Chim B́m Bịp

                                                                             Hai Quang sưu tập

 

            B́m bịp có tên khoa học: Centropus sinensis là loài chim rất nhạy bén với những biến đổi của môi trường. Do vậy, những năm gần đây, việc thu hẹp môi trường đă làm số lượng cá thể giảm thấy rơ.

            Đặc điểm sinh trưởng

            B́m bịp có màu lông giống nhau ở chim trống và chim mái. Lúc nhỏ, toàn thân phủ lông màu nâu chấm đen. Khi trưởng thành, phần đầu mỏ, cổ và ngực cũng như đuôi có màu đen lợt. Ḿnh và hai cánh có màu nâu đỏ. Đôi mắt đỏ au, đôi chân đen bóng.

            B́m bịp trưởng thành lớn bằng cu cườm Trung quốc nhưng dài đ̣n hơn. Ở cùng độ tuổi, chim trống thường nhỏ hơn chim mái( 8/10). Từ chót mỏ đến chót đuôi dài 35 – 38cm. Mỏ cong dài 3,5cm. Lúc xếp lại cánh dài 16 – 18cm. Đuôi dài 18 – 20cm. Nh́n bên ngoài thân dày 8 – 9cm. Bàn chân bốn ngón sắp xếp đặc trưng cho một số loài chim chuyên ăn rắn, phía trước và sau đối xứng nhau, một cặp ngắn, một cặp dài.

            Tập tính sống

            B́m bịp là loại chim định cư, thích ở bụi rậm, lau sậy um tùm gần sông suối, đầm lầy. Chúng thường dựa vào thủy triều để kiếm ăn, và thường đi từng cặp. Do vậy bạn hay nghe “ B́m bịp kêu chiều… “,  “ B́m bịp gọi con nước lớn…” trong các giai điệu ca cổ là không phải ngẫu nhiên.

            Đặc điểm dinh dưỡng

            B́m bịp là loại chim ăn thịt, chúng thích ăn mồi sống và nhất là rắn. Chim con có nhu cầu thức ăn ngày một nhiều, thời gian ở tổ lại khá lâu nên bố mẹ biết dự trữ thức ăn bằng cách bắt rắn về” giam lỏng”. Do vậy, mỗi khi t́m thấy tổ b́m bịp là có thể t́m thấy rắn gần đó. Nhưng tại sao rắn không làm hại đến chim con lại là điều bí ẩn! Có ư kiến cho rằng lông và phân b́m bịp quanh tổ có mùi đặc trưng mà hầu hết các loài rắn không dám đến gần. Một số ít không sợ “ mùi” này th́ b́m bịp đă biết và giết chết trước khi đưa về tổ. Như vậy, b́m bịp dự trữ lương thực ở tổ là những loài rắn mà chúng biết chắc sẽ không hại đến con ḿnh. Khả năng diệu kỳ này của b́m bịp chính là kết quả của quá tŕnh chọn lọc tự nhiên.

            Đặc điểm sinh sản

            Mùa sinh sản của b́m bịp kéo dài 5 tháng. Những cặp ở bưng biền thường đẻ sớm hơn chim ở đất g̣. Mỗi năm b́m bịp đẻ 2 – 3 lứa, thường 1 -2 lứa. Mỗi lứa đẻ từ 2 – 4 trứng thường nở 2 – 3 con. Tổ được lót trong bụi rậm cách mặt đất chừng 1 – 2 m bằng cỏ và lá cây, giống tổ chuột đồng.

            Thú nuôi b́m bịp

            * Giữ nhà:

            B́m bịp không biết nói nhưng kêu rất to, tính khí lại hung dữ nên có thể nuôi để giữ nhà. Người nuôi muốn thành công, thứ nhất phải nuôi từ chim con và thả tự do như bồ câu, thứ hai phải có thời gian luyện tập. Bẩm sinh b́m bịp không biết giử nhà mà khả năng này có được là do con người luyện tập dựa trên hai yếu tố cơ bản: tập tính bảo vệ lănh thổ và phản xạ có điều kiện.

            - Tập tính bảo vệ lănh thổ: Khi chim sắp trưởng thành, bạn không nên nhốt lồng mà thả tự do trong phạm vi vườn nhà. Điều này có ư nghĩa khoanh vùng lănh thổ - Nếu ai xâm lấn chúng sẵn sàng tấn công theo bản năng bảo vệ lănh thổ.

            - Phản xạ có điều kiện: Sau mỗi đợt tấn công đối phương, bạn nên cho b́m bịp ăn ngon. Lặp đi lặp lại nhiều lần như vậy nghĩa là bạn đang thiết lập một phản xạ có điều kiện. Như vậy có thể nói việc “ giữ nhà”  của b́m bịp sẽ không ngừng nếu bạn luôn thưởng” hậu” cho chúng.

            * Trừ rắn:

            Nuôi b́m bịp trong vườn nhất là những vườn có giàn hoa rậm, bụi um tùm th́ bạn yên tâm sẽ không có rắn, bởi b́m bịp săn lùng suốt ngày, hơn nữa “ mùi” của chúng có thể xua đuổi được rắn.

            * Làm chim mồi:

            Với b́m bịp, chim trống hay mái đều có thể luyện thành chim mồi, tuy nhiên nhiều nhà kinh nghiệm lại khuyên nên chọn mái, bởi chim mái có duyên “ghi bàn” hơn! Nếu nuôi từ chim con, bạn cần phải có thời gian 2 – 3 năm mới có mồi hay, c̣n nuôi từ chim bổi th́ nhanh hơn nhưng việc thuần dưỡng lại khó khăn hơn nhiều.

 

                                                                                    Bài: Minh Nguyên

 


Nỗi niềm hoa bướm

                                                                         Hai Quang sưu tập

 

            Ngày c̣n đi học ở trường làng, bài học thuộc ṭng trong sách cấp 3 có câu:

            Học hành, làm lụng nghỉ ngơi

     Đừng như con bướm là loài chơi không!

            Đó là lời khuyên của người xưa. Câu thơ như khuôn vàng thước ngọc, khiến bộ óc trong trắng ngây thơ của tôi không mấy thiện cảm với con bướm mặc dù nó rất đẹp. Rồi mỗi ngày mỗi lớn, nhu cầu cái chơi cũng cần thiết như học hành, ăn ngủ! thật t́nh cờ được khám phá nỗi băn khoăn ấy khi nghe được chuyện cổ tích:

            Khi xưa, trái đất là địa đàng, cái cảnh bon chen không có, hạ giới và tiên cảnh thật gần gũi, giao lưu mật thiết. Từng đám tiên nữ, với đôi cánh áo mỏng manh muôn màu muôn vẻ, bay xuống cơi trần để thưởng thức cảnh đẹp thế gian. Địa đàng chỉ có mùa xuân, trăm hoa đua nở, đủ bảy sắc cầu ṿng rung rinh trước gió. Ḍng suối trong veo, lặng lẽ tuôn trào. Hoa bên suối, suối bên hoa ŕ rào khúc nhạc xuân. Thế là đám tiên nữ trẻ đẹp kéo nhau xuống suối tắm. Những tấm thân ngà ngọc kia được ḍng nước mát ve vuốt đùa bỡn. Họ say sưa với cảm giác lạ lùng mà nơi tiên cảnh không có, họ quên mất chiều đă xuống tự lúc nào! Bất giác nghe một tiếng động vọng lại, họ giật ḿnh vội vă chạy lên bờ để nhặt lấy xiêm y. Nhưng thật kỳ lạ, nàng tiên bé nhất không tài nào lấy được xiêm y của ḿnh, nó cứ bùng nhùng như bị bụi hoa đám lá kia níu lại. C̣n ngỡ ngàng với sự kỳ lạ th́ các nàng tiên kia chạy lại kéo hộ. Dùng dằng qua lại khiến chiếc áo muôn màu rách tả tơi thành từng mảng. Tiên nử ra về với nỗi lo âu và luyến tiếc. Đám xiêm y rời ră kia bỗng hóa thành muôn ngàn cánh bướm bay tỏa muôn phương lượn lờ trên ngàn hoa khiến cảnh trần gian thêm rực rỡ. Duyên t́nh giữa hoa và bướm bắt đầu như thế. Có khi chúng hợp lại thành đàn bay theo gió, đó là “ gió bướm”. Từng đàn bướm tóp năm, tóp ba không biết từ đâu cứ theo chiều gió bay về một phương trời rồi tản mát rập rờn trên đầu cây ngọn cỏ. Bướm ơi là bướm! hết tóp áo vàng này lại đến tóp áo đen, rồi áo xanh, áo rằn lượn lờ không dứt. Ngồi nh́n hàng giờ bướm bay không thỏa. Không biết bướm ở đâu mà đông thế! Hội bướm chăng? Các cụ bảo đó là hồn hoa hóa kiếp hay là hồn Trang Tử về đó! “ Hồn bướm mơ tiên” chăng? Dưới con mắt nghệ sĩ, bướm là khách đa t́nh đi t́m cái đẹp – có lẽ suốt đời chỉ rong chơi! Bất giác tôi nhớ đến hai câu thơ của Nguyễn Công Trứ:

            Chơi cho lịch mới là chơi

            Cho lăn lóc đá cho mê mẫn đời!

             Hai câu thơ trên như biễu đồng t́nh với kiếp bướm, nhưng xem lại cuộc đời của Tồn Chất lại có một nhân sinh quan tích cức – có làm có chơi. Chằng ai có thể chơi suốt đời cả. Hay đó chỉ là một cách nói. Liệu có oan cho loài bướm không? Phải chăng chúng là loài vô tích sự?

            Xuân về! Ngàn cây đơm lộc, ra hoa. Hoa gọi bướm. bướm t́m hoa, chúng tô vẽ cho cảnh xuân. Nếu mùa xuân chỉ có hoa không thôi th́ sắc xuân cũng kém vẻ đi nhiều, v́ quá tĩnh lặng. Với đôi cánh trăm màu, nhởn nhơ, lượn lờ trên muôn hoa cũng đủ minh oan cho loài bướm rồi! Vai tṛ của bướm giờ đây trở nên cần thiết! Xuân là sức sống là cái động, sức sống ấy tiềm tàng trên cánh bướm. Bướm bay, hoa khoe sắc khiến muôn màu càng thêm rực rỡ lung linh.

            Một trăm năm mươi ngàn loài bướm đă tô lục chuốc hồng cho hoa, lay động quả đất thân yêu này! Bướm say sưa bay lượn suốt ngày bên hoa, như một kẻ si t́nh, kẻ si t́nh bậc nhất thế gian. Si t́nh là thế nhưng chưa chắc đă chung thủy. Có lư lẽ nào đâu để buộc một kẻ si t́nh phải t́nh chung! Người con gái một lần lỡ bước đă ray rứt kêu lên:

            Yêu hoa chăm sóc cho hoa

            Đừng như con bướm lượn lờ rồi bay.

            Người thơ thường xem hoa là sắc đẹp, là người con gái xuân th́. Hoa đẹp lặng lẽ nhưng không thể để” ong bướm mặc đi về”. Hoa đợi chờ, hoa mở ḷng đón những cánh bướm xuân. Có lúc “ bướm kia vương lấy sầu hoa”.

            Cho đến một ngày, có những cánh bướm khô nằm dưới gốc hoa chờ ngày hóa kiếp! Khách t́nh si đó!

             Hoa ơi! Hoa có thương, có buồn, có giọt sương nào thay gịng nước mắt khóc cho bướm không? Có ai biết chăng đời hoa đă trăi qua một thời rực rỡ, bướm lả ong lơi, rồi một ngày nào đó có cảnh” bướm chán ong chường” cũng phải đến, hoa sẽ tàn úa phôi pha!

            Dù sao đi chăng nữa, là kiếp hoa cánh bướm, phải chấp nhận sự bẽ bàng của hóa công theo luật có hưng thịnh có suy tàn.

            Có t́nh nào không phai có hoa nào không tàn?

            Ôi sắc hoa và đời bướm!

                       

                                                                        Bài: Nguyễn Phúc Liêm


Minh oan cho cú

                                                                 Hai Quang sưu tập

 

            Thiên địch của loài chuột; cũng như rắn, chim cú mèo đă giúp ích cho ta rất nhiều trong việc diệt chuột phá hại mùa màng. Nhưng không hiểu tại sao dân gian lại ghét loài chim này đến thế?

            Họ cho rằng: “ Chính loài chim này  mang “tai họa” đến cho họ và gia đ́nh!?”. Thậm chí để tăng thêm phần huyền bí, trong văn chương và âm nhạc, họ cũng đưa h́nh ảnh  chim cú vào cho ghê rợn… nào là cú kêu ba tiếng sẽ có người chết!? nào là các phù thủy  nuôi cú để đi báo tin…!? Thật là “ Oan ôi chim cú”.

            Dáng điệu từ tốn ban ngày, đôi mắt to tṛn nổi bật trên gương mặt chim, trông thật đẹp làm sao! bộ lông xám trắng mịn màng điểm xuyết hai chùm lông trên đầu như hai chiếc tai của chú mèo xinh xắn. Nếu công bằng mà nói, th́ tiếng kêu của chim cũng không gây chú ư đến ai, ngoại trừ lủ chuột đă biến ḿnh hết số! Một loài chim đêm đêm âm thầm diệt chuột cho người, không tranh giành môi trường sống của chúng ta kể cả ánh sáng mặt trời! Thế mà, lại bị ruồng bỏ, nghi ngờ! Chúng ta có công bằng đối xử chưa?

            Có những trường hợp, v́ ham bắt mồi, về đậu gần làng xóm, thế là người lớn, trẻ nhỏ cùng nhau ḥ la, đánh đuổi, để cuối cùng giết chết chú chim vô tội đáng thương kia.

            Các tài liệu khoa học về thú hoang dă: Cú là loài ăn thịt sống, nhất là chuột, có móng sắc bén dễ nắm bắt con mồi, đôi mỏ cứng dễ xé thịt, đôi mắt to có nhiều tế bào” nh́n rơ ban đêm” dễ dàng săn bắt. Ngoài ra cú không có khả năng “ dự báo” hoặc sát hại loài người.

            Có lần tôi đi vào rừng t́m gốc về làm kiểng Bonsai, sau trận giông to, cành cây ngă đổ, tôi nghe tiếng chim con kêu khẽ, trong bụng một cành vừa rơi xuống đất. T́m măi mới thấy trong chiếc bọng cây này có 3 chú cú con mới nở: lông mịn như gà con, đôi nắt to quá khổ so với cái đầu nhỏ tí của chú, trông thật ngộ nghĩnh làm sao, miệng cứ chíp chíp liên hồi như gọi mẹ… Không cách nào trả lại cho cha mẹ chúng, tôi bèn mang về săn sóc, nếu không chúng khó sống nổi v́ mưa gió, tổ lại không c̣n, với bao kẻ thù đang chờ đợi. Len lén đưa vào vườn nhà, không khéo hàng xóm sẽ xua đuổi, nghi ngờ, đôi khi họ c̣n đổ họa cho ḿnh.

            Chiếc lồng tắm của con chích cḥe được bao bọc lại kín đáo, biến thành chiếc tổ mới của 3 chú cú con,,, Ngày ngày bón thức ăn cho chúng cũng là điều thú vị: chúng không há mồm như sáo, cưỡng… trước “ người lạ” nên việc móm mồi cho chúng thật gian nan. Tôi bèn làm chiếc đầu rối h́nh dáng cú mẹ với chiếc mỏ là 2 ngón tay… thật là dễ dàng, chúng đă chịu há mồm khi thấy “ mẹ” đưa mồi đến miệng. Vô cùng sung sướng! Dần dần chúng cũng quen với h́nh ảnh “ mẹ nuôi” và ríu rít mỗi khi thấy tôi đến bên lồng. Chúng lớn lên trông thấy.

            Nỗi lo của tôi cũng lớn dần… làm sao trả chúng về thiên nhiên khi tôi không có điều kiện tập chúng thích nghi với hoàn cảnh? Tập chúng bay trong xóm làng th́ không được; mất mạng như chơi( kể cả mạng tôi). Nuôi chúng măi trong chuồng th́ căng quá, chúng tiêu thụ thịt ḅ như Tây ăn bít - tết. Trong khi lũ con tôi thèm cũng không có để ăn.

            Mọi việc rồi cũng ổn, đêm đêm tôi mở lồng cho chúng tập bay, mới đầu c̣n bỡ ngỡ rụt rè, từ từ chuyển cành và thích thú bay lượn, đôi cánh êm đềm nhịp nhàng không gây tiếng động nhưng nhanh vô cùng. Như thế hàng đêm chúng bay ra ngoài, sáng sớm đă thấy chúng ở trong lồng … và tiếp tục ăn thịt ḅ! Chẳng lẽ tôi đă làm mất khả năng săn mồi bẩm sinh của chúng hay sao? Điều tôi muốn là chúng phải ḥa nhập vào thiên nhiên cơ.

            Một ngày đẹp trời nọ, tôi mang chúng vào khu rừng ngày xưa tôi nhặt được chúng, đặt chúng trên cành cây cũ. Buổi chia tay là đây, ba đôi mắt to tṛn nh́n tôi đăm đăm, đầu bất động, không hiểu chúng nghĩ ǵ? Tôi thương chúng hay đ̣i bỏ chúng? Lúc này tôi ước ǵ có bố mẹ chúng đến để nhận chúng về rừng! Ba chú chim con ngày xưa, bây giờ đă lớn, đủ lông đủ cánh, nhưng sao tôi vẫn thấy chúng nhỏ bé trước thiên nhiên hoang dă… “ Của Cesar trả lại cho Cesar”. Tôi ra về với tâm hồn thanh thản.

            Đến nhà, ra vào như thiếu vắng cái ǵ, ít bận rộn hơn ( kông lo cho chim ăn…) nhưng cũng buồn buồn. Đêm đến như thói quen, ra vườn nh́n lại chiếc lồng của chúng. Thật bất ngờ: ba đôi mắt nh́n tôi bất động, buồn hay vui đây? Vô cùng xúc động khi nh́n thấy chúng trở về! ( như t́m gặp cái ǵ đă mất). Ngồi “tṛ chuyện” đến khuya, tôi vào nhà nghỉ, mặc chúng với khu vườn nhà, cửa lồng vẫn mở!?

            Sáng hôm sau, ra vườn nh́n vào lồng, không thấy chúng đâu cả, nhưng trước cừa ḷng c̣n rơi văi vài xác chuột bị móng vuốt chúng xe tan tác bỏ lại… thế là tôi yên tâm, chúng tự săn mồi…

            Hơn sáu tháng tôi sống với ba vị “phù thủy “đáng yêu, chỉ có niềm vui và thoải mái; hàng xóm của tôi không ai biết, không ai bị tai ương, gia đ́nh tôi vẫn hạnh phúc c̣n cái làng quê nhỏ bé của tôi mọi sinh hoạt vẫn b́nh thường. Trời vẫn mưa,  vẫn nắng, vẫn có sinh và có tử như cuộc đời êm đềm trôi đến tương lai.

 

                                                                        Bài: Phạm Công Hoàng Son.