Hai Quang sưu tầm

	_♣ Sự thật về African Violet
	_♣ Hoa với tường rào
	_♣ Mùa Giáng Sinh tản mạn về cây thông
	_♣ Nhân mùa Noel giới thiệu về thông
	_♣ Hương cau

Giống hoa này được đặt tên cho ông Baron Saint Paul, người đã phát hiện ra chúng đầu tiên vào năm 1892 ở vùng núi Tanzania của miền Đông Phi Châu. Loài hoa ấy có tên là Saintpaulia ionantha với hoa màu tím xanh của violet. Và vào năm 1895 loài Saintpaulia confusa tương tự cũng được phát hiện. Chúng được xem là tổ tiên của hằng hà vô số cây lai hiện nay.

Đây là loài cây nhỏ có lá đầy lông, mọc chụm sát gốc, màu xanh đậm mặt trên, nhạt mặt dưới; màu hoa từ trắng, hồng, tím, xanh. Nay thì đã lai tạo ra muôn màu, đa dạng kiểu hoa: đơn, kép, xoắn, nhăn… và cả các dạng mini với cây to không đến 8cm, cao chưa đầy 10cm.

Dù được du nhập vào Đức trước tiên nhưng lại phổ biến rộng rãi nhất tại Hoa kỳ.

Được xem là loại cây có hoa chưng trong nhà (kiểng nội thất) hấp dẫn bởi đa dạng màu sắc; mùa hoa kéo dài. Nhưng cũng được nổi tiếng là loài hoa khó tính trong trồng trọt, kén chọn đất, đòi hỏi nhiệt độ ổn định, ẩm độ điều hòa, ưa bóng râm, không chịu nắng gắt, cần ẩm nhưng phải thoát nước tốt, phải thường xuyên lặt bỏ hoa héo tàn, phải giữ lá khô ráo vì nếu nước đọng trên lá sẽ gây bệnh đốm lá. Bọ trĩ, rầy bông, rệp đỏ, cả nấm bồ hóng thường tấn công chúng.

Nhân giống bằng cách cắt lá giâm trong cát ẩm, tro trấu hay bột xơ dừa ẩm. Sáu tháng sau, cây con từ lá giâm có thể tách trồng.

Gây ấn tượng khi trưng bày loài hoa này là trồng chung 3 cây trở lên trong 1 chậu lớn. Thay chậu khi cây ra lá quá rậm rạp và trổ hoa kém.

Vì khó khăn trong chăm sóc nuôi trồng và vì chỉ sử dụng để trang trí nội thất chứ không thể cắt cành hay để trồng công viên hoặc xuất khẩu, nên việc Sở Khoa Học Công Nghệ và Môi Trường TPHCM quyết định tài trợ nửa tỷ đồng cho đề tài phát triển giống cây này e rằng sẽ không hiệu quả cả về kinh tế lẫn xã hội.

Đâu chỉ bức tường ngăn cách giữa hai vườn cảnh mà cả những bờ tường nặng tính rào giậu cũng cần có tính nghệ thuật. Ngoài màu vôi sắc ngói, Hoa Lá cũng góp phần không nhỏ tạo nên hiệu quả thẩm mỹ. Tùy lối kiến trúc của tường rào mà ta chọn dạng cây bụi hay dây leo phù hợp.

Xin giới thiệu với các bạn một loại Thằn Lằn bám tường. Một loài dây leo không vì hoa nhưng có thể làm giảm đi vẻ khô cứng của tường rào, tạo mảng xanh mát mắt và đem đến cho chúng ta cảm giác một bức tường sống.

Không chỉ biết đến như là cây xanh đường phố hay dạng Bonsai, Bằng lăng còn được nhiều người yêu thích qua nghệ thuật yêu thích sân vườn. Bằng Lăng thường được trồng ở góc sân hay cạnh tường rào không chỉ làm nên vách ngăn giửa hai vườn cảnh mà còn là nhân chứng cho mùa hạ mỗi năm chợt đi, chợt về cho kẻ đa tình không khỏi bàng hoàng thổn thức.

Còn đây. Loài hoa dại tưởng chừng bị bỏ rơi nơi phố thị phồn hoa. Nhưng không, Trầm Ổi đã góp phần điểm xuyết cho kiến trúc đô thị bằng vẻ đẹp đơn sơ nhưng không kém phần rực rỡ. Bốn mùa hoa là bốn mùa gọi mời ong bướm làm nên bức tường hoa nửa đơn sơ, nửa hiện đại.

Cây Thông (Pinus) là một loài cây đẹp. Nó đẹp không chỉ ở dáng vẻ mà còn đẹp vì sự cống hiến cả đời cây cho cuộc sống của con người.

Thông là loài cây đa niên, thọ đến cả hàng thế kỷ. Cây có thể mọc trên đất cát, đất đồi và phát triển rất tốt ở vùng có khí hậu ôn hòa như Đà lạt. Cây mọc thẳng vút lên trời, cao hơn 20 – 30m, tỏa nhánh rộng ở dưới rồi hẹp dần khi lên cao, tạo thành một hình tháp cân đối. Thông có lá hình kim có một gân nhỏ chính giữa, quanh năm tươi xanh một màu mát mắt. Trái đính vào cành bởi một cuống ngắn và mảnh nên nếu không quan sát kỹ, ta ngỡ trái thông mọc thẳng ra từ cành mà không cần cuống. Trái cũng có hình chóp nhọn, khi còn non, trái (gồm nhiều phiến mọc so le quanh một trục cuống) ép dính sát vào nhau khi già, các phiến sẽ bung xòe ra khiến trái có dạng như một bông hoa nhiều cánh xoay tròn, đôi khi mỗi trái có hìmh thù khác nhau tùy độ nở rộng (hay hẹp), nhiều (hay ít) của các phiến. Những trái thông màu nâu sẫm thường được dùng làm vật trang trí đính trên những mẫu gỗ con con làm món quà kỹ niệm cho du khách.

Sự cống hiến của cây thông cũng khá đa đạng. Thông thường được khai thác để lấy nhựa thông, hoặc tinh dầu thông dùng trong công nghiệp sơn, mực… Tùng hương (còn gọi là tùng chi) là phần cô đặc lại của nhựa thông sau khi đã chưng cất với nước, được dùng để làm cao (cao tùng chi) chữa mụn nhọt, ghẻ lở. Gỗ thông là một loại gỗ có hương thơm, rất dễ bắt lửa, khi nhóm bếp chỉ cần chụm ít củi thông chẻ nhỏ thì lửa sẽ bén một cách dễ dàng. Đó là nói về một ít công năng của thông trong cuộc sống. Còn đối với các du khách, hoặc những người yêu mến thiên nhiên, thì sau khi đã bở hơi tai vì phải leo đồi, vượt dốc, được thả mình dưới một gốc cây thông, trong cả một vùng thông vắng lặng đến tuyệt vời, để chỉ nghe tiếng thông reo vi vu đến bất tận, để chỉ nhìn được những dáng thông cao nghễu nghện với bao tán lá dày đặc đan ken vào nhau mà chỉ một tia nắng thôi cũng không xuyên qua nổi, hoặc chỉ để bước qua bước lại trên tấm thảm nhung dày được đan bằng hàng hàng lớp lớp những lượt lá thông già dưới chân mình mới cảm thấy thật nhẹ nhàng, thư thái làm sao!

Thông được trồng hầu như khắp Đà Lạt. Thông và Đà Lạt, Đà Lạt với Thông như hình với bóng nên không phải vô cớ mà Đà lạt chọn thông làm biểu tượng, dù cho Đà lạt nổi tiếng là một thành phố hoa. Chỉ cần đến chân đồi Prenn (từ Sàigòn lên) , ta sẽ gặp ngay một rừng thông ở cả hai phía đường đèo, trông thật nên thơ, trông thật hữu tình. Rồi khi bước đến trung tâm thành phố, dù bạn đứng ở góc cạnh nào, trên đỉnh đồi hay cuối dốc phố, bên bờ hồ hay ở ngoại vi thành phố, bạn cũng đều dễ dàng bắt gặp được những mảng xanh đây đó của những vạt rờng thông… Ngoài ra, thông cũng còn là biểu tượng cho một đấng trượng phu, quân tử nhờ cái dáng vẻ uy nghiêm, sừng sững của nó. Thông lại được ví von cho lòng chung thủy, nghĩa keo sơn có lẽ là vì nó có tuổi thọ của cả trăm năm, lại mang trong mình cả một bầu “nhựa sống” lúc nào cũng nồng hương và gắn kết…

Còn với đa số chúng ta, những người quanh năm sống trong cái không gian ngột ngạt vì nóng bức và khói bụi, không thể nào kiếm nỗi một gốc thông để mà mơ mộng cho mát dịu cả tâm hồn lẫn thể chất, thì dịp Noel chính là một dịp hiếm hoi để cho mình “vay mượn” một chút không khí của miền ôn đới, một chút không gian lãng đãng với cây thông! Mùa Giáng Sinh, rảo qua các cửa hàng quà lưu niệm hoặc cửa hàng văn phòng phẩm, cửa hàng bán tranh, lượn quanh khu vực các nhà thờ lớn… ta sẽ gặp được những “rừng thông” nho nhỏ ngay trong thành phố. Những cây thông giả với hình dáng và màu sắc cũng tinh xảo và bắt mắt không kém thông thật, đôi khi lại cón có phần rực rỡ hơn nhờ trên mình nó được trang trí đủ loại đồ trang trí: thiệp Giáng Sinh, trái châu, chuông, lục lạc, rồi nào là dây đèn chớp tắt, với cả những sợi kim tuyến lấp lóa muôn màu… Mùa Giáng Sinh là mùa của thông (cũng như mùa tết là mùa của mai, đào) nên dù là Đạo Thiên Chúa hay không, chắc hẳn nhà ai cũng đều hào hứng chuẩn bị cho mái ấm của mình một gốc thông nho nhỏ. Và trong những âm điệu rộn ràng của Jingle Bells hay sâu lắng của Silent Night, chắc hẳn sẽ có không ít người còn thả hồn đến tận một nơi thật xa nào đấy, nơi có những hang lừa cùng máng cỏ, nơi có từng đoàn xe ngựa kéo lướt trên đường đầy tuyết rơi trắng xóa, và có cả những hàng cây thông cao xanh trong tuyết trắng ở ven đường…

Ở Việt Nam đã ghi nhận được 6 loài thông (pinus) 1 loài Vân Sam (Abies), 1 loài Du Sam (Keteleeria) 2 loài Thiết Sam (Tsuga), cộng thêm vài loài thông nhập nội và 2 – 3 loài Tùng Bách Tán hay Vương Tùng (Araucaria), trong 6 loài thông đó có loài đặc hữu Việt Nam là Thông Đà lạt (Pinus dalatensis) gọi là thông 3 lá.

Dù đa số thích khí hậu mát lạnh nên phát triển tốt ở cao nguyên, miền núi cao. Nhưng một số thông vẫn trồng được ở vùng đồng bằng, vì vậy hiện các vườn kiểng ở THPCM có bán các cây thông trồng chậu, có thể cao từ 1 – 2 m, rất thuận lợi để làm cây thông Noel mà không cần phải chặt phá rừng thông như trước đây mỗi độ mùa Giáng Sinh về.

Các loài sau đây có lẽ không sống được ở TPHCM nhưng có thể trồng thử nghiệm ở các vùng cao nước ta để làm đa dạng dáng vẻ chủng loại cây thông vì chúng có dáng cây, màu lá và chùy trái rất đặc sắc.

Giống Vân Sam (Abies) có khoảng 40 loài, xuất xứ từ vùng núi ở Bắc Bán Cầu, chủ yếu là ở Trung Quốc và Tây Bắc Hoa Kỳ. Một số loài trải dài đến các dãy núi ở miền Trung Mỹ và Nam Á Châu. Ở Miền Bắc nước ta có loài Abies nukiangensis. Khác biệt với thông là lá hình kim dẹp, cứng luôn có hai rãnh màu lục ở mặt dưới và chùy trái dựng đứng lên.

Loài Vân Sam Đại Hàn (Abies koreana) xuất xứ từ vùng núi cách xa phía nam của Hàn Quốc. Cây thấp 6 – 9m, dễ cho trái, có thể cho chùy trái lúc cây cao một mét. Chùy trái có màu tím xanh. Dáng cây hẹp, chậm lớn, không chịu được sự ô nhiễm của đô thị. Thích khí hậu ẩm ướt và không quá nóng. Đất trồng phải đủ sâu, giữ ẩm tốt nhưng cũng phải thoát nước tốt. Thích đất vườn và hơi vôi. Cây thích hợp cho vườn nhỏ hay vườn lớn kết hợp với đá. Nhân giống bằng hạt và tháp ghép.

Giống Linh Sam (Picea) thì ngược lại, chùy trái không đứng mà thòng rủ xuống. Giống này có khoảng 30 – 40 loài, xuất xứ cũng ở vùng lạnh Bắc Bán Cầu. Dù chậm lớn nhưng có cây đạt tới chiều cao 66 mét ngoài thiên nhiên. Dáng cây hình tháp hay hình trụ với các nhánh nằm ngang hay vươn lên. Lá xếp xoắn ốc, có màu từ lục tươi đến xanh bạc. Vài loài có thân vặn vẹo nên là nguyên liệu tốt để tạo cây Bonsai.

Cây trồng nới thoáng đãng, thoát nước tốt, đất trung tính hay acid. Gầy giống bằng hạt hay giâm cành hay tháp ghép.

Loài Linh Sam colorado (Picea pungens) cao trên 30m ở nơi hoang dã, nhưng trồng trong vườn thì thấp hơn nhiều, Lá đẹp với nhiều tông màu hấp dẫn, tạo ra nhiều thứ lạ:

Cây có đọt non màu vàng tương phản với màu xanh lục đậm của lá. Cây trưởng thành cao cỡ 60 – 80cm.

Cây phát triển chậm nhưng mau chóng có chùy trái đẹp. Cây trưởng thành cao cỡ 70 – 80cm.

Loài Linh Sam phổ thông (Picea abies) cây cao đến 60m ở trong hoang dã, nhưng thấp hơn nhiều khi được nuôi trồng trong vườn nhà, được gọi là cây Giáng Sinh ở Âu Châu. Cây thẳng, vỏ màu vàng nâu chuyển sang đỏ nhạt với vỏ nứt nẻ. Lá lục đậm và chùy trái hình điếu xì gà, dựng đứng rồi thòng dài đến 20cm.

Trời vừa rựng sáng, tiếng con chim chích chòe than đã hót lảnh lót trên ngọn tre ở cuối vườn. Sương còn rơi nhè nhẹ. Hương hoa cau nồng nàn, thắm đượm trong không khí buổi bình minh nơi thôn dã. Thỉnh thoảng, một cái mo cau rơi đánh bộp trên mặt đất. Bên chiếc chõng tre, ấm nước reo vui trên ngọn lửa hồng và ngọn đèn dầu treo lủng lẳng bên mái hiên, leo lét lúc mờ lúc tỏ. Trước sân, con chó mực nằm khoanh tròn, gác mõm lên hai chân, lim dim đôi mắt. Chủ nhân kéo cao cổ áo, đốt một điếu thuốc, chờ nhấp ngụm trà đầu tiên trong ngày. Bống tối chập chờn, lay động. Cao vút, lắc lư theo chiều gió, hàng cau thẳng tắp với những búp hoa trắng muốt nổi bật trên nền trời dần sáng…”

Những hình ảnh trên sẽ không trọn vẹn nếu thiếu vắng mùi hương hoa cau ngạt ngào trong gió sớm. Cây cau và“ miếng trầu làm đầu câu chuyện” bao giờ sẽ lùi về quá khứ? Mùi hương hoa cau và những cánh hoa nhỏ li ti rơi rụng trên sân có lẽ sẽ dần dần vắng bóng. Trên mặt đất, dưới gốc cau, họa chăng chỉ là những trái cau vàng vọt chờ thối rữa vì không người hái. Đã đến lúc, thỉnh thoảng chúng ta mới được nhìn thấy cau, trầu trên mâm dẫn lễ của nhà trai trịnh trọng mang sang nhà gái? Rồi “ 17 thôn vườn trầu” trùng trùng điệp điệp sẽ dành cho ai khi cuộc sống từng ngày đổi mới? Các cô thiếu nữ răng trắng, môi hồng có khi nào đủ can đảm nhai thử lá trầu cay cay, têm thật khéo với chút vôi đỏ bên trong, thêm miếng cau tươi bổ thành nhiều miếng nhỏ đã được gọt bỏ lớp vỏ xanh xanh? Đã từ lâu, từ ngày xưa, hình ảnh cô gái làm duyên nhai một miếng trầu cho thắm đỏ đôi môi đã được thay thế bằng son, bằng phấn, và bóng dáng cô thôn nữ bên nọc trầu, vui đùa hái những lá trầu xanh đem ra chợ bán chỉ còn trong dĩ vãng? Còn bao năm nữa, sẽ không còn những buồng cau thật đẹp, trái thật to, nếu giữ đúng lễ nghi, không được dùng dao để xén mà phải nắm cả buồng cau kéo mạnh xuống, tách rời khỏi thân mẹ. Hương hoa cau dìu dịu, thoang thoảng trong gió, nhè nhẹ, lâng lâng hòa với tiếng gà gáy và tiếng con chim chóp mào kêu trong bụi sapôchê, khiến ai đã một lần ngửi phải sẽ không bao giờ quên được. Hai mươi năm, ba mươi năm hay năm mươi năm sau, một thân cây, một khóm lá sẽ mất hẳn? Ai trồng cau và trồng để làm gì? Cây cau mãi chôn sâu trong tim những ai một thời đã sống và để hồn mình lịm trong hương hoa cau bao trùm một khoảng không gian. Rồi đây, có chăng chỉ còn trong ký ức những người con xa xứ, mỗi khi nhớ đến hương hoa cau lại thấy nhớ quê hương, đến rơi nước mắt.

Làng tôi bao mái tranh san sát kề nhau. Bóng tre ru bên mấy hàng cau. Đồng quê mơ màng….” C.Q