòe như ông chủ nhiệm HTX Lê Khắc Trị vào mùa mưa, mỗi ngày thu hoặch hàng tạ hoa hòe. Ở xóm 19 và xóm 20 xã Quỳnh Vinh có Ông Kỳ, ông Lịch… trồng hàng trăm cây hòe. Họ là những người thật sự “giàu nhờ hòe”. Xóm này còn có cụ bà Trần Thị Lan nay đã 88 tuổi, sống khá nhàn hạ nhờ hơn chục cây hòe mọc quanh nhà đến mùa thu hái, thương lái vào tận vừơn mua và chồng tiền tại chỗ. Cụ cho rằng”hồi còn bè chụ đã thấy có cây hòe trên đất Quỳnh Vinh này rồi. Người dân ở đây chỉ trồng rãi rát trong vườn dăm cây để lấy bóng mát và hái hoa phơi khô, sao cất rồi pha nước uống cho không sáng mắt”

Ở huyện Quỳnh Lưu , hầu như nhà nào cũng xây tường rào quanh bằng đá học rất bề thế phô diễn nét cổ xưa xám ngắt. Và bên trong tường rào” kiên cố hóa” là những cây hòe xanh mướt tạo nên bức tranh quê yên bình tươi mát. Rãi rác có những ngôi nhà xây theo kiễu mới, có mái chóp đỏ được bao quanh bằng những cây hòe, nhìn đẹp không thua gì những trang trại, vinh thự ở Châu Âu.

Tỏa ra khá am hiểu về tình hình phát triển cây hòe trên đất Quỳnh Lưu , ông Phạm Văn Năm cho biết cây này mới được chú ý khoảng năm 1983 khi công ty dược phẩm Nghê An thu đỗi làm nguyên liệu phối hợp cho trà thanh nhiệt. Từ năm 2000 đến nay, hòe mới thực sự “ lên ngôi” và “bung rộng” khắp huyện. Hàng chục đại lý thu mua mở ra với kho bãi , xe tải rộn rịp. Hàng trăm cơ sở gieo ươm bán cây giống xuất hiện khắp nơi. Mùa hoa hòe chín vụ từ tháng 5 âm lịch. Khi chúng tôi đến Quỳnh Lưu thì đã là cuối vụ, nhưng trên cây vẫn còn hoa. Dân làm hòe ở đây cho rằng đợt hoa này trái vụ, nên việc thu hoạch lai rai cho đến cuối tháng 11 mới thực sự kết thúc mùa hòe . Hòe trái vụ nhưng vẫn đứng giá từ 20- 22 ngàn đồng/kg hòe khô 7-8 ngàn đồng/ kg hoa tươi. Vừa cậm cụi xắt cọng hoa bằng dao cầu, ông Năm vui vẻ nói: “ Mỗi cây hòe lâu năm có khả năng cho đến 3 yến hoa /năm. Và giống như cây dừa ở miền Nam, không có thứ gì bỏ cả: cọng xắt phơi khô bán 3 ngàn đồng/ kg, trái băm nhỏ phơi khô 10 ngàn đồng /kg . Còn cây con đạt tiêu chuẩn ươm trồng bán 200 đồng/ cây”. Do vậy, tuy là cuối vụ nhưng vấn đề thời sự của cả huyện Quỳnh Lưu này vẫn là hoa hòe. Tôi thì hơi buồn một chút vì hoa hòe đã không đẹp, lại không hề có một chút hương để còn gợi nhớ cho khách phương xa.

Bài : Bùi Thuận

Không thể thiếu trong đời sống

Chuyện bồn hoa, cây cảnh ngày nay đối với người Việt Nam không thể chỉ còn cho cái thú tiêu dao” Khi chén rựơu, khi cuộc cờ,” Kiểu cách giải trí phong lưu của “ văn nhân mặc khách” cổ điển nửa. Bồn hoa, cây cảnh nay thật sự là nơi qui tụ những nhu cầu của cuộc sống con người trong giai đoạn tất yều văn hóa kinh tế nghệ thuật và xã hội phát triển. Bản chất văn hóa bồn hoa cây cảnh ngày càng được bộc lộ và kết tinh nhưng tinh hoa của trí tuệ. ẩn náo trong cái cốt cách ung dung mà thực tế ,văn hóa bác học mà không lời, cái đẹp mộng mơ của một áng thi phẩm mà không vần, cái dân dã mà cao thượng ..Đến lúc này, vai trò cây cảnh đang trở thành quan trọng đối với cộng đồng con người. Nó tạo môi trường sinh thái thẩm mỹ, bình vi mà ôn hòa trong một không gian xã hội thanh bình , ổn định.

Không rỏ cây cảnh bồn đá du nhập vào nước ta từ bao giờ, nhưng sử sách ghi lại rằng: Năm 1738 Nguyễn Phúc Khoát lên ngôi chúa, năm 1754 ông xây dựng lại Phú Xuân thành kinh đô hoa lệ để xứng đáng với giồng họ Nguyễn vương. Đồng thời với việc xây dựng các lầu vàng điện ngọcở thượng lưu Hương Gianh, xây vườn Hậu Uyển có non bộ, có cầu vòng thủy tạ có bồn đá, vườn cây cảnh, có rồng châu hổ phục, lân phụng…Nhiều văn nhân, danh sĩ thi ca chỉ mới lột tả được phần nào cái hào hoa của bồn hoa, cây cảnh.Còn lâu mới thể hiện được cái học thuyết của Lão Tử: “ trở về với tự nhiên” và thơ của Cao Chu Thân đã vận vào cảnh này “ Nhân trung sơn thủy vạn dư lý “ ( Nước non nghin dặm thu vào trong vào trong tầm mắt) .Cũng như Thần Siêu đã nâng cảm xúc của mình trước một cảnh quan thu gọn thành câu đầy thi tứ “ Lưu thủy hành vân khước diễn nhiên )

Các cụ ta xưa yêu bồn hoa, cây cảnh lắm, và đều cho đó là kết quả của một quá trình suy tư tưởng tượng của những bộ óc nhạy cảm với thẩm mỹ thiên nhiên mà nảy sinh ra nghệ thuật tao cảnh tạo hình, đậm chất văn học và hội họa bắt nguồn từ rừng vườn của Phương Đông cổ đại. Xuất xứ từ đời Đường đã có thú chơi cây cảnh, biết trồng hoa Sen trong bồn nước gọi là” Hoa bồn nước” Rồi lần lượt qua các triều đại NAM_ BẮC Triều đến Tống, Nguyễn, Minh, Thanh, mỗi triều đại đều có sự cải tiến, bổ sung cho cây , cảnh thêm phong phú, giàu sức sống, phù hợp với nhu cầu cuộc sống mới , theo trào lưu của từng thời đại . Quả đúng như Tố NHư nói” Nghè chơi cũng lắm công phu” .Ở nước ta, thú chơi bồn hoa, cây cảnh đã được quần chúng hóa . Hầu như bây giờ nhà nào cũng có cây cảnh, , nhà chật thì lọ hoa giữa bàn, bên tường có cành hoa leo, đất rộng thì lập ngôi nhà sinh thái, những hòn non bộ gọi là ”núi giả” được kiến tạo rất tỉ mỉ, công phu. Chọn đá cũng phải sành điệu, chọn loại “ẩm thủy” (đá thấm) mới phản ánh gần với tự nhiên của các hang động. Chúng tôi đã được ngắm nhìn những non bộ tuyệt vời của một số nghệ nhân ở Hà Nội như ông Lê Hữu Quyết, Hồ Văn Xây, Chu Văn Hồng, Đỗ Duy Ninh…Ngắm nhìn non bộ, mấy ai quên được mối tình Kim Trọng” Có cây có đá sẵn sàng, có hiên làm thúy nét vàng chưa phai”. Bên cạnh hòn non, còn có nhiều cây cảnh, cây thế “ cổ thụ” như lão bang sinh châu, chính trực quân tử, phu thê….

Vườn hoa cây cảnh là sản phẩm văn hóa, là nhân tố văn minh, tiêu biểu của tâm hồn lạc quan yêu đời mà cốt cách quân tử chẳng màn danh lợi. Cùng với văn hóa Bắc Sơn, Hòa Bình, Đông Sơn, Đồng Đậu… văn háo bồn hoa – cây cảnh góp phần cũng cố và phát triển nền văn hóa dân tộc thêm đậm đà phong cách Việt Nam, biểu thị cái ý nghĩa chân thực của cuộc sống thời đại Hồ Chí Minh. Hôm nay có dịp tham quan Đầm Sen, ít ai tránh được cái bỡ ngỡ, hư thực trước chân dung phong cảnh ngoạn mục của thiên nhiên rất xa xôi hẻo lánh mà lại gần gũi thân tình đã chứng minh văn hóa bồn hoa- cây cảnh càng trở nên không thể thiếu trong cuộc sống của chúng ta.

Bài : Minh Nguyệt