Hoa Mai là Mai nào ?

                                                                    Hai Quang sưu tập

 

            Mỗi độ Xuân về, Tết đến ngưới ta lại thường nhắc đến hoa Mai và thường trích dẫn những câu đối, câu thơ của người xưa để ca ngợi chúng. Nào là:

                        “Mai cốt cánh, tuyết tinh thần

                        Mai là bạn cũ, hạc là người quen”

                                                                        Nguyễn Du

Hoặc là :

                        “Mạc vị xuân tàn hoa lạc tận

                        Đình tiền tạc dạ nhất chi Mai”

                                                                        Mãn Giác Thiền Sư

Hoặc là

                        “Thanh cao phô trắng một cành Mai”

                                                                        Tản Đà

Hay

                        “Nữa Mai xuân điểm bầu trời

                        Bức tranh tuyệt tác cho đời ngắm chung”

                        “Nhất sanh đê thủ bái Mai hoa”

                                                                        Cao Bá Quát

                        “Mai sơn tha nhật tàn Mai cốt

                        Ưng hữu Mai hoa tác mộng hồn”

                                                                        Đào Tấn

 

            Và còn nhiều nữa…Nhưng chữ Mai trong các câu thơ, câu đối ấy có thật sự để chỉ cây Mai vàng hay không?

            Trước hết cần biết rằng Mai ở đây gồm 2 nhóm thuộc hai họ khác nhau:Mai vàng thuộc họ Ochnaceae, phân bố chủ yếu ở vùng nóng. Ở nước ta chỉ gặp Mai vàng ở miền Trung trở vào miền Nam, không có ở miền Bắc. Hoa Mai vàng có nhiều nhụy đực, và nhiều nhụy cái mà đặc sắc nhất là các nhụy cái này rời hẳn nhau ở bầu nhụy nhưng vòi và nướm lại dính nhau thành một vòi duy nhất ở giữa hoa. Khi tạo trái, mỗi hoa có nhiều trái mà ta thường gọi nhầm là “hột”, xếp quanh một đế hoa. ”hột” ấy có màu xanh, chuyển dần ra đen khi chín. Đó là quả, chỉ chứa một hột trong vỏ quả màu đen ấy. Từ màu vàng 5 cánh, hoa Mai vàng đột biến tạo ra nhiều cánh :8 cánh, 12 cánh, 24 cánh, 120 cánh… và nhiều màu khác nhau:vàng thau, vàng cam, vàng chanh, trắng…

            Nhóm Mai thứ hai, thuốc họ hồng Rosaceae, đó là Mai đào. Hoa Mai này cũng có 5 cánh(hoa đơn) hoặc nhiều cánh(hoa kép), cũng có nhiều nhụy đực nhưng nhụy cái thường chỉ có một nằm giữa hoa, về sau chỉ cho ra một trái như trái mơ, trái đào. Đây là nhóm Mai thuộc vùng lạnh hay vùng cao lạnh. Trong băng giá, rét buốt của mùa đông chúng vẫn chịu đựng để rồi ra hoa và bừng lên rực rỡ vào chớm xuân, nên chúng cùng Trúc, Tùng được gọi là tuế hàn tam hữu(3 người bạn mùa đông) hoặc là tứ thời xuân - hạ - thu – đông với Mai-Lan-Cúc-Trúc.

            Vì vậy mà đạp tuyết tìm Mai thì chỉ là loại Mai này, không thể là Mai vàng được! Trong thơ ca thường ca ngợi màu trắng của nhóm Mai này(vì ngoài sắc còn có hương)nhưng nhóm Mai này rất phong phú màu sắc:từ đỏ đậm đến hồng phấn, hồng phai và trắng tuyết.

            Tóm lại Mai của Nguyễn Du, của Tản Đà, của Mãn Giác Thiền Sư…thuộc họ Hồng, không phải Mai vàng. Ngược lại Mai của Cao Bá Quát, của Đào Tấn…ấy thực là Mai vàng rực rỡ mùa xuân Phương Nam của đất nước chúng ta.

 

                                                                                                Bài : Trần Đình Sơn