Hai Quang sưu tầm:________________________________

 

Hoa hồng leo

 

Sản sinh một giống hồng

  Trồng hồng
 

 

Hoa Hồng leo

                                                          

            Nếu vườn nhà bạn nhỏ hẹp không c̣n đủ chỗ trống, trồng những bụi hồng thấp nữa, bạn hảy ngẩng lên những cây cao lớn trên đầu bạn hay những tường nhà, phên dậu cao. Đó là những nơi mà ai tha thiết với vương hậu loài hoa, lựa chọn trồng các hồng leo – rose climbers. Ngay cả những cây hồng bé nhỏ, hồng tiểu muội, đôi khi cũng c̣n choán khá nhiều chỗ. Trái lại, hồng leo thường rất ít choán chỗ để mọc tươi tốt.

 

Các nhà vườn nay cũng nhận thấy là hồng leo chính thị mọc mạnh mẽ, không cần nhiều săn sóc, theo như lời Tom Carruth, nhà lai giống tuyển chọn hoa hồng nổi tiếng hiện tại ở thành phố Upland, Nam Cali. Điều đáng nói là hồng leo không dính vào tường như cây thưởng xuân – ivy dùng làm ṿng treo mùa lễ lạt, Tết nhất Âu Mỹ. Chúng cũng không xoắn tít vào nhau như b́m b́m hoa tím – morning glories. Chúng nhởn nhơ đâm thân dài, dựa nhau mọc lên cao. Đôi khi cần nọc trụ chống đỡ. Chúng thỉnh thoảng sinh gai nhọn ma quái, cong xuống như lưỡi câu để chụp giựt, làm mắc vướng nhiều cành không ngờ hay cánh tay bạn vào không được bao che.

 

Hồng leo thường mọc ngay trở lại, lỡ khi bị sâu bọ ăn bệnh làm chết tận gốc thân. Chẳng hạn giống hồng leo, hoa nhiều màu “ áo ông Joseph Coat”, không bị sâu, không bị bệnh ở khí hậu Nam Cali. Như thể rầy mềm – aphids sợ gai hồng này vậy đó. Hoa lại nở liên tu bất tận ba màu đỏ, cam, vàng. Như chúng ta đă biết, cây hoa hồng phân ra làm 3 loại:

            - Hồng hoanh dă, chia ra hai nhóm, nhóm leo ḅ lan – Rambler Climber và nhóm cây bụi – Shrub .

            - Hồng vườn cựu, cổ xưa. Cũng chia ra hai nhóm, leo và không leo.

            - Hồng vườn cận đại, chia ra nhóm bụi rậm – Bush gồm các giống “ Hoa chùm nhỏ - Polyantha, nhóm hồng leo, nhóm hồng tiểu muội và nhóm hồng phủ đất – ground cover. Nhóm hồng hoa lớn – Grandiflora phân loại ở Mỹ, không được Âu Châu chấp thuận là nhóm riêng biệt giữa Hồng Trà Lài và Hồng “ Muôn Hoa “.

 

            Hồng hoang dă c̣n được gọi là hồng loài – species roses. Đặc điểm của các hồng hoang dă là hoa thường chỉ có 5 cánh, trong khi các hồng cận đại có đến 50 cánh. Hoa loải Rosa sericea chỉ có 4 cánh mà thôi. Hoa hồng loài c̣n thơm ngào ngạt vào tiết xuân. Trên cây vài hồng loải, tỉ như Rosa rugosa và Rosea bracteata, vừa có hoa, vừa có trái – hip. Các giống hồng loài thường chịu đựng nắng hạn, ít bệnh hơn là các hồng cận đại.

Các hồng hoang dă ngày nay rất khó kiếm.

 

Các giống hồng hoang dă leo có thể kể ra là:

            * Giống leo ḅ lan Rosa banksiae banksiae, hoa màu trắng mọc thành chùm 3-7 hoa, hoa thơm, nhưng ít khi thấy trái.

            * Giống leo ḅ lan Rosa banksiae lutea, nguồn gốc miền Trung và miền Tây Trung Quốc. Hoa màu vàng, mỗi chùm hai hoa thơm dịu dàng. Trái nhỏ màu đỏ buồn. Cây mọc cao đến 10m.

            * Giống leo Rosea bracteata cũng nguồn gốc Trung Quốc. Đặc biệt là tiểu diệp tṛn hay tà thay v́ nhọn. Gai ở mỗi đốt thân lại chĩa hai. Hoa trắng, nhụy vàng cam lộ liễu. Mỗi chùm 3 hay 7 hoa, đôi khi chỉ một hoa duy nhất. Trái gần tṛn, màu cam. Cây mọc cao 6m và ưa thích khí hậu nóng.

            * Giống leo khổng lồ Rosea gigantea. Cây mọc cao đến 15m. Gai nhọn và cubg4 chĩa hai. Hoa rất lớn màu vàng , tuy rằng nụ màu mơ lại dài mảnh khảnh. Hoa thơm, thường dùng ướp trà xanh ở Trung Quốc.

            * Giống leo Rosa laevigata nguồn gốc Miền Nam Trung Quốc. Cây mọc rất mạnh, cao đến 6m. Gai cũng chĩa hai. Hoa rất to, nở liên tiếp trong nhiều tháng. Hoa mọc đơn chiếc, màu trắng, nhụy vàng kim. Chỉ thoang thoảng thơm.

            * Giống leo Rosa setigera, mọc cao 4 – 5m hay ḅ lan như cây bụi, Hay đâm cây con nên bụi có thể rất rộng xa. Hoa rất thơm, mọc thành chùm, màu đỏ thắm, tâm trắng lợt. Trái nhỏ màu đỏ. Ở khí hậu Nam Cali, hoa vẫn c̣n nở trong khi các cây khác đă tàn mùa hoa.

            * Giống leo ḅ lan Rosa Wichuraiana, mọc ḅ thấp, dài 3m. Hoa mọc thành chùm từ 3 đến 15 hoa. Hoa trắng 5 cánh, nhụy hoa vàng kim hoa mọc từng đợt. Trái nhỏ, đỏ cam.Đây là giống hay được sử dụng, để tạo ra các hồng leo, hồng ḅ lan cận đại.

 

            Hồng vườn cựu c̣n có tên là hồng di sản – Heritage roses hay hồng lịch sử - historic roses. Trồng đă được mấy trăm năm ở các vườn Âu Châu hay Á Châu. Phần lớn tuyển chọn từ 120 giống hồng hoang dă hay hơn nữa, phát xuất theo tuyến trào, đă mấy triệu năm nay tại các vùng lạnh Bắc Bán Cầu.

 

Ở Âu Châu và Tây Á, gồm nhóm hồng “ Pháp” chính Gallica, nhóm hồng Damasks ( Damascus là thủ đô xứ Xiri), hồng trắng Alba, hồng trăm cánh Centifolia.

 

Trong khi đó, ở Trung Quốc và Đông Á là hồng Trung Hoa China, những giống hồng mảnh khảnh, hoa tế nhị và vào mùa hoa, hoa nở liên tục. Vào đầu thế kỷ thứ 19, lai hai nhóm china và Gallica đă tạo ra nhiều giống mới khởi đầu một trào” Cách mạng” với hàng vạn giống mới, dạng mới.

 

Nhưng cách mạng hồng cựu chấm dứt, khi các giống hồng Trà Lai – Hybrid Teas xuất hiện cuối thế kỷ 19. Đa số các hồng cựu leo ḅ lan là do lai tạo giữa hai giống hoang dă Rosa Multifolia và Rosa Wichuraiana với các giống hồng vườn vào đầu thế kỷ thứ 20.

 

Giống Alberic Barbier, phủ đất rất dày và dài đến 7m. Hoa thơm màu vàng kem, trồng ở các mộ chí, nên c̣n có tên là Hồng Nghĩa Trang. Giống Albertine là giống ḅ dài hoa màu hồng cá hồi khá to, đếm được 25 cánh mỗi hoa.

 

Giống Bush Rambler là giống du nhập từ Nhật Bổn, thân nhánh đặc biệt gần như không gai, mọc cao hay dài 5m, hoa thơm, nhỏ, màu hồng lợt.

 

Hồng Chevy Chase hoa đỏ thắm nhỏ nhưng có 65 cánh, mọc thành chùm ngoạn mục. Thân rất to, cao 4,5m một mùa. Cần xén cành th́ dáng mới đẹp. Cây lại hay bị bệnh rỉ.

 

Giống Kathleen Harrop là giống hồng leo Bourbon. Hoa màu hồng nhẹ, phần dưới đậm hơn. Rất thơm và cây lại không gai. Nhưng hay bị bệnh sương mai – mildew.

 

Lamarque là một giống hồng trà – Tea, gọi theo danh tánh một thượng tướng của Napoleon. Cây leo thân mạnh mẽ, chồi hay rũ cong xuống. Mọc tốt ở khí hậu nóng và dễ leo trên thân cây cổ thụ. Hoa màu trắng, tâm vàng , to lớn.

 

Chúng tôi kể ra vài giống hồng leo vườn cựu v́ rất có thể một vài giống này hay nguồn gốc tương tự, được Pháp đưa vào trồng ở nước ta trước đây, c̣n sót lại ở nơi nào chăng? Các giống hồng không gai cũng có thể là tổ tiên các giống hoa hồng không gai nổi tiếng ở thành phố Assisi, nước Ư, nơi có nhà thờ Cơ Đốc Giáo Thánh Francois d’ Assise ( Francisci di Assisi).

 

            Sở dỉ các giống hồng cận đại, leo hay leo ḅ lan c̣n được lai tuyển chọn ở Mỹ v́ không có nhóm hồng nào lại sản xuất nhiều hoa như vậy cho mỗi mét vuông. Đáng tiếc là nguồn di sản gen thiên nhiên các giống hồng leo ít khi được các nhà lai tuyển chọn đặc biệt lưu tâm. Hàng trăm hoa hồng trà lai tuyển chọn mỗi năm hiện nay. Chỉ có vài cây hồng leo tân tạo, đếm chưa đầy các ngón tay, nếu bạn không sá ǵ đến các giống leo đột biến – Climber Sports.  Các giống lai đột biến này, tỉ như Peace leo, Queen Elisabeth leo. Là những đột biến các giống hồng rất phổ thông, có khuynh hướng leo. Tiếc thay, nhiều giống leo đột biến lại ít khi nở hoa, ở khí hậu Cali.

 

Giống hồng bụi Queen Elisabeth nở hoa khá nhiều, trong khi giống Qeen Elisabeth leo lai rất ít khi nở hoa. Ngoại trừ giống leo đột biến nổi tiếng Iceberg – Băng tuyết ngầm, mọi nhà trang trí công viên, vườn tược ở đây đều thích thú.

 

Một vườn hoa hồng ở đồi núi chập chùng – Rolling Hills, rộng thêm một mẫu tây ở gần Los Angeles, đă xem Iceberg leo là một bụi hồng yêu dấu, như là giống hồng leo cựu “ Mme Alfred Carrière” , leo trên các gốc cổ thụ chết.

 

Cũng như giống hoa đơn chiếc “ Sally Holmes”, leo trên cây mơ, hay các giống tân, cựu leo trên cây ô liu hay cây họ dừa. Như giống “ Belle Portugaise – Người đẹp Bồ Đào Nha” leo trước cổng vườn.

 

Như giống “ Hoàng Hôn – Crepuscule”  hoa màu đào tơ mỹ miều, nhảy múa trên cây bạch đàn, rụng vạn cánh hoa trên các liếp rau cải dưới cây.

 

Những cây hồng leo mọc đă lâu, thân lớn to, lan rộng, sẽ khó xén tỉa cành. Phải dùng cưa. Vài giống leo, chỉ cần cắt xén bớt vài thân. Thực sự, xén tỉa hồng leo là một nghệ thuật làm h́nh dáng cây trang trí vườn, tường, dậu cho đẹp. Nên khuyến khích hồng mọc ngang, càng nhiều càng tốt. Đây là một lư do hồng leo nở đầy hoa. Các cành, nhánh ngang cho nhiều hoa hơn. Cây sẽ ít tính trội chóp – apical dominance, có nghĩa là không c̣n cố tâm mọc cao lên. Như vây sẽ đâm ra nhiều cành ngang đầy hoa. Trồng hồng leo tốt đẹp nhất là bắt buộc cây mọc thành h́nh quạt trên tường, trên phên dậu, để cây cho nhiều hoa hơn.

 

Giống Sally Holmes chẳng hạn, có thể mọc ngang đến 12 – 13m.Các giống hồng leo mới, như All Ablaze –

 

Lửa rực tràn lan hay Quốc Khánh Hoa Kỳ - Four of July sẽ mọc ngang xa ra đến 4 – 5m. Hoa có thể nở khắp cây. Những giống hồng leo,

 

Carruth tuyển chọn 2 năm gần đây là 2 giống hoa sọc sặc sỡ Bearils – n – Cream và Four of July.

 

Năm nay là giống Spice no nice, hoa màu hồng đào thơm hương tùng bách.

 

Các giống cận đại được ưa thích là: giống Min – Dynamite, một trà lai, hoa to, đỏ chói, nở suốt từ trên xuống dưới cây, giống Don juan – Sở khanh, hoa màu nhung, rất thơm, giống joseph’s Coat, hoa ba màu sặc sỡ.

                                               

                                                                        Bài: GS. Tôn Thất Tŕnh


Sản sinh một giống hồng

                                                                                    Hai Quang sưu tập

 

            Tất cả bắt đầu giữa mùa hạ, khi cây hồng tốt nhất. Bông hoa ở cây hồng mẹ được cắt bỏ những cánh hoa và nhụy đực bằng cái kéo, chỉ chừa lại ṿi nhụy để tiếp nhận phấn hoa của cây cha.

            Phấn hoa quí giá từ cây cha đă được lấy và đựng trong cái chén nhỏ, được đặt vào nướm nhụy cái nhờ một cây bút lông. Như vậy bông hoa đă được thụ phấn, nó sẽ được bảo vệ bằng cách bọc trong bao giấy.

            Không có sự hiểu biết chắc chắn rằng nó sẽ sinh ra cái ǵ sau cái “đám cưới” được sắp xếp này! Những người trồng hồng chỉ có một ư nghĩ nhỏ, nhưng không bảo đảm, theo kinh nghiệm th́ cây mẹ thường mang sức sống mạnh mẽ và sức khỏe tốt đẹp, c̣n cây cha đem đến hương và sắc!

            Cuối hè, trái  to ra, chuyển từ xanh sang đỏ, đó là dấu hiệu quả chín. Đầu đông, các quả sẵn sàng để gieo trồng. Khoảng non 3 tháng sau, nó cho ra những cây con. Vào giai đoạn này, một số cây con bị loại bỏ. Năm sau, hoạt động tăng trưởng phát triển của nó ở ngoài trời, được quan sát dưới kính lúp, lúc đó sự lựa chọn nghiêm nhặt hơn, rồi vài thứ được chọn lựa, sưu tập và được trồng mỗi nơi một ít, khắp các vùng địa lư.

            Sau cuộc trắc nghệm theo tiêu chuẩn quốc gia, ch́ 3 – 4 cây hồng được trúng cử! 10 năm là không quá đáng để có được cây hoa hồng mới!

            Cuộc gian truân không dừng lại ở đấy! Một khi đă sáng tạo ra cây hồng mới, nó phải chịu cuộc sát hạch để vượt “vũ môn”. Cuộc sát hạch chính thức trong 3 năm, nó phải chứng tỏ những khía cạnh được thừa nhận là vượt trội hơn những ǵ hiện có. Sau cùng nó có thể được thừa nhận bằng một cái tên.

            Nghi lễ đặt tên, cuộc sát hạch và việc trao huy chương sẽ thừa nhận vẻ đẹp của nó.

 

                                                                        Trích theo Dominique Fleurence


Trồng hồng

                                                                        Hai Quang sưu tập

 

            Một trong những vấn đề quan trọng của việc trồng thành công cây hoa hồng là vị trí nơi trồng. V́ vậy trước khi trồng, các bạn hăy t́m hiểu các yếu tố sau:

            1. Vị trí

            Cây hồng thích nắng cũng như thoáng nhưng không ưa những nơi nóng bỏng cũng như nơi có luồng gió lạnh.

            Nắng: Đa số cây hồng ưa nắng đầy đủ, nắng suốt ngày càng tốt. Ở vùng mưa nhiều th́ ít ra mưa phải ít hơn 6 giờ trong ngày. Tuy nhiên ngày nay có nhiều thứ hồng vẫn ra hoa đạt phẩm chất ở trong râm. Thật vậy bóng râm một phần trong ngày sẽ làm màu sắc của hoa đậm đà hơn và kéo dài độ bền của hoa hơn.

            Thoáng: Sự lưu thông không khí quanh cây hồng là quan trọng đối với việc kiểm soát bệnh tật. Cây hồng không thích chen chúc, bao bọc bờ tường chung quanh, cũng như bao bọc phủ bên trên. V́ vậy đa số cây hồng không phát triển tốt dưới cây cao v́ bóng râm, v́ cạnh tranh phát triển rễ và v́ thiếu thông thoáng. Không khí tĩnh lặng cung cấp môi trường tuyệt hảo cho sự lây lan bệnh tật. V́ vậy không khí chuyển động thông thoáng là điều mong muốn.

            Che chắn: Che chắn tránh gió mạnh không c̣n quan trọng khi cây hồng đă vững sống. Thực tế cây hồng chịu đựng tốt với gió và phát triển ở vùng trống trải tốt hơn các loại cây bụi khác. Tuy nhiên cùng một loại th́ cây hồng được che chắn trưởng và cho hoa gấp đôi cây không che chắn.

            2. Đất đai

            Cây hồng thích đất sét, nhưng đất cát cũng tốt, tuy nhiên phân bón dễ trôi rửa nên phải bón phân thường xuyên hơn.

            Trong thực tế cây hồng có thể trồng ở mọi loại đất vườn, từ đất sét cho đến đất cát. Nhưng tốt hơn sẽ là đất cát trộn đất mùn giúp cho sự thoát nước. Đất cát với chất hữu cơ làm tăng khả năng giữ ẩm.

            Đa số cây hồng thích đất hơi acid pH=6.0 – 6.5.

            Không trồng hồng trên đất đă trồng hồng trước đó nếu không làm mới đất ở đó đến độ sâu 50cm.

            3. Thoát nước

            Sự thoát nước gắn liền với loại đất. Cây hồng không chịu ngập úng dù cần tưới nước thường xuyên. Thoát nước tốt là điều cần thiết cho sự thành công lâu bền. Có thể thử nghiệm khả năng thoát nước ở một địa điểm bằng cách đào cái lỗ vuông vức cỡ 30cm – sâu cũng như rộng, đổ nước vào nhiều lần cho đầy, nếu nước vẫn c̣n hiện hữu sau 1 – 2 giờ th́ chứng tỏ đất ấy thoát nước kém, cây hồng sẽ không phát triển tốt. Để giải quyết vấn đề này th́ nên làm luống cao 50 – 100cm

            4. Trồng

            Cơ bản th́ tất cả loại hồng có thể trồng quanh năm, tốt nhất là lúc chúng đă nghỉ một phần.

            Chuẩn bị đất: Chuẩn bị đất tùy thuộc loại đất. Sự thoát nước tốt của đất cát có thể là vấn đề lớn nhất; tuy nhiên đất hữu cơ thêm vào sẽ cải thiện khả năng giữ nước cũng như tạo lập liên kết hóa học với thức ăn của cây.

            Than bùn là chất cải thiện đất hiệu quả lâu dài và thêm phân động vật đă phân ră hoàn toàn càng tốt.

            Các chất thêm vào này cũng hoạt động tốt ở trong đất mùn cũng như đất sét. Than bùn và phân bón động vật làm cho đất sét xốp và giúp không khí xâm nhập tốt hơn cũng như thoát nước tốt, đồng thời kích thích sự gia tăng vi sinh vật trong đất, rất có lợi cho sự phát triển của cây.

            Đào lỗ: Lỗ trồng cần rộng cỡ 50cm và đủ sâu để mắt ghép ló lên trên mặt đất từ 2 – 5cm. Nếu lỗ không đủ sâu th́ rễ sẽ mọc từ thân ở trên mắt ghép và lần hồi sẽ đưa đến sự sụp đổ hệ rễ.

            Để ước lượng đúng độ sâu, hăy đặt cán xẻng ngang qua miệng lỗ. Để bụi hồng vào lỗ và xem mắt ghép có ở khoảng 2cm trên cán xẻng không? Nếu nó ở cao hơn 5cm th́ đào sâu thêm, nếu dưới 2cm th́ lấp bớt lại. Khi có lỗ đúng rồi th́ đào sâu thêm 10cm và trải 50gam phân chuồng hoai ở đáy lỗ rồi phủ 10cm đất vườn trở lại.

            Nếu cây hồng có rễ trần trụi th́ phải tạo một mô đất ở đáy sao cho rễ cố định vững vào đất – mà không tiếp xúc trực tiếp với phân bón.

            Nhiều cây có rễ xếp 2 tầng th́ dùng tay nén đất làm cho cây đứng vững. Không nên dùng chân để ép, làm đất nén chặt quá và ngăn chặn không khí lưu thông quanh hệ rễ.

            Cây trồng trong chậu: Hồng trồng chậu không chỉ là cây thông thường mà c̣n là cây phổ biến v́ có thể trồng bất cứ lúc nào trong năm, ngay cả lúc chúng đang có hoa. Trước khi lấy cây ra trồng hăy cho cây thấm nước bằng cách để cả chậu vào xô nước có thêm ít dịch phân cá. Ngâm như vậy trong lúc sửa soạn nơi trồng.

            Khi tháo cây ra khỏi chậu, tránh đụng chạm đến rễ. Lấy cây ra khỏi chậu cũng giống như khi đặt cây vào trồng.

            5. Tưới nước

            Ngay sau khi trồng, tưới nước đẫm. Nước tưới có phân bón rễ giúp cây giảm sốc. Nước thấm sâu giúp đất nén chặt, loại bỏ túi khí và liên kết đất trong chậu với hỗn hợp cây trồng.

            Cây hồng cần tưới nước thường xuyên, nhất là mùa khô, thời kỳ nóng. Do nước đọng trên lá gây ra sự xâm nhập của bệnh, v́ vậy tốt nhất nên tưới vào sáng sớm, hoặc chắc ăn hơn chỉ tưới quanh gốc hồng, dưới đất. Hệ thống tưới nhỏ giọt cũng được sử dụng nhiều đối với cây hồng.

            6. Phân bón

            Cây hồng cần được bón phân đều đặn. Phân bón tốt cho hoa hồng phải chứa lượng dinh dưỡng quân b́nh.

            Để có kết quả tốt phải cho phân vào thời gian thích hợp nhất trong năm. Nghiên cứu cho thấy cây hồng thích nhất là phân hữu cơ. Hăy bón phân cách gốc khoảng 15cm và trải ra trên diện tích 1m2. Bón phân luân phiên theo chu kỳ 8 – 10 tuần vào thời phát triển. Cây hồng càng phát triển nhanh càng cần lượng đạm cao cho việc  khởi đầu phát triển dinh dưỡng sau khi cắt tỉa cây. Tất cả phân bón cho hoa hồng cần thêm lượng Magnê, là yếu tố cải thiện phẩm chất màu hoa.

            Lưu ư: Nhiều loại hoa hồng mới bị chết v́ tác hại của phân bón khi mớí trồng lần đầu. V́ vây phải chờ cho đến khi cây hồng tỏ dấu hiệu chắc chắn rằng nó đă bén rễ, việc trồng đă thành công, rồi mới tưới phân nhẹ trên mặt đất.

            Cây hồng có nhiều hệ rễ gần sát mặt đất v́ vậy không nên cào xới để đặt phân bón vào, thay cho việc tưới phân. Nếu dùng phân bón tan chậm, hăy phủ lên các viên phân ấy một lớp rơm rạ, lá mục để nó không tan ră nhanh chóng, nhất là trong mùa hè.

 

                                                                        Trích theo Roses Australia’s Favourite                                                                                                    và Le jardin des Idées