Phượng đỏ phượng vàng

	_♣ Hải Quỳ
	_♣ Cây trứng cá
	_♣ Cây trứng cá hoa xanh
	_♣ Hoa Lục Bình
	_♣ Kiều diễm dây tơ hồng
	_♣ Nỗi buồn Thiên Tuế

Hải quỳ là một sinh vật đẹp của Đại Dương, từ lâu được khai thác và nuôi trong hồ kiếng để làm cảnh. Một hồ nước mặn sẽ sống động và đầy màu sắc. Nếu bạn biết tuyển chọn nhiều loại Hải quỳ với hình dạng và màu sắc khác nhau hoặc biết phối hợp với San hô và những loài cá biển như Khoang cổ, Lia thia xanh, Lia thia vàng…

Hải quỳ thích sống ở đáy biển có nhiều đá sỏi. Khi đem khỏi nước, Hải quỳ co mình lại, giấu đầu vào trong thân giống như một cục bột nhão. Nhưng ở trong nước, Hải quỳ xòe cơ thể ra như một bông hoa rực rỡ màu hồng, màu xanh rất đẹp.

Chân Hải quỳ giống như một ống giác hút chặt vào đá. Đầu có hình một đóa hoa cúc với vô vàng cánh hoa, đó là những xúc tu xếp thành nhiều lớp dày đặc tỏa ra quanh miệng. Xúc tu có thể vươn dài, cuốn chặt tôm tép, cá nhỏ, ấu trùng và phóng ra nọc độc làm con mồi tê liệt, rồi khéo léo đưa mồi vào miệng rộng hoác nằm chính giữa đám xúc tu.

Ở vùng biển cạn, ban ngày Hải quỳ thường nghỉ ngơi, đêm xuống chúng mới hoạt động bắt mồi. Nhiều loài sống ở vùng nước thủy triều, khi thủy triều lên, chúng giãn ra và khi thủy triều xuống, chúng co lại như một cái đồng hồ sinh học. Đó là một tập quán , do vậy, dù ở hồ nuôi, Hải quỳ vẫn biết được ngày, đêm, và thủy triều lên xuống.

Hải quỳ sinh sản bằng cách phân chia: xẻ ngang cắt dọc, mỗi mảnh cắt lại trở thành một Hải quỳ con. Hoặc sinh sản bằng cách mọc chồi: từ chồi tách ra thành Hải quỳ con.

Nhiều loài Hải quỳ thường kết bạn với tôm cua. Tôm cua chở Hải quỳ đi đây đó để kiếm nhiều thức ăn hơn thay vì bám một chổ trên đá. Ngược lại xúc tu của Hải quỳ quạt tạo dòng nước mang thức ăn cho tôm cua; xúc tu còn có thể tiết ra chất độc tấn công kẻ thù của tôm cua. Hải quỳ còn có quan hệ mật thiết với bầy cá lia thia. Hải quỳ như một bụi cây rậm rạp để bầy lia thia lẩn trốn khi gặp kẻ thù. Ngược lại bầy lia thia hoạt động tạo dòng chảy giàu oxy cho Hải quỳ thở. Lia thia còn tặng cho Hải quỳ những mẩu vụn thức ăn thừa.

Người ta gọi quan hệ Hải quỳ- tôm cua, Hải quỳ - lia thia là những mối quan hệ hợp tác vì không nhất thiết cần cho sự tồn tại của mỗi loài. Tuy nhiên , trong hồ nuôi Hải quỳ, nếu có sự hiếu động của bầy cá hay động tác lượn lờ của những chú tôm, thì hiệu quả thẩm mỹ sẽ tăng lên rất nhiều.

Hải quỳ là loại sợ ánh sáng, do vậy hồ nuôi không để gần cửa sổ có ánh sáng mạnh, nên đặt hồ nơi thiếu ánh sáng như chân cầu thang và chỉ dùng đèn chiếu sáng chuyên dùng.

Trứng cá là loài cây dân dã rất phổ biến. Gọi là trứng cá có lẽ vì khi chín hạt của chúng giống hệt trứng của loài cá. Trứng cá là loài cây sống khỏe trong mọi địa hình đất đai, dười mọi thời tiết (xứ nóng thì phát triển nhanh hơn), là loài cây đa niên, thân mộc, tán rộng nhưng không được xếp vào hàng ngũ cây kinh tế.

Cách phát tán của hạt là nhờ dơi và nhờ chim chóc. Nếu lúc nào đó bạn chợt gặp nó mọc trên mảnh vườn nhà, thì chỉ qua một thời gian ngắn, nó sẽ lớn nhanh như thổi mà chẳng cần ai chăm sóc, ngó ngàng. Và ít lâu sau mảnh vườn nhà bạn sẽ hiện ra một tán dù thiên nhiên bung xòe tỏa rộng một cách hữu tình.

Có dịp đi về các nẻo đường Miền Tây, Miền đông bạn sẽ mát mắt với một dãy dài ven suốt quốc lộ là những hàng cây trứng cá. Hầu như mọi nhà đều có ít nhất dăm ba cây trước cổng vào bên vại nước hay lối dẫn vào nhà. Bên cạnh những cây dừa to cao, cây cao thẳng duột, trứng cá lặng lẽ tỏa bóng mát. Với khách đi đường, cái bóng râm bất chợt của nó là điểm dừng chân lý tưởng để trốn cái nắng như đổ lửa trên đầu.

Tuổi thơ tôi gắn liền với những cây trứng cá. Thủa ấy, gốc cây trứng cá xù xì đã từng là người bạn thân thiết của bọn trẻ chúng tôi. Chúng tôi ngồi học trên chiếc bàn kê sát cây trứng cá, khi mệt thì leo lên chiếc võng dăng gần đó. Những bữa cơm trưa cơm chiều,, chúng tôi thích mỗi đứa một tô nhẩn nha ăn dưới tán trứng cá, đôi khi còn ngủ trong tiếng ru xào xạc của lá, trong cái mát rượi dịu dàng của dầy đặc tàn này lớp kia.

Chúng tôi là những con sóc leo trèo, một loáng cả lũ đã toòng teng trên những nhánh cây chìa ra, cố hái cho được những trái chín mọng đỏ bỏ đầy 2 túi áo. Vị ngọt thanh và cả mùi thơm phảng phất của trái đủ làm cho những đứa trẻ con nhà nghèo chúng tôi quên đi cơn thèm những trái lê trái táo mắc tiền mà không mơ đến nổi.

Trứng cá thật bình dị, chân chất nhưng đã hiến cho người bao bóng mát và dâng tặng cả nguồn sống xanh tươi dịu dàng cho cuộc đời thêm đẹp.

Thông thường cây trứng cá có hoa trắng. Trái xanh rồi chín đỏ, khi rụng dẫm đạp lên rất bẩn.

Năm 2003, gần nhà tôi có một cây trứng cá mọc hoang ở đầu máng xối đúc của hai mái ngói. Điều lạ là cây không có trái mà có hoa màu xanh như lá non. Tôi cắt một cành nhỏ mang vế giâm nhưng nó không sống được. Cây ấy có gốc to bằng cổ chân, áp sát vách tường, không thấy một rễ nào, chỉ còn cách cưa sát mang về, hy vọng mùa mưa cây sống. Tôi cắt tỉa hết cành, dùng bao nylon bọc kỹ gốc. Về nhà, tưới nước và cuối cùng là chờ kết quả. Sau một tuần, những chồi ngủ bắt đầu thức dậy và xanh lá đầy thân.

Hơn một năm được trồng dưới đất, cây phát triển bình thường, có hoa xanh quanh năm và không có trái nào. Đây là niềm vui cho tôi và cũng là niềm vui chung của những người yêu cây cảnh.

Lục bình còn gọi là bèo tây, sống thành từng cụm nổi trên mặt nước sông hồ, có rất nhiều ở hệ thống sông Cửu Long – Tây Nam Bộ. Ở ven các sông lớn như Cổ Chiên – Sông Tiền – Sông Hậu… Có những cụm lục bình rộng hàng hecta, chúng sinh sản rất nhanh, có nhiều công dụng được nhà nông ưa thích.

Trong trồng trọt, người ta trồng lục bình ở ao mương vườn và dùng cả thân cây ủ đất cho tơi xốp tạo thêm chất mùn màu mỡ. Rễ lục bình phơi khô làm chất liệu bó cây, chiết cành rất tốt. Cây lục bình còn được trồng ở một số nơi nguồn nước ít sạch để rễ hấp thu lắng lọc làm nước mát trong hơn. Đọt non và hoa lục bình ngoài tác dụng là một loại cây cảnh tô điểm cho làng quê, còn là món rau ngon được mọi người ưa chuộng. Chúng được chế biến với các món như nấu canh chua tép, bóp gỏi ăn với cá, mắm kho, vừa ngon miệng vừa tạo sự bổ mát cho cơ thể.

Từ lâu hoa lục bình đã đi vào văn học thi ca âm nhạc với vẻ đẹp tạo sự thuyết phục cao cho người thưởng thức. Trong nghệ thuật hoa cảnh, màu tím hoa lục bình sáng rực trên nền lá mượt xanh um bên làn nước trong mát tạo cho người thưởng ngoạn những giây phút hân hoan yên bình. Chính vì vậy nhiều nghệ nhân đã đưa hoa lục bình ngoài thiên nhiên vào trưng bày nơi tiếp tân, phòng khách; đưa lục bình vào hồ nuôi cá ở sân cảnh vườn nhà và ở những nơi này màu xanh, tím của cây và hoa lục bình vẫn giữ được nét đẹp duyên dáng mặn mà như những thôn nữ đáng yêu.

Lục bình trổ hoa bốn mùa nhưng rộ nhất những tháng cuối xuân, cuối thu. Từ giữa những cánh lá, ngòi hoa vươn lên cao cỡ 40cm hoa tím nhỏ, dần trổ đều đơm khắp từ giữa cành hoa trở lên. Do rễ cây hút nước trực tiếp nuôi hoa nên hoa lục bình giữ được tươi lâu 5 – 7 ngày mới tàn. Trong nghệ thuật cắm hoa, hoa lục bình là một trong các thành phần nỗi bật được nhiều nữ nghệ nhân ưa chuộng.

Dòng giống từ đâu? Tên khoa học có chưa và nếu có là gì? (*) Đặc điểm đời sống của nó ra sao? v.v… Và nhiều điều khác nữa, người thường ít để tâm tới. Vẫn là bụi cây xanh trước nhà hoặc kế bên ngõ, trải bao tháng năm vẫn rười rượi một màu xanh diệp lục. Thế rồi bẵng đi một thời gian tự dưng có một loại dây màu lạ chen vào và mau chong phủ lên đó bằng màu sắc riêng biệt. Đó là màu vàng – thứ vàng đầy vẻ tự tin , vương giả và phảng phất vẻ quí phái. Nó quyến rũ bắt mắt con người quen ngắm nghía, bắt óc con người không khỏi nghĩ suy. Khắp đất nước đâu đâu cũng đều gọi đây là dây tơ hồng. Thế nhưng có một điều nghịch lý trước hết là tại sao dây màu vàng này lại được con người gọi là dây Tơ hồng, sao không kêu là dây Tơ vàng? Đất nước bao la bát ngát và trùng điệp gấm vóc, mỗi miền đất lại có một giai thoại riêng về loài cây độc đáo này. Có một chuyện kể rằng ngày xưa có một đôi trai gái thương yêu nhau thắm thiết mà không cần đến người mai mối giới thiệu. Cô gái là con gái rượu của một vị bá hộ lừng danh cả một vùng. Một ngày kia nàng đi ăn cưới người bạn gái, Không may lỡ chân ngã nhào xuống ruộng lúa đang thời con gái của anh nông dân đang lúc thăm đồng. Đầu tóc áo quần ướt sũng nước và bùn. Người thanh niên thôn quê mạnh dạng tới tình nguyện giúp người đẹp. Trong căn nhà lá đơn côi giữa đồng không mông quạnh, ngập giữa bốn bề những lúa và lúa dưới trời xuân, nàng được tắm, giặt thoải mái trong hương nội gió đồng. Không bao lâu áo quần đã khô và điều lạ là lại đẹp còn lộng lẫy hơn trước… Khi gia đình bá hộ biết con gái mình thương yêu người thanh niên thôn quê không ai mai mối, lại không môn đăng hộ đối, bá hộ một mực từ chối, không cho phép họ kết hôn. Hơn ai hết tự đôi trai gái biết rằng: trái tim chỉ đập một chiều. Như đôi ta chỉ có một tình yêu. Thế là cặp uyên ương hẹn nhau ra gốc cây si ôm nhau chờ ngày về bên kia cõi sống… Đến khi gia nô nhà bá hộ tìm được tới gốc cây si, nhận được hình hài đôi lứa và bất chợt ngước nhìn lên cây si thì thấy một loài dây leo lạ quấn quýt lấy nhau, màu vàng dễ cảm. Đó là dây tơ hồng.

Dây tơ hồng là loại dây leo, thân mảnh, tròn, màu vàng, thường chỉ to bằng căm xe đạp, sống tằm gửi, không lá, không cành không gốc rễ, trong thân chứa nhiều nước hơi vàng, có độ kết dính nhẹ. Có lẽ câu ca dao” Dây tơ hồng chưa xe đã mắc” với ý nói mối tình nồng thắm của đôi trai gái dù không lấy được nhau nhưng quyết mãi mãi bên nhau. Trong quá trình phát triển khá nhanh, có chiều hướng ngưỡng thiên nhưng các” tay” tua tủa sau khi đan vào nhau lại thõng xuống như rễ cây si đung đưa trước gió, tạo ra vẻ đẹp tự nhiên kiều diễm là lạ quen quen. Nó chưa bao giờ đăng quang là loại cây cảnh. Nhưng thực sự dây tơ hồng là nét chấm phá huyền diệu vào cảnh quan đời sống con người.

Cách đây chừng vài năm, vài cái Tết, cây thiên tuế đột nhiên chiếm lĩnh vị trí ông hoàng của các loài hoa kiểng ở xứ Bình Định với bao huyền thoại, kỳ bí vàng son của nó. Chẵng biết bắt nguồn từ những thông tin nào mà cây thiên tuế lên giá đến phát sợ và người mua không biết từ các phương trời nào đổ đến, hễ trông thấy là săn đón, vồn vã mua cho kỳ được với bất cứ giá nào. Những chậu thiên tuế có tuổi từ 10 năm trở lên, trước đây bình thường từ 500.000 đến 1 triệu mà bây giờ lên tới hàng chục triệu một cách ngon ơ! Đột nhiên nhà vườn nào trước đây có vẻ eo xèo trồng nhiều thiên tuế, bây giờ trở thành triệu phú bất ngờ. Thị trường hoa cảnh biến động thật sự, kẻ mua đi, người bán lại ồn ào tranh cãi về giá cả, chủng loại, dáng thế, chẳng biết đâu mà lần. Được giá, người vội bán, kẻ thì chựng lại thăm dò hoặc mua lại các vùng nông thôn dự trữ.

Thiên tuế muôn năm! Nhà nhà đua nhau trồng thiên tuế, có người đem cả chậu cây cảnh quí hiếm vô giá trong vườn nhà mình đổi lấy thiên tuế mà chẳng hề có sư nuối tiếc.

Thế rồi không gian bỗng như lắng đọng, chùng xuống đến phát sợ, những chuyến xe tải lạnh lùng từ miền Bắc đổ vào miền Trung mỗi ngày một nhiều, thiên tuế tràn ngập thị trường, bày bán khắp nơi đến nỗi người ta dùng xe môtô chở đi bán dạo tận hang cùng ngõ hẻm với tất cả giá. Đây là loại thiên tuế công nghiệp có sức khỏe tốt, đẹp về hình thức. Những củ thiên tuế con có từ 5 – 10 lá trước đây có giá từ vài ba trăm ngàn một con như chơi, thế mà nay chỉ còn vài ba chục ngàn. Kẻ khóc, người cười, kẻ thành triệu phú, kẻ lại trắng tay, cuốc hỗn loạn xảy ra âm thầm nhưng khá dữ dội. Tội nghiệp cho cây thiên tuế bảy nổi ba chìm lênh đênh thân phận. Thiên tuế thành yếu thế! Nó lăn lóc, ghẻ lạnh trong góc vườn mặc cho nắng mưa dầu dãi, chẳng ai ngó ngàng, trông u sầu rũ rượi. Vườn cảnh nhà anh Trần Phước ở Tuy Phước giáp ranh thành phố Qui Nhơn, trước đây chỉ có những khách xịn mới dám vào ngỏ lời mua bán, giờ đây chỉ còn vài ba chục chậu lèo tèo, còi cọc, chỉ vì “bốc” mà anh đã đem những chậu cây quí giá nhà mình đổi lấy thiên tuế cho thời đại và bây giờ trắng tay. Anh tâm sự với chúng tôi bằng câu của người xưa để lại: Già đầu còn dại.

Chúng tôi ra về với cái nắng xuân rực rỡ ấm áp nhưng trong lòng cũng thấy lành lạnh buồn buồn. Thật là nghề chơi cũng lắm công phu.