Họ hàng nhà cú

                                                                     Hai Quang sưu tập

            Họ hàng nhà cú gồm cú mèo,cú lợn, cú vọ… có tập tính không bao giờ họp thành đàn. Chúng có số kượng cá thể không nhiều nhưng có mặt khắp nơi từ đồng ruộng đến núi rừng. Chúng là loài chim chuyên hoạt động về đêm, còn ban ngày thì ngủ vùi ở những nơi yên tĩnh, kín đáo như nhà hoang, kho chứa hay lùm cây rậm rạp.

            Mắt tinh

            Chúng có khả năng phát hiện xác một con chuột chết ở điều kiện ánh sáng ít hơn 30 – 100 lần lượng ánh sáng cần cho con người nhìn thấy xác đó. Còn đối với chuột sống, cú dễ dàng phát hiện cả những khoảng rừng âm u nhất về đêm. Điều này được lý giải như thế nào? Thủy tinh thể của mắt cú rất lớn và nằm ở cuối một ống sừng gần sát với đáy mắt để tập trung ánh sáng chiếu vào vùng võng mạc – nơi có nhiều tế bào cảm quang.

            Đa số các loài chim có mắt nằm 2 bên đầu và hơi lồi ra phía ngoài, vì thế chúng có góc nhìn rất rộng, trên 300⁰. Các loài cú thì ngược lạ, hai mắt hướng về trước như mắt người, vì vậy góc nhìn rất hẹp, chỉ khoảng 60⁰. Hơn nữa, mắt cú còn được gắn khá chắc vào ổ mắt nên không thể liếc một cách linh động được như mắt của các loài chim khác. Để bù lại cho hai nhược điểm này, tạo hóa đã ban cho loài cú cái cổ đặc biệt mềm mại. Nhờ đó mà đầu chúng có thể quay về hai bên trọn một vòng 360⁰ để đưa mắt nhìn khắp bốn phía mà không cần phải xoay thân.

            Tai thính

            Tai cú thính gấp mười lần tai người, có thể phân biệt được rõ ràng những âm thanh thay đổi rất nhanh chóng cả về tần số lẫn cường độ. Chúng nghe rõ nhất vào khoảng 3000 – 6000HZ, đúng vào dải tần số cần thiết để phân biệt được tiếng sột soạt của lũ chuột trong các lùm bụi.

            Như vậy, có thể nói nhờ có mắt tinh, tai thính mà cú có thể phát hiện ra rất chính xác nơi chuột đang rút rích, ngay cả những chỗ hoàn toàn tối.

            Tập tính bắt mồi

            Có lẽ hoàng hôn là giờ cao điểm, vì lúc nầy lũ chuột rời hang đi kiếm ăn. Từ trên cành cây bất động, cái đầu lau đi như một mủi tên vào mục tiêu dưới sự kiễm soát chặt chẽ của thính giác. Khoảng nữa đường bay, 2 chân cú chuyển dần từ sau ra phía trước và khi còn cách mục tiêu chừng một mét thì các ngón chạm đích trước. Hai chân lập tức gập lại làm các ngón tự động co lại xiết chặt con mồi bằng những móng sắc.

            Chuột và thiên địch

            Họ hàng nhà chuột không những phá hại mùa màng mà còn đem đến cho người và gia súc trên 36 loài bệnh.

            Riêng trận dịch hạch ở thế kỹ 14 đã cướp đi 25 triệu mạng sống con người. Ngoài dịch hạch, chuột còn là vật trung giam truyền bệnh sốt vàng da, sốt mò, sốt ban… Trong gan chuột còn có 5 – 6 loại giun, lúc nào cũng sẵn sàng truyền bệnh ký sinh cho con người và gia súc.

            Nếu như nói cắt và diều hâu là tai họa giáng xuống đầu chuột vào ban ngày thì ngược lại họ hàng nhà cú mang cái chết lặng thầm vào ban đêm. Món khoái khẩu của cú là chuột sống do vậy chúng tích cực lùng chuột và phát huy hết sở trường săn đêm của mình. Trung bình mỗi năm, mỗi thành viên trong họ nhà cú bắt được 300 – 400 con chuột, nhất là cú lợn, đã gây cho họ hàng nhà chuột tổn thất nặng nề.

            Tất nhiên, việc tiêu diệt chuột còn có sự” phối hợp” của trăn, rắn, thú ăn thịt như cao, mèo, cầy hương, cầy giông và nhiều loại chim ăn thịt khác như cắt bụng hung, ưng nhỏ, cắt Nhật bản… Song họ hàng nhà cú có vai trò quan trọng, thông qua hoạt động bắt mồi đã kiềm hãm sự phát triển như vũ bão của lũ chuột, góp phần vào việc duy trì thế cân bằng sinh học trong tự nhiên.

            Bên cạnh việc diệt chuột, cú còn ăn thịt một số chim có ích mà chúng bắt được, nhưng thường là những chim ốm yếu, bệnh tật. Như vậy cú đã góp phần “thanh lọc” ra khỏi chủng quần những cá thể yếu kém và được xem là một công cụ của chọn lọc tự nhiên.

            Thay lời tạ tội

            Công bằng mà nói, tiếng kêu: Cú! Cú! Cú! Đơn điệu và buồn thảm thật, nhưng về bản chất cũng là tiếng gọi bạn tình hay tiếng kêu phân vùng lãnh thổ như bao loài chim khác mà thôi! Vậy mà hễ khi nghe cú kêu ở đâu đó là nhiều người cho là xui xẻo và lập tức xua đuổi. Đó là những lúc bọn trẻ chúng tôi được dịp ùa theo nã sỏi vào đầu cú bằng những cái ná thun tự chế hoặc cao hứng ném đá túi bụi vào lùm cây có phát ra tiếng kêu “ ma quái”…

            Có lẽ chính vì vậy mà xưa nay người ta nuôi mèo để diệt chuột chứ chưa nghe nói nuôi cú bao giờ mặc dù cú bắt chuột đâu có thua kém gì mèo? Giá như chúng ta thay đổi cách nhìn về loài cú và nuôi thả chúng trong công viên, vườn nhà, kho thóc… thì có lẽ đâu cần chi bả chuột, vừa tốn tiền lại độc hại đối với môi sinh

                                                                        Bài: Minh Nguyên