Hai Quang sưu tầm

_{Hai Quang
sưu tầm}

♣ www.caimon.org mến chào bạn

	♠ Tôi trồng Phong Lan
	♠ Hoa đã mỉm cười
	♠ Muôn sắc hoa leo

Buổi đầu qua lời kể tôi biết được phong lan là loài hoa đẹp, màu sắc phong phú, đặc biệt hoa lâu tàn. Do còn bỡ ngỡ nên tôi chỉ xin vài loài về trồng thử, cách thức và kinh nghiệm cũng chưa có, vì vậy những tép phong lan bé nhỏ được tách ra từ thân cây mẹ Cattleya, Dendrobium, vũ nữ, thay vì đặc trên mặt than củi thì tôi lại chôn mất phần gốc… và phong lan quả là một trong những loài cây phát triển chậm có khi cả tháng trời mà dưới gốc rễ chỉ mới nhú ra, kèm với sự trở mình với những mất ngủ, đánh dấu sự hình thành cây non mới.

Tâm lý chung cho những người mới chơi hoa là tâm trạng nao nức chờ xem cây mình chăm sóc nở hoa đẹp ra sao và chồi hoa hình thành như thế nào! Thật tức cười khi ngày nào tôi cũng nhìn vào những giả hành nhăn nheo của Cattleya và vũ nữ với niềm hy vọng tràn trề, nhưng vẫn không thấy gì lạ. Tình cờ xem một số chậu hoa trưng bày tại hội hoa xuân tôi mới nghiệm ra rằng” “ à! Mỗi chùm hoa Cattleya đều xuất phát từ một lưỡi mèo dài bằng nữa chiếc lá và nằm trên đỉnh một giả hành mới hình thành, còn tươi rói, căng tròn được những bẹ mỏng màu xanh bao quanh”. Vũ nữ cũng vậy, vô số các cô gái với chiếc váy đầm màu vàng rung rinh trong gió bám lấy trục phát hoa nằm hai bên bẹ lá ôm lấy giả hành non vừa mới ló ra được một nữa, còn Dendrobium thì phát hoa nằm cuối cùng trên đọt cây không phân biệt giả hành cũ mới. Nhớ những điều quan sát trên kết hợp với một chế độ bón phân hợp lý NPK 30-10-10 lúc cây còn nhỏ chuyển sang NPK 6-30-30, khi cây đã khá lớn, tôi lại bắt đầu hồi hộp mong đợi.

Buổi sáng một ngày kia khi tưới nước cho cây như thường lệ, tôi chợt phát hiện nằm giữa hai lá nón vừa há rộng tựa mỏ vịt của chậu Cattleya một chiếc lá thứ ba màu xanh dẹp, mỏng như lưỡi lam và ở Vũ nữ hình như có thêm cọng cỏ gà vươn lên từ trên bẹ lá, đồng thời một chồi xanh nhọn bằng đầu tăm xỉa răng vừa mới nứt ra từ trên đỉnh cây Dendrobium. Thế là mọi việc đã ổn định mỹ mãn, đáp ứng sự kỳ vọng của tôi bao ngày qua.

Giờ đây mỗi loại phong lan lúc trước chỉ có một nay đã thành 5 – 6 giò thường xuyên nở hoa, lớp trang trí ở phòng khách, lớp tặng bạn bè ở gần xa trong tỉnh kèm theo lời hướng dẫn tỉ mỉ về cách chăm sóc loài hoa vương giả này và dĩ nhiên niềm vui cũng sẽ đến với các bạn ấy nhanh hơn vì cây giống hiện tại cao, to hơn ngày tôi bắt đầu trồng rất nhiều, sẵn sàn cho ra một đợt hoa mới ở cây non kế tiếp. Chiều chiều nhìn những chậu hoa phong lan trên giàn đang nở hoa khoe sắc, đung đưa nhè nhẹ theo gió tôi lại mĩm cười nhớ đến những cây phong lan đầu tiên mà người bạn đã mang cho tôi sở thích và thú vui tiêu khiển mới hôm nay

Vườn lan của chị nằm trên mặt tiền đường từ ngã ba Tham Lương đi Bà Điểm và chỉ cách ngã ba này khoảng 300m. Với diện tích trên 9000 m vuông, và mặt tiền rộng cả 100m trên đường giao thông khá lớn, giá trị của miếng đất hiện nay thật không phải nhỏ. Và nếu cộng tiền đất vào tổng vốn kinh doanh, thì với tiền lời từ khoảng 4000 mét vuông trồng lan hiện nay, cứ coi như là đang hiệu quả nhất, thì tỉ xuất lợi nhuận vẫn có thể coi là không đáng kể. Huống chi theo chị cho biết, cho tới thời điểm này, công việc mới được coi là tạm ổn. Chữ tạm ổn, cũng được chị định nghĩa – sau mười mấy năm gắn bó với nghề, đã cảm thấy yên tâm để có thể bước tới.

- nói thiệt tình, đến giờ này mới gọi là hết lao đao. Tiền chỉ thấy đắp vào mà chưa lấy ra được đồng nào cả, nhưng được một điều, khu vườn đã khang trang hơn so với thời gian các anh xuống đây lần trước – Nói là lần trước song cũng đã hơn 10 năm rồi còn gì! Đó là những năm đầu thập niên 90 của thế kỷ trước. Khi ấy, khu vườn, từ hàng rào đến dàn đặt chậu hoa, mái che đều bằng tầm vông và phên tre cả, trông nhếch nhác như nghề trồng lan công nghiệp trong thuở sơ khai của nó. Khi ấy, phía trước còn đầy rẫy khó khăn và tương lai chưa có gì sáng sủa. Nhưng ở chị, niềm say mê sôi nỗi của một phụ nữ Nam Bộ trí thức, lại là một cựu học sinh trường nữ trung học Gia Long ( trường Lê Thị Minh Khai hiện nay) như toát ra trong giọng nói, tiếng cười, vui vẻ, tự tin và xởi lởi của chị. Đối với chị, ước vọng làm được một điều gì cho loài hoa quý, góp một tay vào sự phát triển nghề trồng lan của Thành Phố, như đã trở thành một tâm nguyện. Cái tình đối với hoa và cái tâm gắn bó với nghề của chị, có lẽ ít ai, ngay cả những trang nam tử có được. Để tiến hành công việc, ngay từ những ngày đầu, chị đã mời người bạn, chuyên viên về cây giống ở Cái Mơn, giúp đở về mặt kỹ thuật. Song, như đã thấy, thời sơ khai bao giờ chả có những khó khăn thất bại dành cho những người đi tiên phong. Chị cho biết, từ lúc khởi đầu từ năm 1986 đến nay, chị đã trải qua không ít khó khăn, thất bại, có lúc tưởng không gượng dậy được, nhưng chính cái tình với hoa và cái tâm với nghề đã giúp cho chị trụ lại đến ngày hôm nay. Vào vườn của chị bây giờ, mọi người đều thấy ngay vẻ khang trang khoảng khoát của nó. Hàng rào trong vườn đã được xây lên cao hoặc che kín bằng lưới B.40. Dàn đặc chậu hoa khung sắt, mặt bằng lưới B.40 hàn chắc chắn, xếp dày đặc những chậu lan vũ nữ xanh tươi mơn mởn, nằm xếp hàng đều đặn dưới bóng mát êm dịu của mái che khung sắt phủ lưới PP chuyên dụng. Tùy theo mùa, mái được phủ một hoặc hai lớp lưới. Chung quanh vườn chị dành khoảng rộng 3m, tính từ bờ rào, để trồng một số loài kiểng. Một hào nước rộng 3m sâu đến gần 2m chạy theo chiều dọc một bên vườn, có gắn 2 bơm điện chìm, dùng bơm nước ra cống thoát nước công cộng bên ngoài bờ tường khi vườn bị ngập. Hệ thống tưới gồm 2 moteur bơm nước loại 2HP, một, dùng bơm nước từ giếng lên hồ để xử lý phèn trước khi đưa vào sử dụng, một, mắc kết nối với vòi phun cầm tay bằng ống dẫn nước loại mềm có thể di động khắp vườn. Hệ thống tưới phân và thuốc bảo vệ thực vật được thiết kế đợc lập với một bơm cao áp chuyên dụng và một vòi phun sương di động kết nối với hai thùng “fut” loại 240 lít gắn thông nhau. Phân và thuốc được hòa chung với nước theo liều lượng nhất định trong hai thùng “fut” này trước khi phun. Đảm trách công việc trong vườn hiện có ba công nhân. Họ có nhà tập thể ngay trong vườn với đầy đủ tiện nghi sinh hoạt tối thiểu kể cả một TV và một đầu máy phục vụ giải trí. Công việc chăm sóc hoa, tu sửa vườn thật ra không có gì nặng nhọc nhưng tốn khá nhiều thời gian, nhất là việc tưới hoa. Với năm đến sáu lần tưới, tùy theo thời tiết trong ngày, việc tưới hoa hầu như đã chiếm hết thời giờ của họ. Năng động và nhạy bén, chị nghĩ ngay đến hệ thống tưới tự động. Chính từ yêu cầu này chúng tôi có dịp gặp chị để thiết kế một khu vực tưới tự động khoảng 200m vuông trong khu vườn của chị với mục đích thử nghiệm và thăm dò trước khi thiết kế cho toàn vườn.

Gặp lại chị sau 10 năm, chúng tôi vẫn thấy ở người phụ nữ ấy một đầu óc dám nghỉ dám làm và nhiệt tình với cây lan, nhiệt tâm gắn bó với nghề ngày càng sâu đậm hơn và đã trở thành” nghiệp”- như cách nói của chị - vẫn với giọng cười xởi lởi ngày nào. Được hỏi vườn hiện nay sao chỉ trồng thuần đặc chủng Oncidium (lan vũ nữ). Chị cho biết, đấy là giống hoa vũ nữ, bông nhiều, hoa lớn, màu đẹp, xuất xứ từ Nhật do một Việt Kiều gữi về và được phòng cấy mô của một tổ hợp, mà chị là tổ viên, nhân giống bằng phương pháp cấy mô vô tính. Chị may mắn mua được gần 4000 cây. Sau đó, với số cây này, chị nhân giống bằng phương pháp tách chồi. Hiện nay vườn chị đã có vài chục ngàn chậu, một con số khá lớn đối với loại loại hoa này mà ít trại lan nào có được. Có duyên với hoa nhưng có nợ với người đã có công đưa giống về Việt Nam. Chị mong phát triển tốt nhiều giống lan này để mong trả phần nào món nợ ấy. Hóa ra với một người có tấm lòng thì luôn có những món nợ phải trả cho nhân quần xã hội. Chúng tôi rất mong chị sớm trả được những món nợ ấy.

Chị cũng cho biết đang chuẩn bị mở rộng quy mô của vườn thêm 3000 mét vuông đất trống còn lại. Có lẽ hoa đã mĩm cười với chị, những đóa hoa nở sớm đang uốn mình đong đưa trong gió như những nàng vũ nữ lướt đi trong khúc luân vũ tuyệt vời của sự sống, đón những đứa con vừa được tách ra từ xương thịt của mình. Một giai đoạn mới của vườn đã thực sự bắt đầu…

Điều thú vị ở các loại dây leo là từ một giàn hoa leo trang trí, che mát lại còn có thêm rất nhiều hữu dụng khác, một thế giới hương thơm, một kho tàng ẩm thực và thậm chí là một kho thuốc vô tận. Thật bất ngờ và độc đáo cho mọi sở thích, mọi yêu cầu. Bây giờ ta sẽ bước vào thế gioi71 hoa leo với những hương thơm ngào ngạt khó quên.

Hoa lài thường được trồng thành bụi để trang trí hoặc hái hoa làm trà. Điều không ai ngờ là loài cây này vẫn có thể vươm cành dài và leo quấn lên những vật dẫn (dây, cây chống) nếu có. Là loài cây ưa sáng, dễ trồng, hoa quanh năm, nhân giống bằng cành giâm hay cành chiết đều tốt. Hoa đặc biệt thơm không lẫn vào đâu được. Thường trồng trang trí ở những mảng dây leo có diện tích vừa phải như bờ tường, mái hiên, khung cửa, gốc cột.

Khác với hoa lài trà, lài dây có hoa chùm dày đặc hơn và cánh hoa nhiều hơn. Khả năng leo mạnh hơn, nhanh hơn. Nhân giống bằng cành giâm hoặc chiếc cành. Đây là giống có từ lâu nhưng ít thông dụng trên thị trường dù vẫn có một số ở thành phố này rất đẹp.

Loài hoa rất ý nhị, gần gũi, xinh xắn và rất công dụng trong đời sống, che chắn, hoa thơm, ăn được và có vị thuốc. Trở nên độc đáo qua lời ca dao: “ Tóc em dài anh cài hoa Thiên lý. Em mĩm cười anh để ý anh thương”

Loài hoa này dễ trồng bằng cành giâm, tầm phát triển trung bình, nếu trồng nơi khô hạn thì dễ bị rụng lá, xấu và tác dụng che máy kém, thường trồng ở nơi ánh nắng khoảng 80% là hợp lý.

4. Sử quân tử: (trang leo, hoa giun) tên: Quisqualis indica – họ: Combretaceae.

Là loài dây leo tuyệt đẹp và ngào ngạt hương thơm nhất là về đêm. Hoa nở từng đợt suốt năm, cây phát triển rất mạnh, ưa sáng và cần đủ nước để cây phát triển xanh tốt.

Trái làm thuốc (trị giun). Nhân giống bằng hạt, tách bụi hoặc cây con phát triển từ rễ. Giâm hoặc chiết cành hiệu quả kém hơn nên ít sử dụng phương pháp này.

Cũng là loài cây thuốc nhưng lại có hoa cực thơm, khả năng leo phủ cũng rất tốt, mùa hoa rộ cuối mùa mưa. Trồng nơi ánh sáng từ 80% - 100%. Nhân giống bằng cành giâm hoặc chiết cành. Hoa có màu trắng sau đó chuyển sang ngà vàng. Trên thế giới hiện nay có khá nhiều loài với hoa rất đẹp màu vàng, đỏ,cam, hồng thật đa dạng.

Là loài dây leo rất mạnh và bền. Lá xanh bóng đặc trưng. Hoa chùm lẫn trong tán lá và thơm. Giống này có ở rừng Việt Nam và thường được trồng ở các tỉnh phía Bắc dù vẫn có thể trồng tốt ở miền Nam. Ở Thái lan loài cây này rất thông dụng khi trồng trang trí ở các mái che nhà chờ xe buýt, mái hiên, thành cầu. Nhân giống bằng cành giâm hay chiết cành hoặc bằng hạt.

Là loài dây leo có rễ bám, hoa đẹp và có hương thơm nhẹ. Rất đa dạng về chủng loại và hình dáng, tầm leo trung bình, thường được trồng chậu treo trang trí, cửa sổ, mái hiên hoặc cho leo bám lên các gốc cây cổ thụ. Nhân giống bằng cành hay hạt. Đây là loài cây được trồng như một bộ sưu tập của những người yêu hoa kiểng.

1. Chanh dây: (trái mát mát, lạc tiên) Passiflora edulis – họ: Passifloraceae

Loài dây leo rất độc đáo bởi hoa và trái, cây phát triển rất mạnh, độ che phủ tốt. Thường được nhân giống bằng hạt. Trái có thể làm nước giải khát rất tốt và có vị thuốc. Để trồng không kén đất và ra sáng đến 100%.

Cùng họ với chanh dây nhưng có trái lớn hơn và cây phát triên mạnh hơn, độ che phủ rất tốt. Hoa đẹp và độc đáo. Nhân giống bằng cành giâm hoặc chiết.

Tưởng rằng không thể trồng ở Việt Nam nhưng thật sự trồng rất dễ dàng. Vùng Tam Phan ở miền Trung trồng rất nhiều và hiệu quả kinh tế khả quan. Ta có thể trồng để che mát vì cây phát triển khá mạnh và nhanh, sau một năm trồng nếu được cắt tỉa đúng cách càng cho trái rất đẹp. Có hơn 10 loại nho đang có ở thị trường Việt Nam. Nhân giống bằng cành giâm, chiết hoặc ghép đều được.

Một loài dây leo có trái mà từ lâu đã gần gủi với mọi người. Chẳng những cho trái hữu dụng lại còn cho hoa khá đẹp, đồng thời đây là loài dây leo có sức phát triển mạnh, độ che phủ cực tốt, dễ trồng, nhân giống bằng hạt hay cành giâm, ưa nắng.

5. Nhóm bầu bí, mướp, susu : Cucurbita spp, cucurmis spp, sechium edule – Họ : Cucurbitaceae

Loài cây thông dụng và cũng rất đáng yêu. Có một vài loài có thể trồng làm cảnh được như bầu rượu có trái rất lạ đẹp. Mướp hổ có trái dài cả mét với hình dáng lạ lùng, hay các loại bí cũng đẹp, dễ trồng, mau cho trái, nhân giống bằng hạt. Chu kỳ sống ngắn( ba tháng) nhưng hữu dụng, ta có thể dùng như loài cây thực phẩm và cũng là cây cảnh trang trí cho ngôi nhà.

Như đậu rồng, đậu ván, đậu hòa lan là những loài dây leo có trái, ăn được, hoa không nổi bật nhưng cũng lạ và xinh xắn. Các loài dây leo này có độ bền khoảng 4 – 5 tháng sau đó phải được cất hoặc được trồng lại bằng hột giống mới được đẹp.

Là loài dây leo có nhiều ở miền Bắc và là loài lá đặc vị món khoái khẩu cầy tơ của các bác lưu linh. Thường trồng ở bờ rào, sức phát triển nhanh và mạnh, nhân giống bằng cành giâm.

Một loài dây leo cho món ăn giải khát rất tốt và thông dụng ở miền Nam. Tầm leo trung bình và được nhân giống bằng hạt hoặc cành giâm.

Dây trầu gần như là loài cây đặc trưng, mọi người đều biết qua câu chuyện:”Trầu cau” nên dây trầu trồng chung với cây cau xanh thì rất đẹp. Màu lá vàng sáng dùng để trang trí rất đẹp, nhân giống bằng cành giâm.

Có lần tôi được xem đồ án phủ xanh tầng cao đô thị bằng dây leo xanh của một bạn sinh viên kiến trúc đã làm tôi khá thích thú. Một việc khá đơn giản để làm nhẹ đi các khối bê tông, các mảng tường rào, các mái che cửa sổ và nhiều công trình kiến trúc khác. Nhưng để thực hiện đựơc điều đó, những hiểu biết cơ bản về các loại dây leo, môi trường sống, đặc tính sinh trưởng, quan hệ với công năng sử dụng của các công trình kiến trúc và sở thích của chủ nhân lại rất cần được quan tâm.

Để trồng một loại dây leo nào đó ta cần xét đến các yếu tố sau:

· Chủng loại dây leo, màu sắc hoa, lá và đặc tính sinh trưởng của dây leo như cây chịu nắng, mát, cây ôn đới, nhiệt đới.

· Môi trường để nuôi trồng cây leo như chậu, bồn hoa hay nền đất. Cây trồng chậu sẽ phát triển chậm hơn cây trồng nền đất vì sau một thời gian cây ăn hết chất dinh dưỡng trong chậu thì cây sẽ phát triển chậm lại, lá rụng bớt, cây còi cọc, lúc đó mức độ phủ xanh không được đáp ứng. Rồi xét đến nơi nuôi trồng có nắng hay ít nắng phù hợp với giống cây trồng đó hay không.

· Sở thích và công năng sử dụng cũng cần biết đến, cây trồng để che mát khoảng không, phủ xanh tường hay rào, trang trí khung cửa, mái hiên, công dụng bảo vệ, có hoa đẹp hay có hương thơm hoặc có trái.

· Xét đến độ bền của tuổi loài dây leo, ảnh hưởng đến mỹ thuật của ngôi nhà như thế nào cũng rất quan trọng khi ta quyết định 1 chủng loại dây leo để trồng.

· Cách tăng trưởng của mỗi loại dây leo cũng khác nhau nên ta cũng có cách chăm sóc và sử dụng khác nhau. Có loài cây chỉ mọc vươn dài rồi xỏa ra, có loại có khả năng leo quấn, hoặc có loại có tua quấn để leo ở mọi vị trí khi có đường dẫn ( dây, cây chống…). Hoặc có loài có rễ bám dùng để leo phủ xanh các mảng tường, gốc cây, nền đất nào đó.

Đúng là muôn hình vạn trạng của muôn sắc hoa leo. Dựa vào đặc tính sinh trưởng và công năng sử dụng ta chọn các loại dây leo theo các nhóm sau:

Đây là loại cây có khả năng tăng trưởng về mọi phía, ta cần tạo hướng đi bằng cách cột dẫn đường cắt tạo dáng nhất định thành hình khối hoặc trồng để bảo vệ cho tường rào. Nhóm cây này có khá nhiều công năng sử dụng nhất vì có rất nhiều hình dáng được tạo ra bởi nhóm cây này. Các giống cây leo gồm có:

1) Hoa Giấy:Bougainvilea spp, họ Nyctaginaceae với hơn 30 loài khác nhau, màu sắc hoa cựa kỳ đa dạng và công dụng rất nhiều, mùa hoa quanh năm nhưng rộ vào mùa khô.

2) Huỳnh Anh: Allamanda cathartica, họ Apocynaceae hoa có màu vàng rất đẹp, hoa quanh năm, dễ trồng, ngoài ra còn có loại Huỳnh Anh lá nhỏ, Cẩm Anh hoa màu tím hồng.

3) Hoa Hồng: Rosa spp, họ Rosaceae. Đây là loài cây có hoa đẹp, có hương thơm, ở Việt Nam vài giống leo được nhiều người nuôi trồng như hồng Tường Vi, hồng Tầm Xuân.

4) Xương Rồng Diệp Long lá lớn: Pereskia grandifolia, họ Cactaceae. Là loài cây được trồng để bảo vệ ngôi nhà vì cây có nhiều gai, hoa chùm màu hồng rất đẹp. Ưa nơi đất khô, nắng nhiều.

Nhóm cây này rất đa dạng về chủng loại, về màu sắc hoa lá và các đặt tính sinh trưởng. Dây leo nhóm này phát triển nhanh, khả năng phủ xanh tốt.

Là loại dây leo có đặc tính như dây leo quấn, phát triển khá nhanh, hoa đẹp

Là các loại dây leo có thể tăng trưởng bằng cách bò xỏa, leo quấn hay có rễ bám.

Là các loài dây leo vừa có hoa vừa có trái để ăn, khá độc đáo và tương đối dễ trồng

Thường được sử dụng để phủ xanh các mảnh tường, ấn tượng nhất của nhóm này là.

6) Trầu Bà: Philodendron spp, Epipremnum spp, Scindapsus spp,…, họ Araceae

Thế giới hoa leo đúng thật là đa dạng, mỗi loài mỗi đặc tính khác nhau. Nếu không được hướng dẫn của những người chuyên nghiệp thì sẽ khá khó khăn cho sự lựa chọn và ước muốn một bầu trời xanh với muôn sắc hoa leo của chúng ta.{